Кіріспе

8 биттік британдық үй компьютері 1989 жылдың соңында жарық көрді.

SAM Coupé (түпнұсқа британдық ағылшын брендінен /sæm ku:peɪ/ деп айтылады) – Ұлыбританияның Суонси қаласында орналасқан Miles Gordon Technology (MGT) компаниясы жасаған 8 биттік британдық үй компьютері. Ол 1989 жылдың желтоқсанында шығарылды. Loki жобасының ықпалымен ZX Spectrum 48K-мен үйлесімді жұмыс істеуге арналған және жад, графикалық және дыбыстық мүмкіндіктері жоғары, сондай-ақ флопи-диск, MIDI, джойстик, жарық қалам/жарық тапанша және эксклюзивті тышқан сияқты құрылғыларды тікелей қолдайтын Spectrum компьютерінен логикалық жаңарту ретінде сатылды. Жоғары графикалық режимдерді қолдау 80 бағандық мәтінді көрсетуге мүмкіндік берді, бұл арнайы бағдарламалық қамтамасыз ету арқылы өнімділік пен CP/M қолданбаларын қолдауға қолайлы платформаны ұсынды. 16 биттік үй компьютерінің танымал болған кезінде 8 биттік технологияны пайдаланғандықтан және коммерциялық бағдарламалық өнімдердің жетіспеуінен оның сатылымы сәтсіз аяқталды. 1990 жылдың маусымында MGT компаниясы банкротқа ұшырағаннан кейін компьютерді және брендті қайта жандандыруға екі рет әрекет жасалды: біріншісі SAM Computers Limited, ал екіншісі 1992 жылдың қарашасында Format Publications компаниясынан бөлініп шыққан West Coast Computers компаниясы арқылы, ол 2005 жылға дейін жұмыс істеді.

Атау беру

Алан Майлздың сөзінше, үлкен әріптермен жазылған SAM – «Some Amazing Micro» деген сөздің аббревиатурасы. Ол сондай-ақ «Some Amazing Machine» дегенмен де байланысты екені хабарланды. «Купе» деген лақап атының екі түбірі бар: бірі – «Мұзды десерт купе» деп аталатын мұзды десерт, екіншісі – машинаның пішіні жылдам жүретін машинаға ұқсап, аяқтары доңғалақ сияқты көрінуі.

Жабдық

SAM Coupé-нің аппараттық құралын Miles Gordon Technology компаниясының Брюс Гордон жасады. Компьютерде дисплей, жад және кіріс-шығыс функцияларын басқаруға арналған арнайы кремний болды. Бұл бастапқыда сыммен оралған 7400 сериялы логикалық чиптерді пайдаланып прототиптелді, содан кейін VLSI VGT 200 қақпалық массиві ASIC ретінде өндірілді.

Процессор және логика

Машина 6 МГц жиілігінде жұмыс істейтін Z80B процессоры және 10 000 есікшелі ASIC негізінде құрылған. ASIC, ZX Spectrum-дағы ULA сияқты, компьютерде ұқсас қызмет атқарады. Z80B процессоры 64 КБ адрестік кеңістігіндегі үлкен жад кеңістігінің таңдалған бөліктеріне 16 КБ-лық блоктарға бөліп, I/O регистрлерін пайдаланып, әр 16 КБ блокқа бейімделген жад беттерін таңдайды.

Жады мен сақтау

SAM Coupé негізгі үлгісі 256 КиБ жедел жадқа ие, ішкі жады негізгі тақтадағы қосылыс арқылы төменгі жағындағы қақпақтан қолжетімді 512 КиБ-қа дейін кеңейтілуі мүмкін, ал сыртқы жағынан жүйе арт жағындағы Euroconnector арқылы қосымша 4 МиБ-қа дейін, 1 МиБ-тан бастап пакеттермен қосылуы мүмкін. Компьютерде деректерді сақтау үшін кассеталық диктофонға тікелей қосылу бар, бірақ екі 3,5 дюймдік дискеталық жетек корпус ішінде немесе интерфейс арқылы сырттан орнатылуы мүмкін.

Графика

SAM Coupé негізінен Ұлыбритания нарығы үшін жасалған және секундына 50 кадрмен жаңаратын PAL теледидар стандарты негізінде құрылған. Стандартты PAL сигналынан өзгеше, SAM секундына 50 кадрмен екі толыққанды сәйкес келетін өріс шығаруға арналған, бұл сол кезде Ұлыбританияда кең таралған 625 жолдық араластырылған теледидар сигналына қарағанда 312 жолдық прогрессивті сигналға жақын нәтиже береді. Дисплей сол дәуірдегі ЭЛТ теледидарлары үшін қауіпсіз тақырыпты көрсету аймағын қамтамасыз ету үшін үлкен жиек аймағымен қоршалған. Бұл аймақтың түсін BORDER порты арқылы палитрадан түс таңдап, бағдарламалық жасақтама арқылы өзгертуге болады.

Қатты бағдарламалық жасақтама және DOS

Машина 32 КБ көлеміндегі, машинаны жүктеу коды мен Эндрю Райт жазған BASIC интерпретаторын (SAM BASIC) қамтитын ROM-мен бірге келді, және ол ZX Spectrum үшін жазылған оның бұрынғы Beta BASIC-інен күшті әсер көрді. ROM тек жүктеу кодын ғана қамтыды, ал DOS BOOT командасын немесе арнайы пернені пайдаланып дискіден жүктелді. Дискілердің көп бөлігі жүйенің алғашқы DOS-ы SAMDOS-пен бірге келді, осылайша оларды тікелей жүктеуге болады. Жақсартылған MasterDOS та жасалды, ол жылдам дискіге қол жеткізуді, көбірек файлдарды және файлдың уақыт белгілерін беру үшін нақты уақыт сағаты аксессуарын қолдауды ұсынатын көптеген жақсартулармен бірге келді. BASIC өте жетілген болды және оған спрайттарды салуға және түзу сызықтар мен шеңберлер сияқты қарапайым векторлық пішіндерге арналған код кірді. Бұл пішіндердің экрандық координаталар жүйесі өзгермелі болды және кез келген деңгейде масштабталып, ортаға теңдестірілуі мүмкін. Графикалық командалардың тізбектерін "жазуға" мүмкіндік болды, осылайша оларды BASIC интерпретаторының баяулығынан зардап шекпестен кейіннен қайта ойнатуға болады. Машина Pro Dos бағдарламалық жасақтамасын пайдаланып CP/M 2.2 жүйесін іске асыруға қабілетті, ол 720 килобайттық дискілерді де, IDE дискілерді де қолдайды.

Диск дисктері

SAM бастапқыда Citizen 3.5 дюймдік slimline дискілерін пайдаланған, олар алдыңғы жақтағы ұяларды қамтамасыз ету үшін пернетақтаның астына орналастырылды. IDE дискілері сияқты, бұл корпус дисктерді ғана емес, сонымен қатар диск контроллерлерін, WD1772 02-ні де қамтыды, бұл SAM-ға екі дискіні бір уақытта пайдалануға мүмкіндік берді. Coupé дизайнындағы қателікке байланысты, дискіні дискіде қалдырып машинаны қайта жүктеу сол дискідегі деректердің бұзылуына әкелуі мүмкін, себебі RESET желісі төмен деңгейде ұсталып тұрғанда, 8 МГц сағатын жасайтын ASIC тоқтатылады, демек дискінің контроллерлеріне сағаттық сигнал жіберілмейді. Қос тығыздықты дискілер 2 жақты, әр жағында 80 трек және әр тректе 10 сектор, әр секторда 512 байт форматын қолданды. Бұл 800 КБ жалпы сыйымдылықты қамтамасыз етті, бірақ стандартты каталог 20 КБ алып, 780 КБ пайдаланушы файлдары үшін бос қалдырды. Файлдар MGT-нің бастапқы +D интерфейсімен ұқсас құрылымда сақталды, бірақ SAM Coupé файл түрлері үшін қосымша кодтар қолданылды. Дискіні кодтау (NRZ), кодтау стратегиясы (сызықтық бұрыштық жылдамдық) және трек пен сектордың бас форматтары IBM PC және Atari ST-де қолданылатын форматтармен үйлесімді болды, сондай-ақ FAT форматталған дискілерді оқуға арналған бағдарламалар да болды.

Кеңейту порттары

[[Файл:SAM Coupé артқы бөлігі. Жүйенің артқы көрінісі. Солдан оңға қарай: NMI үзіліс түймесі, MIDI IN/OUT порттары, джойстик порты, егеуқұйрық порты, қайта орнату түймесі, Euroconnector кеңейту порты,

Қуат

SAM-нің қуат көзі, AMSTRAD CPC MP1/MP2 модуляторының өңделген нұсқасы болды, RF модуляторы ішкі құрылымда орналасып, бірлескен қуат/теледидар ұясы арқылы компьютерге қосылды. Бұл AC/DC түрлендіргіштен сигналдың араласуына себеп болатын, сондықтан модуляторды алып тастап, оны жеке бөлек сақтау кең таралған, бірақ ресми емес өзгерту болып саналды.