Кіріспе

Либериялық саясаткер
Либериялық әскери шенеуніктер

Принс Йорми Джонсон (6 шілде 1952 жылы туған) – 2006 жылдан бері Нимба округінің сенаторы қызметін атқаратын либериялық саясаткер. Бұрынғы көтерілісшілердің жетекшісі Джонсон Бірінші Либерия азамат соғысында маңызды рөл атқарды. Либерия Қарулы күштерінің бұрынғы офицері Джонсон 1989 жылы президент Самуэль Доуды құлату мақсатымен Либерияның бірінші азамат соғысын бастарғанда Чарльз Тейлордың Либерия Ұлттық Патриоттық Фронты (ҰПФ) көтерілісшілер тобымен бірікті. Тейлормен туындаған келіспеушіліктерге байланысты Джонсон жақын арада ҰПФ-тан бөлініп, Либерия Тәуелсіз Ұлттық Патриоттық Фронтын (ТҰПФ) құрды, ол 1990 жылы Доуды тұтқындап, азаптап, өлімге кесті. Тейлормен, ECOMOG және Доуды қолдаған ULIMO тобымен болған қақтығыстардан кейін ТҰПФ таратылды және Джонсон 1992 жылы Нигерияға жер аударылды. Джонсон Екінші Либерия азамат соғысы аяқталғаннан кейін 2004 жылы Либерияға оралды және 2005 жылғы Либерия жалпы сайлауында Либерия Сенатына сайланды. Ол 2010 жылы Демократиялық прогресс үшін Ұлттық Одақ (ДПОҰ) саяси партиясын құрды, бірақ 2014 жылы одан шығарылды. 2016 жылы Демократия және Жаңару Қозғалысы (ДЖҚ) атты жаңа партия құрды. Ол 2014 және 2023 жылдары Сенатқа қайта сайланды. Сондай-ақ, ол 2011 және 2017 жылдары президенттікке үміткер болды, бірақ бірінші турда үшінші және төртінші орындарды иеленді.

Ерте өмір

Джонсон елдің шығыс-орталық аймағындағы Нимба округінің Тапета қаласында дүниеге келді және Монровия астанасындағы туысы тәрбиеледі. 1971 жылы Монровияда тұрғанда, ол Либерия Ұлттық гвардиясына (LNG) қосылды, ол Самуэль Доудың 1980 жылы президент Уильям Р. Толбертті құлатуынан кейін Либерия Қарулы Күштеріне (AFL) айналды. Ол лейтенант шеніне дейін көтеріліп, Либерияда да, АҚШ-та да әскери оқудан өтті, онда Оңтүстік Каролина штатында әскери полиция қызметі бойынша нұсқаулар алды. Қатаң, көбінесе қатал тәртіпті ұстанушы, ол Либерия Қарулы Күштерінің Бас қолбасшысы генерал Томас Кивонкпаның жеке көмекшісі болды және 1983 жылы Кивонкпа Доуға қарсы төңкеріс жасады деген айыпталғаннан кейін онымен бірге елден қуылды.

Либерияның азаматтық соғысы және соғыс әміршілері

Джонсон кейін Либерияның Ұлттық патриоттық фронтының (NPFL) құрамында Чарльз Тейлормен одақтасып, NPFL-дің бас жаттықтырушысы болып қызмет етті. Тейлордың жауынгерлері 1989 жылғы Рождество қарсаңында Кот-д'Ивуардан шекараны кесіп өтіп, Либерияда әрекеттерді бастады.

INPFL құрастыру

Ішкі билік күресінің нәтижесінде Джонсон Тейлор басқаратын NPFL-ден бөлініп, Либерияның тәуелсіз ұлттық патриоттық фронты (INPFL) құрылды. Батыс Африка мемлекеттерінің экономикалық қауымдастығының бақылау тобы (ECOMOG) азамат соғысына араласуына қарамастан, INPFL күштері 1990 жылдың соңында Монровияның көп бөлігін басып алды. Азамат соғысы кезінде Джонсон өзінің іс-әрекеттеріне қарсылық білдірген немесе сынаған кез келген адамды өлтіруімен танымал болды. Азамат соғысының қаостық ортасында Монровияда аштықтан азап шеккен халыққа тамақ таратқан Харе Кришна жандары оған адамдарды өлтіруді тоқтатуды сұрап хат жібергенде, ол 1990 жылдың 13 қыркүйегінде бейсенбі күні түнде Сент-Пол өзенінің жағасында Хладини деви даси (туған Линда Джури) және оның бес шәкіртінің өлтірілуін жеке басқарып ұйымдастырды.

Президент Доудың өлтірілуі

1990 жылдың 9 қыркүйегінде Джонсонның жақтастары президент Сэмюэл Доуды Монровия порты ауданындағы ECOMOG штаб-пәтерінен алып кетті. Доу Джонсонның қамауында 9 қыркүйекте азаптап өлтiрiлдi, ал оқиға видеоға түсіріліп, әлемге таратылды. Видеода Джонсон Budweiser сырасын ішіп отырғанда, көмекшісі оны желдетіп тұрды, ал оның әскері Доудың құлағын кесіп тастады. Кейін Джонсон Доуды өлтiргенін жоққа шығарды.

Билікке дәулеті

Доу қайтыс болғаннан кейін Джонсон Либерия президенттігіне қысқа мерзімге талаптанды. Джонсонның билікке деген талабы Чарльз Тейлор басшылығымен көтерілісшілердің күшін нығайтуынан кейін тоқтатылды. Либерияның әлсіз ұлттық үкіметі Либерия саясатын қайта құруға тырысқанда, Гвинеяда өткен конференцияда INPFL мойындалды, онда Амос Сойер президент сайланды.

Нигерияға қашу

Джонсон Тейлорды қолдаған көтерілісшілерден қашу үшін Нигерияға қашуға мәжбүр болды және Екінші Либерия азаматтық соғысына қатыспады. Нигерияда Джонсон христиан дініне енді және нигериялық пастор Т. Б. Джошуаның араласуымен Доу отбасымен қайта табысты.

Қайту және мемлекеттік қызмет

Джонсон 2004 жылдың наурыз айында Либерияға оралды, Тейлор президенттік лауазымынан кеткеннен кейін және өтпелі үкімет құрылғаннан соң. Ол саясатқа қайта оралу ниетін білдірді, бірақ 7 сәуірде «Либерияның татуласу және демократия үшін бірігуі» (LURD) бүлікші тобынан өлім туралы алған қаупіне байланысты Либериядан қысқа мерзімге қайта кетті. 2005 жылғы жалпы сайлауда Джонсон Нимба округін өкілдік ететін Сенатқа үміткер болып, жеңіске жетті. Бір кезде ол Сенаттың қорғаныс комитетінің төрағасы болды. 2003 жылғы бейбіт келісімнің бір бөлігі ретінде құрылған Ақиқат және татуласу комиссиясының 2009 жылғы маусымдағы соңғы есебінде ТРК Джонсонды «бұрынғы соғысқан топтармен байланысы болғандығы үшін» «30 жылға ресми лауазымдарды атқарудан мүлдем шеттетілетін 50 адамның» тізіміне енгізуді ұсынды. Джонсон бұл ұсынысты «қалжың» деп атады, тізімде басқа да көптеген жауынгерлердің жоқтығын атап өтті және есеп бойынша туындаған кез келген айыптауға қарсы тұруға уәде берді. Джонсон 2011 жылғы Либерия президенттік сайлауында жаңа құрылған Демократиялық прогресс үшін ұлттық одақ партиясынан кандидат ретінде қатысты. Ол дауыстардың 11,6%-ын алып, үшінші орынға ие болды; сайлауда елдің бұрынғы президенті Эллен Джонсон Сэрлиф жеңіске жетті. 2014 жылғы Сенат сайлауына дейін Джонсон NUDP партиясынан шығарылды. Джонсон Сенатқа тәуелсіз кандидат ретінде қайта сайланды. 2017 жылы Джонсон Демократия және қайта құру қозғалысы (MDR) атты жаңа партия құрды. Джонсон 2017 жылғы сайлауда партиямен президенттікке кандидат болды. Джонсон демократиялық өзгерістер коалициясы (CDC) үміткері Джордж Веаға екінші турда қолдау көрсетті. Веа ақыры президент болып сайланды. 2022 жылдың соңында Джонсон президент Веа мен CDC-ге көрсеткен қолдауын кері алды. Ол жоғары лауазымдарда Нимба округінің жеткіліксіз өкілдігін себеп ретінде келтірді. 2022 жылдың желтоқсанында Джонсон MDR төрағасы лауазымынан кетті. 22 желтоқсанда өткен MDR съезінде сенатор Джеремая Кунг партияның штандарт ұстаушысы болып сайланды. Кунг Джонсонның CDC-ге қарсы саясатын жалғастырды. 2023 жылғы Сенат сайлауында Джонсон MDR партиясынан қайта сайланды.