Кіріспе

Жаңа Зеландиядағы жезөкшеліктің заңдылығы мен практикасы Жаңа Зеландияда жезөкшелік, жезөкшелік үйі ұстау, біреудің жезөкшелігінен түскен табысқа өмір сүру және көшеде қызмет көрсету заңды және 2003 жылғы Жезөкшелікті реформалау туралы заң күшіне енгеннен бері осылай келеді. Секс-жұмыскерлерді мәжбүрлеу заңсыз. 2003 жылы жезөкшеханалардың, эскорт агенттіктерінің және қызмет көрсетудің қылмыстан босатылуы, сондай-ақ минималды реттеу үлгісіне көшу бүкіл әлемде қызығушылық тудырды; Жаңа Зеландияның жезөкшелік заңдары қазір әлемдегі ең либералды заңдардың бірі болып табылады. 2003 жылға дейін Жаңа Зеландиядағы жабық жезөкшелік 1978 жылғы Массаж орталықтары туралы заңмен реттелетін, ол жезөкшелерге массаж орталықтары ретінде жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Алайда, заңда массаж орталықтары қоғамдық орындар деп белгіленген, сондықтан қоғамдық орындарда қызмет көрсетуге қатысты заңдар орталықтағы жұмыскерлерге де қолданылды және олар кейде клиент ретінде келген полициямен тәркіленді. Орталықтағы жұмыскерлер өздерінің аты-жөндері мен мекенжайларын полицияға беруге міндетті болды. Жыныстық қатынас сатуды жарнамалау ("қызмет көрсету"), жезөкшелік үйін басқару және жезөкшеліктен түскен табысқа өмір сүру заңсыз болды. Массаж орталықтары туралы заңға және жезөкшелікті басуға бағытталған басқа да заңдарға қарамастан, 20 ғасырдың соңғы онжылдықтарында секс-жұмысқа едәуір төзімділік танытылды. Бұл заңдардың барлығы 2003 жылдың маусым айында "Жезөкшелікті реформалау туралы" заңмен өзгертілді.

2003 жылға дейін

Жаңа Зеландияда жыныстық қатынасты материалдық пайдаға алмастырудың алғашқы мысалдары, жергілікті маорилер мен еуропалық және американдық теңізшілер арасындағы алғашқы байланыс кезеңінде орын алды. Тағам, су және ағаш сияқты, секс еуропалық тауарларға айырбасталатын маңызды тауарлардың бірі болды. Аралдар шығанағы, әсіресе Корорарека қаласы осы жағдайға әйгілі болды және жезөкшелік кеңінен таралды. Бұл айырбастардың барлығы дерлік, әдеттегі мағынасында жезөкшелік болып есептелгені белгісіз. Кейбір жағдайларда, жыныстық қатынас тайпа мен кеме экипажы арасындағы кең серіктестіктің бір бөлігі болуы мүмкін, бұл уақытша некелік одаққа ұқсас еді. Әйелдердің қатысуға қатысты таңдау мүмкіндігі әртүрлі болған сияқты. Осы кезеңде қоныс аударушылар арасында гендерлік теңгерімсіздік байқалды және әйелдер жетіспеді. XIX ғасырда жезөкшелік көбінесе "әлеуметтік жамандық" деп аталды. Басқа британдық тәуелділіктер сияқты, Жаңа Зеландия да Ұлыбританиядан заңдар мен сот практикасын мұра етті. Мысалы, 1824 жылғы Ұлыбританияның босқындық туралы заңы, Жаңа Зеландия өз босқындық туралы заңын (1866–1884) қабылдағанға дейін күшінде болды. Бұл заңдарда жалпы жезөкшеге қатысты ережелер де болды. Жаңа Зеландия да британдық билік органдарының жұқпалы аурулар туралы заңдар қабылдауына ықпал етті; Жаңа Зеландиядағы заң 1869–1910 жылдар аралығында күшіне енді. Жаңа Зеландиядағы Әйелдердің Христиандық Ұстамдылық Одағы, жұқпалы аурулар туралы заңды жоюға үнемі тырысып, сот үкімдерінен алынған деректермен өтінішхаттар мен ашық хаттар жазып, заңның ер адамдарды қалай қорғап, әйелдерді барлық топтарда зорлау қаупіне ұшыратқанын дәлелдеді. Бұл заңдар, 1922 жылғы ресми есепте де айтылғандай, әйелдердің жыныстық аурулардың таралуына себепші екеніне сенуге негізделген, қатал шаралар еді. Ол 1917 жылғы Әлеуметтік Гигиена Заңымен алмастырылды, бірақ осы қорқыныштар екі дүниежүзілік соғыста да Британ империясында қайта пайда болды. Соғыстан кейінгі кезеңде "босқындыққа" көбірек мән берілді, бірақ жезөкшелік оның ең ауыр түрі ретінде қарастырылды. Жыныстық аурулар саясатының гендерлік негізі мен тәжірибесі ерте феминистік қозғалыстың назарына іліккенімен. ХХ ғасырдың екінші жартысында қабылданған жезөкшелікке қатысты заңдарға 1961 жылғы Қылмыстық кодекс, 1978 жылғы Массаж орталықтары туралы заң және 1981 жылғы Жеңіл құқық бұзушылықтар туралы заң кірді. Жеңіл құқық бұзушылықтар туралы заңның 26-бабында талап етуге тыйым салынған, Қылмыстық кодекстің 147-бабында жезөкшелікпен айналысуға тыйым салынған, 148-бабында жезөкшеліктен түскен табыспен өмір сүруге, ал 149-бабында жезөкшелікке көмектесуге тыйым салынған. 2000 жылы Қылмыстық кодекске өзгерістер енгізіліп, 18 жасқа толмаған жұмысшылары бар клиенттер мен операторлар қылмыстық жауапкершілікке тартылды (сексуалдық қатынасқа келісім беру жасы 16). Бұл күшіне енгеннен кейін 18 жасқа дейінгі жастар әлі де құқық бұзушылар ретінде қарастырылды, 2003 жылғы Жезөкшелік реформасы туралы заң қабылданғанға дейін. Массаж орталықтары туралы заң, жабық үйлерде коммерциялық секс бизнесіне мүмкіндік берді. Жемшөпшілер өз қызметтерін "эскорттар" деп жарнамаласа, ал жезөкшелер өздерін "массаж орталықтары" деп жарнамалады. Массаж орталықтарының жұмысшылары 1978 жылғы Массаж орталықтары туралы заң күшіне енгеннен бастап полицияда тіркелуге міндетті болды. 1990 жылдардың ортасында полиция бұл тіркеуді елдің кейбір аймақтарындағы басқа да жабық жұмысшыларға да өз еркімен кеңейтті. Полиция бұқаралық ақпарат құралдарына хабарласып, олар секс-жұмысшылардың қылмыс жасауына (мысалы, жезөкшелікпен айналысу және т.б.) "көмектесіп, қолдау көрсетуі" мүмкін екенін ескертті және жарнамаларды қабылдамас бұрын мұндай тіркеуді талап ету керектігін айтты.

2003 жылғы жезөкшелікті реформалау туралы заң

1997 жылы Веллингтонда әйелдер форумын өткізу үшін бірқатар топтар бірікті, оның ішінде NZPC, ғалымдар, әйелдер ұйымдары (Жаңа Зеландияның бизнес және кәсіби әйелдер федерациясы, Жаңа Зеландияның Ұлттық әйелдер кеңесі, YWCA) және СПИД қоры. Басқа адамдардың арасында заңдық волонтерлер мен депутаттар, әсіресе Морис Уильямсон (Ұлттық, Пакуранга 1987–2017), Денсаулық сақтау министрінің орынбасары (1990–1996) және Кэтрин О’Риган (Ұлттық, Вайпа 1984–1996, Тізім 1996–1999), ол заң жобасын парламентте жақтады. Лейбористер билікке оралды (1999–2008), ал Тим Барнетт (Лейборист, Крайстчерч Орталық 1996–2008) оны проституцияны қылмыстық қылмыс деп тану үшін жеке мүшелік заң жобасы ретінде енгізуге жауапкершілікті алды. Бұл Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының зиянды азайту үлгісіне негізделген (1996). Заң жобасы 2000 жылдың 21 қыркүйегінде ұсынылып, сайлауға жіберілді, ол үшінші нөмір болып таңдалып, 8 қарашада 66 1 (87:21) заң жобасы ретінде талқыланды, бірінші оқылымда 87:21 дауыспен қабылданды. Партия тарапынан қолдау Жасылдардан, әсіресе Сью Брэдфордтан (Тізім, 1999–2009) келді. «Жаңа Зеландия Бірінші» партиясы оған қарсылық білдірді, олар шведтік тәсілді, яғни жыныстық қатынас сатып алуды қылмыстық қылмыстың құрамына енгізуді ұсынды. Содан кейін ол 222 ұсыныс алған және 66 ұсыныс тыңдаған (Әділет және сайлау) комиссиясына жіберілді, 2002 жылғы сайлаудан кейін 29 қарашада заң жобасын түзетіп, оған қолдау білдірді, енді заң жобасы 66 2 деп аталды. Ұлттық партия, «Жаңа Зеландия Бірінші», ACT Жаңа Зеландия және Біріккен болашақ партиясының мүшелері қарсы пікір білдірді. Бұл жеке мүшелік заң жобасы болғандықтан, теориялық тұрғыдан мүшелерге ар-ождан бойынша дауыс беруге рұқсат етілді. Алайда, 1999–2002 жылдардағы коалицияның үш партиясы (Лейбористер, Жасылдар, Альянс) өздерінің сайлауалды бағдарламаларында декриминализацияны көзделген. Кейін премьер-министр Хелен Кларк заң жобасын қолдады. Парламенттік талқылаулар мен комиссиялар барысында кейбір әйелдер құқықтарын қорғайтын ұйымдар, адам құқықтарын қорғайтын ұйымдар және денсаулық сақтау ұйымдары қолдау көрсетті. Полиция бейтараптығын сақтады. Кейбір феминистер жезөкшелер үйлерін және сойқыны қылмыстық қылмыстан босатуға қарсы болды (проституцияға қатысты феминистік көзқарастарды қараңыз), христиандық ұйымдар бөлінді, ал фундаменталистік діни ұйымдар, соның ішінде «Өмірге құқық» қозғалысы, қарсы болды. Проституцияны реформалау туралы заң 2003 жылдың 25 маусымында үшінші оқылымда қабылданды. Бұл заң жобасы тар есеппен қабылданды: 120 депутаттың 60-ы «жақ», 59-ы «қарсы» дауыс берді, ал лейборист Ашраф Чоудхари, елдегі жалғыз мұсылман депутаты, дауыс беруден бас тартты. Бұл нәтиже көптеген сарапшылар күтпеген нәрсе болды, олар заң жобасының сәтсіз аяқталуын күтіп отырды. Көптеген бақылаушылар трансгендер әйел және бұрынғы секс-қызметкер Джорджина Бейердің парламенттегі сөзі бірнеше депутаттарды, мүмкін Чоудхари мырзаны да, соңғы минутта өздерінің дауыстарын өзгертуге көндірді деп санайды. Заң бұрынғы заңнаманы, соның ішінде массаж салондары туралы заңды жойды, ерікті ересектердің (18 жастан асқан) жеңіл жүрісін қылмыстық құқықтан алып тастап, оны ұлттық және жергілікті деңгейде азаматтық құқықпен алмастырды. Ерікті және еріксіз жезөкшеліктің арасындағы айырмашылық нақтыланды. Біреуді жыныстық қызмет көрсетуге мәжбүрлеу қылмыс болып саналады. Сондай-ақ, уақытша визамен келгендерге секс-жұмыс істеуге, сондай-ақ секс-жұмысқа инвестиция салуға тыйым салынды. Провайдер мен клиент арасындағы келісімшарттар мойындалды, және провайдерлер қызмет көрсетуден бас тартуға құқылы. Даулы келісімшарттар дауларды қарау жөніндегі сотқа жіберілуі мүмкін. Жарнамаға тыйым салынды, баспа басылымдарын қоспағанда, оларға шектеулер қойылды. Қылмыстық құқық бұзушылықтар туралы заң заңсыз әрекеттерге қатысты күшінде қалады. 2004 жылғы «Қылмыстық жазбалар (таза парақ)» туралы заң секс-қызметкерлерге бұрынғы айыптауларды жою туралы өтініш беруге мүмкіндік берді. Секс-жұмысы заңды жұмыс ретінде танылды (бірақ насихатталмайды) Жаңа Зеландияның Жұмыс және табыс басқармасы тарапынан, олар жезөкшеханалардағы бос орындарды жарнамалай алмайды немесе адамдарға жеңілдік алу үшін секс-жұмысты бастауды ұсынбайды. Қазір жұмыс орны қауіпсіздігі мен денсаулық ережелері, жезөкшелер ұжымымен келісілген, секс-жұмысына қолданылады. Еңбекке қатысты дауларды Еңбек инспекциясы мен медиация қызметіне жіберуге болады. Жұмыс берушілер мен қызметкерлер қауіпсіз жыныстық қатынаспен айналысуы және оны насихаттауы міндетті. Денсаулық сақтау министрлігі оның орындалуын бақылайды. Ішкі секс-жұмысшыларды полицияға тіркеуді бротель операторларының әкімшілік құқық деңгейінде сертификаттаумен алмастырды. Бұрынғы жазбалар жойылды. Бұрынғы қылмыстық құқық бұзушылықтарына байланысты сертификаттан бас тартуға рұқсат етіледі (кәсіби қызметке қатысты емес). Полицияның қызметі секс-жұмысшыларды тіркеу және қудалаудан оларды қорғауға ауыстырылды. Полицияның ең жақсы тәжірибелер туралы нұсқаулығына проституцияға қатысты мәліметтер енгізілді. Жергілікті билікке аумақтық бөлу және жарнамалау үшін ережелерді әзірлеуге, бірақ секс-жұмысты тыйым салуға рұқсат берілді. Қорытындылай айтқанда, заң жезөкшелік, басқа біреудің проституциясынан түскен табысқа өмір сүру және жезөкшелер үйін ұстауды қылмыстық қылмыстан босатады. Заң қабылданғаннан кейін Maxim Institute және басқа консервативті христиандық ұйымдар 1993 жылғы «Азаматтардың бастамасымен референдум» туралы заңға сәйкес азаматтардың бастамасымен референдум өткізу үшін тиісті мөлшерде қол жинауға тырысты. Бұл бастаманы екі «Жаңа Зеландия Бірінші» партиясының депутаты, Гордон Копланд, заң жобасының ең белсенді қарсыласы және Ларри Балдок қолдады. Оған мерзім ұзартылса да, проституцияға қарсы топтар азаматтардың бастамасымен референдум өткізу үшін қажетті расталған қол қою санын алуға жетпеді. Жаңа Зеландияның жергілікті билігі үлгілік ережелер мен процедураларды ұсынды. Сотқа шағымдану әдетте кеңестің шектеуші ережелерін қолдауға сәтсіз аяқталды. 2006 жылға қарай 74 жергілікті биліктің 17-сі ережелерді әзірледі немесе енгізді.

Кейінгі бастамалар

Жаңа Зеландияда жезөкшелікті шектеу шаралары жалғасуда. 2010 жылы Ұлттық партиясының депутаты Тау Хенар мектептер маңындағы үй-жайларды ашуға шектеу қоюды ұсынды. Бірақ бұл мәселе жергілікті муниципалитеттердің қарауына жатады. Киви партиясы заңды күштен шығаруды талап етті. Партияның соңғы депутаты 2008 жылы парламенттен шығарылып, кейін Жаңа Зеландияның Консервативтік партиясына қосылды. Партия Киви партиясының бұрынғы жезөкшелік заңнамасын реформалауға қарсылығын сақтайды, алайда, Киви партиясы сияқты, парламенттік тізім бойынша өту үшін қажетті ең төменгі шектің астында дауыс жинайды. 2013 жылдың мамырында Элизабет Субрицки «Сексуалдық қанаудан құтылу» атынан петиция тапсырды, онда Халық қабылдауынан «көшедегі жезөкшелікке қарсы ұлттық іс-қимыл жоспарын жасауды, соның ішінде жыныстық қызметтерді сатып алуды қылмыстық жазаға тартуды» (шведтік модель) заңдастыруды сұрады. Әділет министрлігі 2013 жылдың қыркүйегінде 2011/60 нөміріндегі петициядағы ұсыныстарға жауап берді, ал 2014 жылдың ақпанында Жаңа Зеландия жезөкшелер ұжымы (NZPC) өз жауабын берді. 2014 жылдың 7 қарашасында Жаңа Зеландия Парламентінің Әділет және сайлау комитеті петицияны қабылдамағандығы туралы баяндама жариялады. Комитет қорытындысында былай деді: «Біз петиция авторының көшедегі жезөкшелік туралы алаңдаушылығын түсінеміз. Алайда, көшедегі жезөкшелікті толығымен жою ешқандай юрисдикцияда мүмкін болмағанын білеміз, ал оны толығымен тыйым салу секс-жұмыскерлердің денсаулығы мен қауіпсіздігіне кері әсер етеді. Біз «Жезөкшелік заңнамасын қарау комитетінің» жергілікті тәсілдер көшедегі жезөкшелікпен күресуде тиімдірек болады деген қорытындысын қолдаймыз». Баяндамаға реакция жасаған Жаңа Зеландия жезөкшелер ұжымынан доктор Калум Беннахие: «Қоғам басқа топтарға құқық бергенде, олар осы құқықтарды қорғау үшін парламентке қайта оралудың қажеті болмайды. Алайда, секс-жұмыскерлер 2003 жылы Парламент жезөкшелікті қылмыстан босатқанда алған құқықтарын қорғау үшін үнемі парламентте өзін қорғап, бірдей күрес жүргізіп, ойдан шығарылған деректерге негізделген бірдей аргументтерді қайта-қайта жоққа шығаруға мәжбүр» деді.

Бүгін

Басқа елдердегідей, Жаңа Зеландияда да секс-жұмыскерлер әртүрлі орталарда жұмыс істейді, оның ішінде көшедегі секс-қызмет көрсету, бордельдер мен сауналардағы жабық қызмет, эскорт агенттіктері арқылы және тәуелсіз жұмыс істейтіндер де бар.

Көшедегі жезөкшелік

Көшедегі жезөкшелік өзінің айқындығынан туындап, пікірталас шақыруда басымдық танытады. Мысалы, секс-қызметкерлер Ақландтағы Karangahape Road және Hunter's Corner, Веллингтондағы Cuba/Vivian/Marion көшелері, Крайстчерчтегі Manchester Street және басқа да жерлерде жиі жиналады. 2011 жылғы 22 ақпандағы Крайстчерчтегі жер сілкінісінен кейін бұл мәселе Ferry Road-қа және Manchester Street-тің тұрғын бөлігіне көшті. Жаңа Зеландияда гендерлік идентиті негізінде кемсітуге тыйым салынғанмен (Жаңа Зеландияның Құқықтар туралы заң жобасы жөніндегі Бас прокурордың пікірін қараңыз), трансгендер қауымдастығының көптеген жас өкілдеріне азық-түлік, баспана және демалыс үшін күрделі жағдайға түсіп, секс-қызмет көрсетуге мәжбүр болуда. Осы себепті, олар көшедегі секс-жұмысында көптеп ұсынылған. Манукаудың Оңтүстік Окленд айманындағы қақтығыстар пікірталас ошағы болып қалуда (төмендегі бөлімді қараңыз).

Проституция және кәмелетке толмағандар

Жаңа Зеландияда секс индустриясына кәмелетке толмағандардың араласуы 2003 жылы PRA қабылданғанға дейін де, кейін де күрделі мәселе болып қалып отыр, оның ауқымы немесе PRA-мен байланысы туралы әртүрлі пікірлер бар.

Заң

Балалардың жыныстық коммерциясы заңсыз. 2003 жылғы Жыныстық қызметті реформалау туралы заңда былай делінген:

Осылайша, 18 жасқа толмаған адамның жыныстық қызметкер болуы заңды, бірақ кез келген адамның осы қызметтен пайда табуы, немесе оны кез келген адамға коммерциялық жыныстық қызметтер көрсетуге итермелеуі, көмектесуі, жеңілдетуі немесе көндіруі заңсыз. Сондай-ақ, 18 жасқа толмаған адамнан жыныстық қызмет сатып алу да заңсыз. Бұқаралық ақпарат құралдары осы заңға сәйкес екенін қамтамасыз ету үшін жарнама орналастыру алдында фотосуреттерін сұрауы мүмкін. "Орындылық" деген қорғаныс жойылды, бірақ полиция кәмелетке толмаған жыныстық қызметкерлерден жасын растайтын құжаттарды талап етуі мүмкін. 18 жасқа толмаған адамның жезөкше клиенті болуына тыйым салатын заң жоқ болғандықтан, мұндағы заңды жас шамамен 16 жасқа тең, бұл Жаңа Зеландиядағы жыныстық келісімге қол жеткізуге болатын жас.

АҚШ адам құқықтары жөніндегі есептері

АҚШ Мемлекеттік департаментінің 2004–2009 жылдарғы адам құқықтары жөніндегі есептері Жаңа Зеландиядағы балаларға қатысты жыныстық коммерцияның (проституцияның) жағдайларын қамтиды. 2008 жылғы есепте Крайстчерч прокурорлары 2006 жылы БҰҰ Балалар құқықтары конвенциясына сәйкес қабылданған, сексуалдық құлдыққа тыйым салатын заңды алғаш рет қолданғаны айтылады. Бұл есеп 2009 жылғы АҚШ есебінде де аталып өтеді.

Секс-қызметкерлерге көмек көрсету және қызмет көрсету

Жаңа Зеландиялық жезөкшелер ұжымы (NZPC) – Жаңа Зеландияда орналасқан, секс-жұмыскерлердің құқықтарын қолдайтын және жезөкшелерге жұмыстың тәуекелдерін азайту жолдары туралы білім беретін ұйым. Ол 1987 жылы Кэтрин Хили және басқалар тарапынан құрылды. 1988 жылы Денсаулық сақтау министрінен, содан кейін Денсаулық сақтау департаментінен (кейін Денсаулық сақтау министрлігіне айналған) қаржыландыру алды. Бұл ұйым жезөкшеліктің қылмыстық жазадан босатылуына үлкен үлес қосты.

Бағалау процесінен қосымша ақпарат

Крайстчерч медицина мектебінің "Проституция реформасының секс-жұмыскерлердің денсаулығы мен қауіпсіздігіне тигізетін әсері: Проституция заңын қарау комитетіне баяндама" атты есебі Жаңа Зеландиядағы 772 секс-жұмыскерді зерттеді, олардың ішінде Окленд, Веллингтон және Крайстчерч қалалары негізгі қалалық орталықтар ретінде, ал Нельсон мен Хоукс шығанағы екінші деңгейлі орталықтар ретінде қарастырылды. Ол және Виктория университетінің Қылмыс және Әділет зерттеу орталығының зерттеулері Проституция заңын қарау комитетіне 2003 жылғы Проституция реформасының секс-жұмыскерлерге тигізетін әсері туралы қорытынды жасауға қажетті деректерді ұсынды. Зерттеушілер осы процесті "Секс-жұмысынан қылмысты алып тастау: Жаңа Зеландия секс-жұмыскерлерінің декриминализация үшін күресі" атты 2010 жылғы кітапта одан әрі сипаттады. Кітаптың авторлары: Джиллиан Абель (Жаңа Зеландияның Отаго университетінің аға қоғамдық денсаулық сақтау зерттеушісі және оқытушысы), Лиза Фицджеральд (Халық денсаулығы әлеуметтанушысы және Квинсленд университетінің Халық денсаулығы мектебінің әлеуметтік ғылымдар оқытушысы) және Кэтрин Хили (Жаңа Зеландияның Секс-жұмыскерлер ұжымының негізін қалаушы мүшесі). Кітапта 700-ден астам секс-жұмыскермен сұхбаттасудың нәтижелері келтірілген және декриминализация секс-жұмыскерлердің қауіпсіздігі мен денсаулығына оң әсер еткені туралы қорытынды жасалған. 2008 жылғы "Проституция заңын қарау комитетінің 2003 жылғы Проституция реформасы заңының жұмыс істеуі жөніндегі баяндамасында" комитет Жаңа Зеландиядағы секс-жұмысының көптеген жағдайлары мен аясындағы ақпаратты толықтырды. Баяндама сонымен қатар ECPAT New Zealand және Stop Demand Foundation көтерген мәселелерді, сондай-ақ Манукау қалалық кеңесінің (Көшедегі секс-жұмысын бақылау) 2005 жылғы заң жобасын қолдаған тараптардың талаптарын қарастырды.