Кіріспе

Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы 1949 жылы қабылдаған қаулы: «Жыныстық коммерция және онымен байланысты адам саудасының зұлымдығы адамның қадір-қасиеті мен құндылығына қайшы келеді және жеке адамның, отбасының және қоғамның әл-ауқатына қауіп төндіреді». 2013 жылдың желтоқсанына дейін 82 мемлекет конвенцияға қатысушы болды (суретті қараңыз). Тағы 13 мемлекет конвенцияға қол қойған, бірақ оны әлі ратификацияламаған. Бұл конвенция ертеректегі, мәжбүрлеу жыныстық коммерциясының кейбір аспектілерін қамтыған бірнеше конвенциялардың орнын басады. 1949 жылғы конвенцияға қол қойған мемлекеттер үш міндетті атқаруға міндетті: адам саудасын тоқтату, арнайы әкімшілік және құқық қорғау шараларын қабылдау, сондай-ақ адам саудасының құрбандарына бағытталған әлеуметтік шаралар. 1949 жылғы конвенция адам саудасы мәселесіне екі жаңа көзқарас ұсынады: ол жыныстық коммерциямен айналысатын адамдарды қорқытушылардың құрбандары ретінде қарастырады және алғаш рет нәсілдік және гендерлік бейтарап тілді қолдана отырып, «ақ құл саудасы» және «әйелдер» терминдерін пайдаланбайды. 1949 жылғы конвенцияның шарттарына сәйкес болу үшін, адам саудасы халықаралық шекараны кесіп өтуі міндетті емес. Конвенцияға қатысушы мемлекеттер «басқа адамды жыныстық коммерция мақсатында сұрау, азғыру немесе алып кету, тіпті осы адамның келісімімен», «басқа адамның жыныстық коммерциясын пайдалану, тіпті осы адамның келісімімен» (1-бап) жасаған, сондай-ақ жыныстық коммерцияға арналған үй иеленген немесе жалдаған (2-бап) кез келген адамды жазалауға міндетті. Ол сонымен қатар жыныстық коммерция мақсатындағы халықаралық саудамен күресу үшін, қылмыскерлерді экстрадициялау рәсімдерін қоса алғанда, процедураларды белгілейді. Бұған қоса, қатысушы мемлекеттер жыныстық коммерциямен айналысатын адамдарды «арнайы тіркеуге алуға, арнайы құжатқа ие болуға немесе ерекше бақылау немесе хабарлау талаптарына» (6-бап) бағындыратын барлық ережелерді жоюға міндетті. Сонымен қатар, олар жұмыс іздеушілерді, әсіресе әйелдер мен балаларды жыныстық коммерция қауіптерінен қорғау үшін жұмыс агенттіктерін бақылауға қажетті шараларды қабылдауы керек (20-бап). Конвенцияны түсіндіруге немесе қолдануға қатысты тараптар арасындағы дау кез келген тараптың өтініші бойынша Халықаралық сотқа жіберілуі мүмкін (22-бап).

Мәртебе

Конвенцияны ратификациялаған бірқатар елдер дауларды Халықаралық сотқа жолдау мәселесі бойынша ұсыныстар жасады, ал кейбір елдер осы баптың болуына қарсы болғандықтан Конвенцияны мүлдем ратификацияламады. Конвенцияны көптеген елдер ратификацияламауының басты себептерінің бірі – оның 1-баптағы «осы адамның келісімімен болса да» деген тұжырымдамасынан, ерікті жыныстық қызметке де қатысы бар. Мысалы, Германия, Нидерланды, Грекия, Түркия және басқа да елдерде ерікті жыныстық қызмет заңмен реттеліп, «кәсіп» саналады. Біріккен Ұлттар Ұйымының Трансұлттық ұйымдасқан қылмысқа қарсы конвенциясына (2000 жылғы) қатысты Адам саудасы жөніндегі хаттамада 1949 жылғы Конвенциядағыдан өзгеше «адам саудасы» анықтамасы қолданылған, және оны көптеген елдер ратификациялаған. Адам құқықтары орталығы, әсіресе Құлдық мәселесі жөніндегі жұмыс тобының хатшылығы, Халықаралық экономикалық және әлеуметтік істер департаментінің Әлеуметтік даму және гуманитарлық істер орталығымен тығыз байланыс орнатып, Конвенцияны белсенді түрде бақылап отырады.