Кіріспе
Бавариядағы метеорит соққан кратер, Германия. Нердлингер Рис аймағындағы адам қонысы.
human settlement within the Nördlinger Ries region
Нердлингер Рис – Баварияның батысы мен Баден-Вюртембергтің шығысындағы соққы кратері және үлкен дөңгелек ойыс. Ол Дунайдан солтүстікке қарай, Дунай-Рис ауданында орналасқан. Нердлинген қаласы ойыстың ішінде, ортасынан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан.
Этимология
"Риес" атауы Раетиядан шыққан, себебі Рим дәуірінен бұрын осы аймақта раетия тайпасы өмір сүрген. Кратер көбінесе Риес кратері немесе Риес деп аталады. Алғашқы кратер шетінің диаметрі шамамен 25 км болған деп есептеледі. Қазіргі төмендіктің едені эрозияға ұшыраған шет қалдықтарынан шамамен 150 метр төменде жатыр. Бастапқыда Риес вулканизм нәтижесінде пайда болған деп саналды. 1960 жылы Юджин Шумейкер мен Эдвард Ч.Т. Чао бұл төмендіктің метеорит соққысынан туындағанын көрсетті. Маңызды дәлел – метеорит соққысымен байланысты қысымда ғана пайда болатын, метаморфозға ұшырамаған тау жыныстарындағы коэзиттің болуы. Коэзит Оттинг карьерінен алынған суэвиттен табылды. Риес соққы кратері – қамал кратері, және қазірге дейін Жерде осындай кратерлердің бірегейі табылды. Қамал кратерлері көбінесе тек Марста ғана кездеседі. Қамал кратерлері метеорит соққысынан кейін сұйықтанған шығарылым ағынын көрсетеді, бұл сазға түсірілген оқпен салыстырылады, ал шығарылым саз ағынына ұқсайды. Тағы бір соққы кратері, әлдеқайда кішкентай (диаметрі 3 км) Штайнхайм кратері, Риестің ортасынан батыс-оңтүстікке қарай шамамен 30 км қашықтықта орналасқан. Бұрын бұл екі кратер 14,8 миллион жыл бұрын екілік астероидтың соққысынан бірдей пайда болды деп есептелген, бірақ 2020 жылы жарияланған зерттеу Штайнхаймның Нердлингер Риеске қарағанда шамамен 500 000 жылға жас болуы мүмкін екенін көрсетті. Соңғы компьютерлік модельдеу соққы тудырған денелердің диаметрі шамамен 15 км (Риес) және 1,5 км (Штайнхайм) болғанын, соққы алдындағы арақашықтығы бірнеше ондаған километрге жететінін, және олардың бетке 30-50 градус бұрышпен, батыс-оңтүстік-батыстан шығыс-солтүстік-шығысқа қарай соққандығын көрсетті. Соққы жылдамдығы шамамен 20 км/с болды. Нәтижесінде болған жарылыстың қуаты 1,8 миллион Хиросима бомбасына тең, ал энергиясы шамамен 2,4*10^18 джоульді құрады. Риес кратерінің соққысы Оңтүстік Богемия мен Моравияда (Чехия) табылған молдавит тектиттерінің пайда болуына себеп болды деп саналады. Тектит балқыуы кратерден 400 км дейінгі қашықтыққа лақтырылған құмға толы беткі қабаттан пайда болған. Шығарылымның пішіні соққының батыс-оңтүстік-батыстан келгенін көрсетеді. Нердлингендегі тас ғимараттарда миллиондаған ұсақ алмастар бар, олардың мөлшері 0,5 мм-ден кішкентай. Нердлингер Риес кратеріне соққан соққы жергілікті графит кенінде олардың шамамен 70 тоннасын жасады. Бұл аймақтағы тас қазылып, жергілікті ғимараттарды салуға қолданылды.
The Ries impact crater was a rampart crater, thus far a unique finding on Earth. Rampart craters have almost exclusively been found on Mars. Rampart craters exhibit a fluidized ejecta flow after impact of the meteorite, most simply compared to a bullet fired into mud, with the ejecta resembling a mudflow. Another impact crater, the much smaller ( diameter) Steinheim crater, is located about west southwest from the center of Ries. It had previously been thought that the two craters formed simultaneously by the impact of a binary asteroid 14.8 million years ago, but a study published in 2020 suggests that Steinheim could actually be about 500,000 years younger than Nördlinger Ries. Recent computer modeling of the impact event indicates that the impactors probably had diameters of about (Ries) and (Steinheim), had a pre impact separation of some tens of kilometers, and impacted the target area at an angle around 30 to 50 degrees from the surface in a west southwest to east northeast direction. The impact velocity is thought to have been about The resulting explosion had the power of 1.8 million Hiroshima bombs, an energy of roughly 2.4 joules. The Ries crater impact event is believed to be the source of moldavite tektites found in southern Bohemia and Moravia (Czech Republic). The tektite melt originated from a sand rich surface layer that was ejected to distances up to downrange of the crater. The shape of the strewnfield suggests that the direction of impact was from the west southwest. Stone buildings in Nördlingen contain millions of tiny diamonds, all less than across. The impact that caused the Nördlinger Ries crater created an estimated of them when it impacted a local graphite deposit. Stone from this area was quarried and used to build the local buildings.
Археология
Нердлингер Риесінің бір жағында Офнет үңгірлері орналасқан, онда 20 ғасырдың басында археологтар мезолит кезеңіне жататын отыз үш адам бас сүйегін тапты.
Ғарышкерлерді даярлау
Аполлон-14 ұшағының қону орны – көптеген кратерлерге толы аймақ. Миссияның ғылыми мақсаттарының бірі – Mare Imbrium қалыптасқан соққыдан шашылған материалдардың үлгілерін алу еді. Nördlinger Ries – Ай кратерлерімен салыстыруға қолайлы, оңай қол жетімді, үлкен соққы кратері. Сондықтан, ол Аполлон-14 астронавттарын дайындау орны ретінде пайдаланылды, осы арқылы олар Айдың соққылық құрылымдарын және олармен байланысты тау жыныстарын зерттеуге мүмкіндік алды. Астронавттар Алан Шепард пен Эдгар Митчелл, сондай-ақ Аполлон-14 резервтік астронавттары Юджин Сернан мен Джо Энгл 1970 жылдың 10-14 тамызы аралығында осы жерде жаттығулар жасады.