Кіріспе

Либерияның 1980 жылдан 1990 жылға дейінгі басшысы Сэмюэл Кенион Доу (6 мамыр 1951 жыл - 9 қыркүйек 1990 жыл) – Либерияның 21-ші президенті, 1986 жылдан 1990 жылға дейін қызмет еткен либериялық саясаткер. Ол 1980 жылдан 1986 жылға дейін Халықты құтқару кеңесінің (PRC) төрағасы ретінде, ал 1986 жылдан 1990 жылға дейін президент ретінде Либерияны басқарды.

Ерте өмір

Сэмюэл Кенион Доу 1951 жылғы 6 мамырда Гранд-Геде округінің ішкі аймағындағы шағын Тузон ауылында дүниеге келген. Оның отбасы осы аймақтағы маңызды азшылықты құрайтын жергілікті крахн халқына жатқан. Он алты жасында Доу бастауыш мектепті бітіріп, Зведрудегі баптисттік жартылай орта мектепке түсті. Екі жыл өткен соң, ол Либерия қарулы күштеріне қатарына қосылды, осылайша Какатадағы орта мектепке оқуға стипендия алуды үміттенеді. Алайда, оған әскери міндеттер жүктелді. Келесі он жыл бойы ол әртүрлі қызметтерде болды, оның ішінде әскери училищенің курсын бітірді және Монровиядағы түрлі гарнизондар мен түрмелерге басшылық етті. Соңында ол хат арқылы орта мектепті аяқтады. Доу 1979 жылғы 11 қазанда мастер-старшина шеніне көтеріліп, Монровиядағы үшінші батальонның әкімшісі болып тағайындалды, бұл лауазымды он бір ай бойы атқарды.

1980 жылғы төңкеріс және жаңа үкімет

Кран әскерлерінің тобының қолбасшысы, майстер-сержант Сэмюэл Доу 1980 жылғы 12 сәуірде Либерияның Атқарушы сарайына шабуыл жасап, президент Уильям Р. Толберт-жүніорды өлтірді. Оның күштері ұрыста Толберттің тағы 26 жақтасын өлтірді. Он күннен кейін үкімет мүшелерінің он үш адамы көпшілік алдында өлім жазасына кесілді. Төңкерістен кейін көп ұзамай үкімет министрлерін Монровияда жалаңаш жүріп, содан кейін жағажайда атылған отряд жазасын тартты. Сотталғандарға адвокаттық көмек немесе шағымдану құқығы берілмеді. Жүздеген мемлекеттік қызметкерлер елден қашып кетті, ал басқалары түрмеге қамалды. Төңкерістен кейін Доу генерал шеніне ие болды және өзі мен 14 басқа төменгі шенді офицерлерден тұратын Халықтың құтқару кеңесін (ХҚК) құрды, ол елді басқару үшін құрылды. Режимнің алғашқы күндері Толберттің құлатылған үкіметінің мүшелерін жаппай өлім жазасына кесумен ерекшеленді. Доу өткен айдағы күріш шеруі кезінде Толберт тұтқындаған оппозициялық Прогрессивті халық партиясының 50 басшысын босатуға бұйрық берді. Көп ұзамай Доу Толберт режиміне қарасты 91 лауазымды адамды тұтқындауға бұйрық берді. Бірнеше күн ішінде Толберт кабинетінің он бір бұрынғы мүшесі, оның ішінде оның інісі Фрэнк, «елге опасыздық, кең таралған жемқорлық және адам құқықтарын грубб түрде бұзу» айыптары бойынша сотқа тартылды. Доу Конституцияны тоқтатты, бұл сот процестерін мемлекеттің жаңа әскери басшылығы тағайындаған комиссия жүргізе алатынын қамтамасыз етті, ал айыпталушылар заңгерлік өкілдіктен және қазылар алқасының сотынан бас тартты, бұл олардың кінәлі екендігіне көз жеткізді. Доу 133 жылдық америкалық либериялықтардың саяси үстемдігін аяқтады. Кейбіреулер төңкерісті Либерия құрылғаннан бері алғаш рет америкалық либериялық элитасы емес, африкалық текті адамдардың басқаруы деп бағалады. Америкалық-Либерия мұрасынан басқа адамдар вице-президенттік (Генри Ту Уэсли), сондай-ақ алдыңғы жылдары министрлік және заңнамалық лауазымдарды атқарған. Көптеген адамдар Доудың билікті басып алуын ел құрылғаннан бері үкіметке қатысудан шеттетілген халықтың басым көпшілігінің пайдасына жасалған өзгеріс ретінде қарсы алды. Алайда, төңкеріс басшылары бастаған және өзін Халықтың құтқару кеңесі (ХҚК) деп атаған жаңа үкімет тәжірибесіз және билік етуге дайын емес еді. Доу мемлекет басшысы болды және конституцияны тоқтатты, бірақ 1985 жылға қарай азаматтық билікке оралуға уәде берді. 1980 жылғы төңкерістен екі ай өткен соң тұтқындалған тоғыз әскери қызметкер өмір бойына түрмеге жабылды. 1981 жылдың маусым айында оның үкіметі тағы бір төңкеріс жасады деп айыптады, онда он үш мүше жабық есіктер артында жазаланды. Бірнеше айдан кейін Томас Ве Сьен, Доудың кейбір саясатын, соның ішінде бірнеше ай бұрын Ливияның дипломатиялық миссиясын жабуды және кеңес елшілігінің қызметкерлерін он бестен алтыға дейін қысқартуды ашық сынаған, сол жылдың 12 тамызында төрт офицермен бірге ұсталды. Оларға қорғаушы адвокат тағайындалатыны айтылды, бірақ ол берілмеді, үш күн ішінде олар өлім жазасына кесілді, бұл ел астанасының тұрғындары арасында үрей тудырды.

Төңкеріс туралы теориялар

2008 жылдың тамызында Монровиядағы Ақиқат және кешірім комиссиясының (TRC) алдында Доудың бұрынғы әділет министрі, 2011 жылғы Либерия президенттік сайлауына қатысқан кеңесші Чэа Чэапуо американдық ЦРУ атқарушы резиденциясының картасын бергенін, соның арқасында көтерілісшілер оған енгенін; Толбертті ақ американдық ЦРУ агентінің атып өлтіргенін; және американдықтардың «Либерияның апаттарына жауапты» екенін мәлімдеді. Бірақ, келесі күні сол TRC алдында Сэмюэл Доудың тағы бір бұрынғы министрі, доктор Боима Фахнбуле «американдықтар Доу мырза басқарған төңкерісті қолдамады» деп куәлік берді. 1980 жылғы төңкеріс туралы кейбір мәліметтер әлі де «Белгісіз сарбаз» туралы хабарлармен шатырланады. Хабарламаларға сәйкес, 1980 жылғы мемлекеттік төңкеріске қатысқан «белгісіз сарбаз» «ақ» жалдамалы әскерлердің бірі болған. Толберттің әйелі Викторияның автобиографиясында айтылғандай, бірінші ханым күйеуін «ақ» қолы бар бетперделі адамның пышақтағанын көрген.

Төрағалық

Билік құрған кезінде Доу өзін көптеген адамдарға жеңілдік әкелуді мақсат тұтқан, сауатты басшы ретінде көрсетті. 1982 жылы Оңтүстік Кореяға Чун Ду Хванға мемлекеттік сапар жасағаннан кейін және Сеул университетінен құрметті докторлық атағын алғаннан бастап өзін "Доктор Доу" деп атады.

АҚШ-пен қарым-қатынастар

Офистегі алғашқы жылдары Доу 1980-ші жылдары Африкадағы АҚШ-тың суық соғыстағы сыртқы саясатын ашық қолдады, Либерия мен Кеңес Одағы арасындағы дипломатиялық қатынастарды үзіп жіберді. Құрама Штаттары Либерияны суық соғыс кезінде маңызды одақтас деп санды, себебі ол Африкада кеңестік ықпалдың таралуын шектеуге көмектесті. Қарым-қатынастың кеңеюінің бір бөлігі ретінде Доу өзара қорғаныс шартын өзгертуге келісті, бұл шарт АҚШ-тың жылдам орналастыру күштеріне Либерияның теңіз және әуежайларын 24 сағаттық алдын ала хабарлаумен пайдалану құқығын берді. Бұл күштер әлемдегі қауіпсіздікке төнген қауіп-қатерлерге жылдам жауап беру үшін құрылған болатын.

Жаңа конституция және 1985 жылғы сайлау

1983 жылы көп партиялық республиканы көздейтін конституция жобасы жарияланды және 1984 жылы референдум арқылы бекітілді. 1984 жылдың 26 шілдесінде Доу Уақытша Ұлттық Ассамблеяның президенті болып сайланды. Ол 1984 жылы референдум арқылы жаңа конституцияны бекітіп, 1985 жылдың 15 қазанында президент сайлауын өткізді. Ресми мәліметтерге сәйкес, Доу дауыс берушілердің 51% -ын жеңіп алды, бұл екінші турдан қашу үшін жеткілікті болды. НДПЛ Сенаттағы 26 орынның 21-ін және Өкілдер палатасындағы 64 орынның 51-ін жеңіп алды. Алайда, көптеген оппозициялық кандидаттар өз орындарына отырудан бас тартты. Сайлау кеңінен бұрмаланды; Доу бюллетеньдерді құпия жерге алып кетіп, 50 өзі таңдаған адамына санау тапсырды. Шетелдік байқаушылар сайлауды алаяқтық деп жариялады және Либериялық Әрекет партиясынан Джексон Доудың екінші орын алғанын, ол жеңіске жеткен болуы мүмкін екенін айтты. Сонымен қатар, сайлаудан бұрын ол 50-ден астам саяси қарсыласын өлтірді. Сондай-ақ, жаңа конституцияның президенттің жасы 35-ке толуы керек деген талабын орындау үшін ол өзінің ресми туған күнін 1951 жылдан 1950 жылға өзгертіпті. Доу 1986 жылдың 6 қаңтарында ресми түрде қызметке кірісті. Оның жиырма бірінші президент болып сайланған күні стадионда либериялық қыздар әртүрлі шеңберлермен оның құрметіне көркем би биледі. Кейін бишілер маракастармен биледі. Соңында әскер қатарласып өтті, ал алдымен әсем оркестр ойнады. Доу сайлауда жеңіліп қалса, билікті тапсырмайтынын және армия екі апта ішінде тағы бір төңкеріс жасайтынын ашық мәлімдеді, бұл позиция халықаралық қауымдастық және сайлауға қатысқан саяси партиялар тарапынан қатты сынға ұшырады. Ресми нәтижелер Доу сайлауда аздап көп дауыс алғанын көрсетті, бірақ АҚШ Мемлекеттік департаменті кең ауқымды алаяқтық болғанын мәлімдеді.

Қуғын-сүргіннің күшеюі

1980 жылғы төңкерістің жетекшісі болған генерал Томас Кивонкпа Доумен бірге 1985 жылғы 12 қарашада билікті басып алуға әрекеттенді. Монровиядағы шайқаста Кивонкпа қаза болғаннан кейін бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Доу радио және теледидар арқылы хабарлап, кешкі сағат 6-дан кейін көшеде табылған әркімді көтерілісші деп есептеліп, дереу атылатынын мәлімдеді. Доудың сыбайлас және тоталитарлық үкіметі төңкеріс талпырысынан кейін одан да қатыгездікке ұшырап, газеттерді жапты және саяси белсенділікті тыйым салды. Үкіметтің белгілі бір этникалық топтарға, әсіресе гио (немесе дан) және солтүстіктегі мано тайпаларына (Кивонкпа гио тайпасынан шыққан) қатыгездікпен қарауы, осыған дейін бейбіт түрде бірге өмір сүрген жергілікті тұрғындар арасында жікке бөлінуге және зорлық-зомбылыққа әкелді.

Азаматтық соғыс

Доудың бұрынғы одақтасы Чарльз Тейлор 1989 жылғы 24 желтоқсанда Кот-д’Ивуардан Либерияға Доуға қарсы партизан соғысын бастау үшін өтті. Тейлор АҚШ-тағы түрмеден қашып шыққан, ол Либерияға экстрадициялануға байланысты айыпталып, күтіп отырған. Бұл қақтығыс тез арада толыққанды азамат соғысына ұласты. 1990 жылдардың ортасына қарай Либерияның көп бөлігін көтерілісшіл топтар бақылап алды. 1990 жылғы 29 шілдеде Монровияның Синкор ауданындағы шіркеуде шамамен 600 бейбіт тұрғын қаза тапты. Қырғынды Доуға адал 30-ға жуық әскер жасады. Қылмыскерлер Доудың Крахн тайпасынан болса, құрбандардың көп бөлігі көтерілісшілерді қолдаған Гио және Мано тайпаларынан шықты.

Ұстау

1990 жылы 9 қыркүйекте Доу Монровияда Тейлордың NPFL тобынан бөлініп шыққан INPFL ұйымының басшысы Принс Й. Джонсон тарапынан тұтқындалды. ЭКОМОГ басшысы генерал Куайну Доуды ЭКОМОГ штаб-пәтеріне кездесуге шақырып, оны көтерілісшілерден қорғайтынына сендірді. 1990 жылдың 9 қыркүйегінде таңертең Доу, жақсы қаруланған және жабдықталған Нигериялық бейбітшілік сақтаушыларының кезегі әлсіз Гамбиялық контингентке ауысып жатқанда, қауіпті жағдайда келді. Нигериялық команда оқиға орнынан кетісімен, Доудың жеңіл қаруланған колоннасы жетіп келді. Доу генерал Куайнудың кеңсесіне апарылып, ресми түрде қарсы алынды, ал оның көмекшілері мен күзетшілері сыртта күтті. Джонсонның бүлікшілері ешкімді ескертпестен, қарулы күйі оқиға орнына келді, Доудың командасын толығымен басып алып, қарсылықсыз қаруын тартып алды. Олар Доудың командасын біртіндеп, кейін топтап атып өлтірді. Сырттан оқ атылған дыбысты естіген Доу Куайнуға алаңдаушылығын білдірді, ол оған бәрі жақсы екенін айтты. Кейін Куайну сыртта не болып жатқанын тексеру үшін өзін босатып, Гамбиялық контингенттің капитаны Кокер оның ізінен келді. Екеуі де жағдайды бағалап, жасырынды. Джонсонның адамдары ішке кіріп, Доудың қалған командасын өлтіріп, оған аяғына оқ атып, тұтқынға алды. Барлығы тынышқан соң, Доудың 80-нен астам адамы қаза тапты. Кокер бұл оқиғаны шайқас емес, қырғын деп сипаттады. Қызығы, оқиға кезінде ЭКОМОГ қызметкерлерінің ешқайсысы зардап көрген жоқ.

Азаптау және кісі өлтіру

Беймәлім адам Джонсонның әскери базасына әкелінді. Оның қара сиқырмен қорғалмағанын дәлелдеу үшін Джонсон Доудың құлақтарын оның алдында кесуге бұйырды. Доудың аяқтарына да тізбектер салынды және оның жыныс мүшесіне бір нәрсе байланды, бұл жазбада көрінеді. Жазбаның соңында Доу тұруға мәжбүр болды, оның саусақтары мен балтаң еңіштерінің бір бөлігі кесілді, сондай-ақ ортаңғы саусағын мүгедектендіруге әрекет жасалды. Джонсонның қолынан 12 сағатқа созылған азаптан кейін Доу ақыры өлтірілді; оның денесінен шашы қырқылып, Монровия көшелерінде жалаңаш, темекі күйдірілген күйде қойылды. Кейін оның денесі эксгумацияланып, қайта жерленді. Оның азапталуы бейнеге түсіріліп, елдің барлық жаңалықтарында көрсетілді. Видеода Джонсон сыра ішіп отырғанда, Доудың құлағы кесіліп жатқаны көрінеді.

Жеке өмір

Доу баптист болған. Бір кезде ол Гранд-Геде округінің Зведру қаласындағы Бірінші Баптист шіркеуінің мүшесі болды. 1985 жылдың 1 желтоқсанында ол шіркеу мүшелігін Монровия қаласындағы Провиденс Баптист шіркеуіне ауыстырды. Доу футболға әуес болған, және Сэмюэл Кенион Доу атындағы спорт кешені оның құрметіне аталған.

Ұрпақ

2000 жылдың қарашасында Доу отбасын өкілдік еткен діни митингте Доудың ұлы Сэмюэл Кенион Доу-младший, анасы Нэнсимен бірге, Доудың жесірі, конференцияда "белгілі бір адамға" деген жек көру және реніш сезімін басынан өткергенін, соңғы он жыл бойы әкесін өлтіргенге кек қайтару туралы ойлармен жүргенін және өз күнәсін жуып, әкесін атқан адамға деген жек көрушілік пен кек қайтару сезімінен арылуға ниеттенгенін айтты. Екі тарап та Нигериялық пастор Т. Б. Джошуаның аралығымен татуласты.