Кіріспе

Ауыз гигиенасы
Тістерді тазалау – ауыз гигиенасының бір бөлігі болып табылады және тістерден тіс қабыршағын алып тастауды қамтиды, мақсаты – қуыстар (кариес), жеңі қабынуы және периодонттық аурудың алдын алу. Адамдар әдетте тістерін тіс щеткасымен және тістер аралық тазалау құралдарымен тазалайды, ал тіс гигиенистері күнделікті тазалау кезінде алынбайтын қатайған шөгінділерді (тас) алып тастай алады. Жалған және табиғи тістері бар адамдар тазалауды жалған тістерге арналған тазартқышпен толықтыра алады.

Қалқан

Тіс щеткалаудан басқа, тістер арасын тазалау тістердегі бактериялық қабықшаның жиналуын болдырмауға көмектеседі. Бұл тіс жібімен немесе тіс аралық щеткалармен жасалуы мүмкін. Тіс шұқуларының 80% тістердің кесіп-қоюларында, яғни ойықтары мен жарықтарында пайда болады, алайда, қазіргі уақытта үйде жүзеге асырылатын тіс жіп қолданудың осы аймақтарда тіс шұқуларының қаупін азайтатынын көрсететін ешқандай дәлел жоқ. Тіс жуу мен тіс аралық тазалауды толықтыру үшін арнайы құралдар немесе жабдықтар қолданылуы мүмкін. Оларға арнайы тіс тазартқыштар, ауызды шаю құрылғылары және басқа да құралдар жатады. 2015 жылғы Кохрейн шолуы тіс аралық щетканың тіс жібімен салыстырғанда бактериялық қабықша деңгейін төмендететінін анықтау үшін жеткілікті мәліметтер табылмады.

Кәсіби тістерді тазалау

Тіс тазалау (сондай-ақ профилактика деп аталады, сөзбе-сөз аурудың алдын алу шарасы) – тіпті мұқият тіс щеткалау және тіс жіппен тазалау кезінде де пайда болатын, әсіресе күнделікті тазалау кезінде жету қиын аймақтарда жиналатын тас (минералданған тіс қабығын) жою процедурасы. Бұл процедураны көбінесе тіс гигиенисі жасайды. Кәсіби тазалауға тіс тасын сыпыру, жылтырату және тас көп жиналған жағдайда дебридмент (тіс шөгінділерін жою) кіреді. Бұл тістердегі шөгінділерді босату және жою үшін түрлі құралдар мен құрылғыларды пайдалануды қамтиды. Американдық стоматологиялық қауымдастық ересектердегі профилактика немесе тіс тазалау үшін D1110 кодын, ал балалардағы осы процедура үшін D1120 кодын белгілеген. Тазалау жиілігіне қатысты зерттеулер әлі де нақты нәтиже берген жоқ. Яғни, жиі тазалаудың жақсы нәтижелерге әкелетіні де, керісінше әкелмейтіні де дәлелденбеді. Осы мәселе бойынша ғылыми әдебиеттерді қарастыру нәтижесінде "[Зерттеу деректері периодонталь денсаулық үшін жүйелі тас сыпыру мен жылтыратудың пайдалы және зиянды әсерлері туралы, сондай-ақ осы шараны әртүрлі уақыт аралығында жүргізудің әсері туралы қандай да бір қорытынды жасауға жеткіліксіз сапалы емес]" деген қорытындыға келді. Осылайша, әдеттегі тазалау жиілігі туралы жалпы ұсыныстар (мысалы, әр алты айда, жыл сайын) ғылыми негіздемеге ие емес.

Асқынулар

Төте күшті немесе дұрыс емес тіс щеткалау немесе тіс жіппен тазалау қызыл иек (жемшаң) зақымдануына әкелуі мүмкін. Дұрыс емес немесе тым күшті щеткалау қызыл иектің ауыруына, тіс эмалінің зақымдануына, қызыл иек қабынуына (гингивит) және қан кетуге себеп болуы мүмкін. Тіс дәрігерлері мен тіс гигиенистері дұрыс тіс щеткалау және тіс жіппен тазалау техникаларын үйретіп, көрсетуге болады. Тіс тазалау процедуралары кезінде пайда болатын аэрозольдер инфекция таратуы мүмкін. 2020 жылдың 12 тамызында COVID-19 пандемиясы кезінде Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы, вирустың қауымда таралуы бар аймақтарда, жүйелі тіс тексерулерін кейінге қалдыруды ұсынды. Тіс медицинасымен байланысты басқа да орындар мен материалдардағы SARS-CoV-2-нің сипаттамалары мен анықталу деңгейі кеңінен зерттелді.

Дезинфекциялау

Антисептиктер ауыз қуысындағы микроорганизмдер санын азайтуға көмектеседі. Антисептиктер күнделікті үй жағдайындағы күтімге де, стоматологиялық кабинетте де қолдануға ұсынылады. Бұл препараттар әдеттегі тіс емдері мен инъекциялар алдында бактериялардың санын азайту үшін процедураға дейін шаю ретінде қолданылады. Стоматологиялық кабинетте қолданылатын көп тараған антисептикалық шаю құралы – 0,2% хлоргексидин, ол 60 минуттан астам уақыт бойы бактериялардың санын төмендетеді.

Қышқылдық пен ыдырату арақатынасы

Ауыз қуысындағы қышқыл өндірісі мен оның әсерін реттеу сау эмальді сақтау үшін ең маңызды. Тіс биоқабығындағы қышқыл түзілетін және қышқылға төзімді бактериялардың саны артқанда эмаль, цемент және/немесе дентиннің деминерализация процесі басталады. Егер ауыз флорасында қышқыл түзілетін және қышқылға төзімді бактериялар басым болса, кариес немесе одонтексис ("сырып тастау") даму қаупі артады. "Тіс гигиенасының әкесі" деп танылған доктор Альфред С. Фонс тіс гигиенисінің рөлін қазіргі заманғы тіс білімі саласының маманы және тіс дәрігерінің кәсіби түсінігіне дейін жетілдірген алғашқы адам болды. Тіс гигиенисі, тіс дәрігері сияқты, күнделікті тіс тазалау процедураларын жүргізуге құқылы.