Кіріспе

Математикада, егер индекс (немесе кейде дәреже) деп аталатын оң бүтін сан болса, сақинадағы элемент нильпотентті деп аталады, яғни оның белгілі бір дәрежесі нөлге тең болады. Бұл термин, идемпотентпен бірге, Бенджамин Пирс алгебраларды жіктеу жұмысы аясында енгізген.

Мысалдар

Бұл анықтаманы, әсіресе, шаршы матрицаларға қолдануға болады. Матрица нилпотентті, себебі толық ақпарат алу үшін нилпотентті матрица туралы қараңыз. Факторлық сақинада 3 санының эквиваленттік класы нилпотентті, өйткені 3² саны 9 модулі бойынша 0-ге конгруэнтті. Сақинада екі элемент және егер қанағаттандырса, онда элемент нилпотентті болады. Матрицалар бойынша мысал (a, b үшін): Мұнда және .
Қорытындысы бойынша, кез келген нильсемигрупп элементі нилпотентті болады.

Коммутативтік сақиналар

Коммутативті сақинаның нильпотентті элементтері идеал құрайды; бұл биномдық теореманың салдары. Бұл идеал – сақинаның нильрадикалы. Коммутативті сақинадағы әрбір нильпотентті элемент сол сақинаның барлық жай идеалдарында болады, себебі ол барлық жай идеалдардың қиылысында жатыр. Егер нильпотентті болмаса, оның қуаттарына қатысты локализация жасай аламыз: нөлдік емес сақина алу үшін. Локализацияланған сақинаның жай идеалдары, сақинаның жай идеалдарымен дәл сәйкес келеді, мұнда . Кез келген нөлдік емес коммутативті сақинада максималды идеал болады, ол жай, сондықтан кез келген нильпотентті емес элемент кейбір жай идеалда қамтылмайды. Осылайша, нильрадикал – барлық жай идеалдардың қиылысы. Якобсон радикалдарына және жай модульдердің жойылғандарына ұқсас сипаттама нильрадикал үшін де қолданылады: сақинаның нильпотентті элементтері – сақинаның ішіндегі барлық интегралды домендерді (яғни, жай идеалдар үшін түріндегілерді) жоятын элементтер. Бұл нильрадикалдың барлық жай идеалдардың қиылысы екендігінен туындайды.

Ли алгебрасындағы нилпотентті элементтер

Келіңіздер, Lie алгебрасы болсын. Элемент егер -ге жатса және нөлдік трансформация болса, нөлдік деп аталады. Сондай-ақ қараңыз: Lie алгебрасындағы Жорданның ыдырауы.

Физикадағы нилпотенция

Шекті өлшемді кеңістіктегі кез келген баспалдақ операторы нөлдік болады. Олар бір күйден екінші күйге өтуді қамтамасыз ететін жарату және жою операторларын көрсетеді, мысалы, Паули матрицаларын көтеру және төмендету. Фермиондық өрістер үшін жол интегралын ұсынуға мүмкіндік беретін Грассман сандары, олардың квадраты жойылғандықтан, нөлдік болып табылады. BRST заряды физикадағы маңызды мысал. Сызықтық операторлар ассоциативтік алгебраны, демек сақинаны құрайтындықтан, бұл бастапқы анықтаманың ерекше жағдайы. Көбірек айтқанда, жоғарыдағы анықтамаларға сәйкес, егер мұндай оператор болса, онда ол нөлдік оператор (нөлдік функция) болады. Демек, сызықтық түрлендіру нөлдік матрицаға ие болса, ол нөлдік потенциялы болады. Сыртқы туынды да осыған мысал бола алады. Екеуі де суперсимметрия және Морзе теориясы арқылы байланысты, бұл Эдвард Виттеннің танымал мақаласында көрсетілген. Көздері жоқ жазық толқынның электромагниттік өрісі, физикалық кеңістіктің алгебрасы тұрғысынан қарастырылғанда, нөлдік болады. Әрі, микроадитивтілік әдісі (физикада теоремаларды шығару үшін қолданылатын) нөлдік немесе нилквадратты инфинитезимальдарды пайдаланады және тегіс инфинитезимальді талдаудың бір бөлігі болып табылады.

Алгебралық нилпотенттер

Екі өлшемді қос сандар нөлдік кеңістікті қамтиды. Нилпотентті кеңістікке ие басқа алгебралар мен сандарға бөлінген кватерниондар (кокватерниондар), бөлінген октониондар, бикватерниондар және күрделі октониондар жатады. Егер нилпотентті инфинитезималь нөлге ұмтылатын айнымалы болса, онда ол қатысты болатын кез келген мүшелердің қосындысы бірінші реттік мүшенің шексіз кішкентай бөлігі екенін көрсетуге болады.