Кіріспе

Либерия – Батыс Африкада АҚШ-тан келген азат афроамерикандықтар құрған мемлекет. Америкалық колонизация қоғамы (ACS) афроамерикандықтардың эмиграциясын қаржыландырып, ұйымдастырды, олардың арасында еркін туғандар да, жақында азат етілгендер де болды. Бұл қоныстанушылардың арасындағы өлім-жітім көрсеткіші заманауи тіркемелер бойынша есептелген басқа қоныстарға қарағанда ең жоғары болды. 1820 мен 1843 жылдар аралығында Либерияға келген 4571 эмигранттың бар болғаны 1819-ы (39,8%) тірі қалды. 1846 жылы Либерияның алғашқы афроамерикандық губернаторы Джозеф Дженкинс Робертс Либерия парламентінен тәуелсіздік жариялауды сұрады, бірақ бұл ACS-пен байланысты сақтауға мүмкіндік беретін жолмен жасалуын қалады. Парламент референдум өткізді, онда либериялықтар тәуелсіздікті таңдады. 1847 жылдың 26 шілдесінде он бір қол қойған адам Либерияны тәуелсіз мемлекет деп жариялады. ACS, сондай-ақ бірнеше солтүстік штат үкіметтері мен жергілікті колонизация бөлімдері 1870 жылдарға дейін қаржы мен эмигранттарды ұсынуын жалғастырды. АҚШ үкіметі Либерияны американдық колонияға айналдыру немесе Либерияға ресми протекторат орнату туралы ACS өтініштерін қабылдаудан бас тартты, бірақ Либерияның аумақтық кеңеюіне немесе егемендігіне қауіп туғанда араласа отырып, Либерияға қатысты «моральдық протекторатты» жүзеге асырды. Либерия тәуелсіздік алғаннан кейін Робертс Либерияның алғашқы президенті болып сайланды. Либерия 19 ғасырдың соңында Еуропалық отаршылдық державалардың Африка үшін күресі кезінде тәуелсіздігін сақтап қалды, бірақ американдық ықпал аймағында қала берді. Президент Уильям Говард Тафт Либерияға американдық қолдау көрсетуді өзінің сыртқы саясатының басымдығына айналдырды. 1920 жылдардан бастап экономика табиғи ресурстарды пайдалануға бағытталды. Резеңке өнеркәсібі, әсіресе Firestone компаниясы экономиканы басып алды. 1980 жылға дейін Либерияны саяси жағынан бастапқы афроамерикандық қоныстанушылардың ұрпақтары басқарды, олар «америкалық либериялықтар» деп белгілі болды және халықтың аз бөлігін құрады. Сол жылы америкалық либериялық режимнің күшпен құлатылуы екі азаматтық соғысқа әкелді, біріншісі 1989 жылдан 1997 жылға дейін, екіншісі 1999 жылдан 2003 жылға дейін.

Ерте тарихы (1821 жылға дейінгі)

Тарихшылар Либерияның көптеген түпкі халықтарының 12-16 ғасырлар аралығында солтүстік және шығыстан көшіп келгенін айтады. Португалдық саяхатшылар 1462 жылдан бастап, кейін "Либерия" деп аталған аймақтың халқымен байланыс орнатты. Олар мелегута бұрышының көптігіне байланысты, еуропалық ас-тамаққа сұраныс болғандықтан, бұл аймақты Коста да Пимента (Бұрыш жағалауы) немесе Астық жағалауы деп атады. 1602 жылы голландтар Гранд-Кейп-Маунтта сауда бекеті құрды, бірақ бір жыл өткен соң оны қиратты. 1663 жылы ағылшындар Бұрыш жағалауында бірнеше сауда бекеттерін ашты. 1821 жылы АҚШ-тан босатылған афроамерикандықтар келгенге дейін еуропалықтардың басқа қоныстануы белгілі емес.

Отарлау (1821-1847)

1800 жылдар шамасында АҚШ-та құлдыққа қарсы болған адамдар құлдарды көбірек босатудың және, әрі қарай, осы практиканы жоюдың жолдарын іздестірді. Сонымен қатар, Оңтүстіктегі құл иелері өз штаттарында еркін афроамерикандықтардың болуына қарсы болды, себебі олар еркін адамдардың құл қоғамдарының тұрақтылығына қауіп төндіретініне сенді. Солтүстікте құлдар біртіндеп босатылды, бірақ көбінесе күтілгеннен баяу болды; 1840 жылғы халық санауында Солтүстік штаттарда жүздеген құлдар тіркелді, ал Нью-Джерсиде – 1860 жылғы халық санауында. Бұрынғы құлдар мен басқа да еркін афроамерикандықтар айқын әлеуметтік және құқықтық кемсітушілікке ұшырады; олар азаматтар емес еді және көптеген адамдар оларды ақ нәсілділердің жұмысын тартып алып, аз төлемақыға жұмыс істейтін, қажет емес шетелдіктер деп қарады. Оңтүстік штаттары сияқты, кейбір Солтүстік штаттары мен аумақтары да еркін афроамерикандықтардың кіруіне қатаң шектеулер қойды немесе толығымен тыйым салды. Мысалы, мұндай жағдай Иллинойс штатында болды және бұл Канзас үшін Леккомптон конституциясында ұсынылды. Кейбір аболиционистер, соның ішінде кеме жасаушы Пол Кафф (немесе Каффи) сияқты белгілі афроамерикандықтар, афроамерикандықтардың "Африка отанына" оралуы керек деп сенді, көптеген ұрпақтар АҚШ-та өмір сүргеніне қарамастан, олардың біртұтас этнос және ел екенін ескере отырып. Каффтың арманы – азат болған афроамерикандықтар мен босатылған құлдардың "Африкада өркендеген колония құруы", ол эмиграция мен саудаға негізделген. 1821-1838 жылдар аралығында Америкалық отарлау қоғамы Либерия деп аталған алғашқы елді мекенді құрды. 1847 жылдың 26 шілдесінде Либерия өзін (еркін) тәуелсіз мемлекет деп жариялады.

Колонизацияның алғашқы идеялары

Америка революциясы дәуірінде американдық қоғамның көптеген ақ нәсілді мүшелері африкалық американдықтардың бос адамдар ретінде олардың қоғамында сәтті өмір сүре алмайды деп ойлады. Көптегендер қара нәсілділерді ақ нәсілділерге қарағанда дене және рух жағынан кемтар деп есептеді, ал басқалары құлдықтан туған расизм мен әлеуметтік жікшіліктердің нәсілдерді біріктіруге еңсерілмейтін кедергі болады деп сенді. Томас Джефферсон Африкаға отарлау жасауды ұсынғандардың қатарында болды: жаңа мемлекеттен бос қара нәсілділерді шығарып жіберуді.

Африкадағы отарлар

1787 жылы Ұлыбритания Лондонның "қара кедейлерін" Сьерра-Леонедегі Фритаунға қоныстандыруды бастады. Олардың көпшілігі – Америка Тәуелсіздік соғысы кезінде қызметтері үшін босатылған, бұрынғы американдық құлдар. Король, сондай-ақ, алғаш Новая Шотландияға қоныстандырылған бұрынғы құлдарға да қоныс аудару мүмкіндігін ұсынды. Сол жердегі қара лоялистер ақ Nova Scotians тарапынан дискриминацияға ұшырады және климатты көтеру қиын болды. (Қара Nova Scotians туралы көріңіз.) Бай афроамерикалық кеме иесі Пол Кафф колонизацияны қолдауға лайық деп ойлады. Конгресс мүшелері мен британдық шенеуніктердің көмегімен ол 1816 жылы 38 американдық қара нәсілді өз қаражатымен Фритаунға жеткізді. Ол 1817 жылы қайтыс болды, бірақ оның жеке бастамасы колонизация идеясына қоғамдық қызығушылықты оятуға көмектесті.

Колонияландыру қоғамдары

Америка отарлау қоғамы (АОҚ) 1816 жылы Вирджиния саясаткері Чарльз Ф. Мерсер және Нью-Джерси пресвитериандық пасторы Роберт Финли құрды. АОҚ-тың мақсаты – бос афроамерикандықтарды АҚШ-тан тыс жерлерге қоныстандыру болды; олардың Африкаға көшіруіне көмектесу арқылы бұл мақсатқа жетуді көздеді. Бастапқыда отарлаушылар Малинке тайпалары сияқты жергілікті халықтардың шабуылдарына ұшырады, себебі бұл олардың жері еді. Сонымен қатар, олар аурулар, қатал климат, азық-түлік пен дәрі-дәрмек жетіспеуі және нашар тұрғын жағдайларынан зардап шекті. 1835 жылға дейін АҚШ-тың бес штатының отарлау қоғамдары тағы бес колония құрды (Мэриленд Республикасы, Африкадағы Кентукки, Африкадағы Миссисипи, Луизиана, Либерия, сондай-ақ Пенсильвания штатының отарлау қоғамы құрған және Нью-Джерси отарлау қоғамы жоспарлаған колониялар), ал АҚШ үкіметі АОҚ қонысының жанында бір колония құрды. Месурадо түбегіндегі алғашқы колония жағалау бойымен де, ішкі аймақтарға да кеңейтілді, кейде жергілікті тайпаларға күш қолданылды. 1838 жылы бұл қоныстар бірігіп Либерия Республикасын құрды. Монровия қаласы елдің астанасы аталды.

АҚШ-та отарлаудан бас тарту

АҚШ-тағы бос түрлі-түсті адамдар, бірнеше ерекше жағдайларды қоспағанда, қозғалыстың басынан бастап Либерияға немесе Африканың басқа жеріне көшу идеясын үзілді-кесілді қабылдамады. Олардың көпшілігі АҚШ-та ұрпақтар бойы өмір сүрген, жақсырақ қарым-қатынас күткенімен, елді қалдыруға ниетті болмады. Африкаға көшу туралы ұсынысқа жауап ретінде Фредерик Дуглас: «Осындай ұсынысты жасауға батыл тұрған кінәлілерге және оны қолдағандардың бәріне ар-ұят болсын! Біз осы жерде өмір сүреміз – осы жерде өмір сүрдік – осы жерде өмір сүруге құқығымыз бар және осы жерде өмір сүруді қалаймыз» деді. 1831 жылы Уильям Ллойд Гаррисонның «Азат етуші» атты жаңа газетінен бастап, 1832 жылы жарияланған «Африкалық отарлау туралы ойлар» еңбегінен кейін отарлауға қолдау төмендеді, әсіресе Солтүстік штаттарында. Гаррисон және оның жақтастары «тездетушілік» идеясын қолдап, барлық құлдарды дереу босатуды және АҚШ-тың барлық жерінде құлдықты заңмен тыйым салуды талап етті. Гаррисонның сөзіне қарағанда, АҚС «жүрексіз, мисыз, көзсіз, табиғатқа қайшы, екіжүзді, аяусыз және әділетсіз жаратылыс» болды. АҚС құлдықты жоюды қалаған аболиционистерден және құлдарды Либерияға жіберуге келіссе, босату оңай болатындықтан құл иелерінен құралған. Топтың негізін қалаушыларының бірі Генри Клей бала кезінде құлдарды мұраға алған, бірақ 1790 жылдары өз кеңесшісі Джордж Уайттың ықпалымен құлдыққа қарсы көзқарасты қабылдады. Гаррисон Либерияға қоныс аударған бос түрлі-түсті адамдардың санының АҚШ-тағы құлдардың санымен салыстырғанда өте аз екенін көрсетті. Оның бір жақтасы былай деді: «Құлдыққа қарсы ем ретінде, оны ең ірі алдамшылықтардың қатарына жатқызу керек. Он бес жыл ішінде Африка жағалауына үш мыңнан аз адам тасымалданды, ал олардың саны сол кезеңде жеті жүз мыңға жуық адамға өсті!» Бірақ 1862 жылы, Азамат соғысының салдарынан көптеген оңтүстік конгрессмендері кеткеннен және оңтүстік штаттары бөлінгеннен кейін, АҚШ дипломатиялық қарым-қатынас орнатып, Вашингтонда Либериялық делегацияны қабылдады.

Америка-Либерия билігі (1847-1980)

1847 және 1980 жылдар аралығында Либерия мемлекеті африкалық американдық колонистердің шағын бөлігі мен олардың ұрпақтарының билігінде болды, олар Америка либериялықтары деп белгілі болды. Америка либериялықтар азшылығы, олардың көптегені аралас нәсілді африкалық американдықтар еді, жергілікті көпшілікті өздерінен "расалық" жағынан төмен деп санады және олармен ақ американдықтардың қарым-қатынасына ұқсас қарым-қатынас жасады. "Расалық" араласуды болдырмау үшін Америка либериялықтары өз ішінде некелесті. Елдің жергілікті халқы бір ғасырдан астам уақыт бойы дауыс беру құқығынан және елді басқаруға қатысудан айырылды. Америка либериялықтары билікті өздерінің арасында шоғырландырды. Олар, бірақ жергілікті тұрғындар емес, АҚШ-тағы қолдаушыларынан қаржылық көмек алды. Олар плантациялар мен кәсіпорындар құрды, Либерияның жергілікті халқынан байып, үстем саяси билікке ие болды.

Саясат

Саяси тұрғыдан Либерияда екі партия үстемдік құрды. Америкалық либериялықтар жергілікті либериялықтардың сайлауда дауыс беруіне бөгет жасау үшін сайлау құқығын шектеді. Либерия партиясы (кейіннен Республикалық партия), негізінен кедей отбасылардан шыққан, аралас нәсілді африкалық американдықтардың қолдауына ие болды, ал Нағыз виг партиясы көбінесе бай қара нәсілділерден қолдау алды. 1847 жылы өткен алғашқы президенттік сайлаудан бастап Либерия партиясы саяси үстемдікке қол жеткізді. Олар өз билігін оппозицияны әлсірету үшін пайдаланды. Алайда, 1869 жылы вигтер Эдвард Джеймс Ройе басшылығымен президенттік сайлауда жеңіске жетті. Ройе екі жылдан кейін қызметтен алынып, республикашылар үкіметке оралды, бірақ вигтер 1878 жылы қайтадан билікті иеленді және одан кейін бір ғасырдан астам уақыт бойы үнемі билікте болды. 1850-1920 жылдар аралығында Либерияның жергілікті халқы арасында бірнеше көтерілістер болды. 1854 жылы аймақтағы жаңадан тәуелсіздік алған афроамерикандық мемлекет – Мэриленд Республикасы, Гребо және Кру тайпаларының көтерілісі салдарынан Либерияға қосылуға мәжбүр болды. Либерияның кеңеюі оның француз Гвинеясы және Сьерра-Леонедегі француз бен британдықтармен шекаралық дауларға себеп болды. 1916 жылға дейін Батыс Африкада АҚШ Әскери-теңіз күштерінің болуы және қорғауы Либерияның аумақтық иеленулері мен тәуелсіздігіне ешқандай қауіп төндірмеді.

Америка-Либерия және жергілікті бөліну (18471940)

Либериядағы әлеуметтік тәртіп америкалық либериялықтардың басымдығымен сипатталды. Көбінесе Африкадан шыққан халықтардан тараған болса да, олардың көптеген ата-аналары ақ нәсілді құл иелерінің құл әйелдерін зорлағаннан туған (бақшадағы балалар туралы қараңыз), америкалық либериялықтардың бабалары Африкаға көшіп келгенге дейін бірнеше буын бойы АҚШ-та өмір сүрген. Осының салдарынан, олар американдық мәдени, діни және әлеуметтік құндылықтарды сақтады. Сол кездегі көптеген американдықтар сияқты, америкалық либериялықтар христиан дінінің жоғарылығына берік сенді, ал жергілікті анимизм мен мәдениет жүйелі түрде қысымға ұшырады. Америкалық либериялықтар өздері таныған американдық қоғамды шағылыстыратын қауымдастықтар мен қоғамдар құрды. Олар ағылшын тілінде сөйледі және АҚШ-тың оңтүстігіндегідей стильде шіркеулер мен үйлер салды. Америкалық либериялықтар жергілікті халықтың мұхитқа, заманауи технологиялар мен білімге, сауаттылыққа, жоғары білімге және АҚШ-тың көптеген институттарымен, соның ішінде американдық үкіметпен байланысқа қол жеткізуін бақылады. АҚШ-тағы сегрегация жүйесін көрсете отырып, америкалық либериялықтар мәдени және нәсілдік касталық жүйені құрды, олардың өзі жоғарыда, ал жергілікті либериялықтар төменде болды. Олар "нәсілдік теңдікке" сенді, яғни Либерияның барлық тұрғындары батыстық үлгідегі білім беру және христиан дініне өту арқылы "цивилизацияға" қол жеткізе алады деп есептеді.

Әлеуметтік өзгерістер (1940-1980 жж.)

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде мыңдаған жергілікті либериялықтар жұмыс іздеп елдің ішкі аймақтарынан жағалауға қарай көшіп кетті. Либерия үкіметі бұл сияқты көші-қонға ұзақ жылдар бойы қарсы болғанмен, оны тоқтатуға шамасы келмеді. 1945 жылдан кейінгі онжылдықтарда Либерия үкіметі либериялық экономиканы тұрақсыздандырған, шектеусіз шетелдік инвестициялардың жүздеген миллион долларын алды. Мемлекеттік кірістер күрт өсті, бірақ үкімет шенеуніктері оны кеңінен жымқырып алды. Артып келе жатқан экономикалық теңсіздіктер жергілікті тайпалар мен америкалық либериялықтар арасында наразылықты күшейтті. Бұл әлеуметтік шиеленістер президент Уильям Табманды 1951 немесе 1963 жылы (мәліметтер әртүрлі) жергілікті либериялықтарға сайлау құқығын беруге мәжбүр етті. Табман және оның Виг партиясы саяси оппозицияны жабалауды және сайлау нәтижелерін бұрмалауды жалғастырды.

Экономика

1808 жылдан кейін Америка және Ұлыбритания теңіз күштері Батыс Африкадағы Атлантикалық құл саудасын тоқтату арқылы жаңа қоныс аударушылардың пайда болуына себеп болды, себебі бұл екі теңіз күші босатылған құлдарды Либерияға немесе Сьерра-Леонеге қоныстандырды. 19 ғасырдың соңында Либерия Африкадағы еуропалық колониялармен экономикалық бәсекелестікке түсті. Либерия экономикасы әрқашан экспортқа бағытталған ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруге негізделген. Атап айтқанда, Либерияның маңызды кофе өнеркәсібі 1870 жылдары Бразилияда өндіріс көтерілуімен құлдырады. Еуропадағы жаңа технологиялар Либерияның кеме жүргізу компанияларын банкротқа дейін жеткізді. Рой үкіметі 1871 жылы теміржол құрылысына қаржы табуға тырысқанмен, жоспар іске аспады. Либериядағы алғашқы теміржол 1945 жылға дейін салынбады. 19 ғасырдың соңынан бастап Ұлыбритания және Германия сияқты еуропалық державалар өздерінің Африка колонияларындағы инфрақұрылымға инвестиция жасады, бұл оларды өнімді нарыққа жеткізу, байланыс және басқа да салаларда бәсекеге қабілетті етті. Ұлттық валюта – либериялық доллар 1907 жылы құлдырап кетті. Кейін ел АҚШ долларын қабылдауға мәжбүр болды. Либерия үкіметі үнемі жоғары пайыздық ставкамен шетелдік қарыздарға тәуелді болды, бұл елдің тәуелсіздігіне қауіп төндірді. 1926 жылы американдық «Файрстоун» компаниясы Либерияда әлемдегі ең ірі каучук плантациясын құрды. Бұл сала 25 000 жұмыс орнын ашты, ал каучук Либерия экономикасының негізгі тірегіне айналды; 1950 жылдары каучук ұлттық бюджеттің 40% құрады. 1930 жылдары Либерия Голландия, Дания, Германия және Польша инвесторларымен концессиялық келісімдерге қол қойды, бұл «ашық есік» экономикалық саясаты ретінде сипатталды. 1946 және 1960 жылдар аралығында темір, ағаш және каучук сияқты табиғи ресурстардың экспорты айтарлықтай өсті. 1971 жылы Либерия әлемдегі ең ірі каучук өнеркәсібіне ие болды және темір кенінің үшінші ірі экспорттаушысы болды. 1948 жылдан бастап кеме тіркеуі мемлекеттік кірістердің маңызды көзіне айналды. 1962 жылдан 1980 жылға дейін АҚШ Либерияға 280 миллион доллар көмек берді, ал Либерия американдық үкіметтік мекемелер үшін жерді жалдау ақысын тегін ұсынды. 1970 жылдары әлемдік тауар нарығында каучук бағасы төмендеді, бұл Либерияның мемлекеттік қаржысына қысым жасады.

Халықаралық қатынастар

1927 жылдан кейін Ұлттар Лигасы Либерия үкіметінің жергілікті халықты күштеп жұмысқа тартып, келісімшарт бойынша жұмысшы немесе құл ретінде сатты деген айыптамаларды тергеді. 1930 жылғы есебінде Лига Либерия үкіметін "жылдар бойы жүйелі түрде қатыгез қорқыту мен құпиялау саясатын қолдау және ынталандыру" үшін кінәлады, осы арқылы "[жергілікті халықты] басып тастап, оның мүмкіндіктерін және шектеулерін түсінуіне кедергі келтіріп, өзін қандай да бір жолмен көрсетуіне тосқауыл қойып, бастапқыда олардың өзіндік африкалық тегі болса да, үстем және отарлаушы нәсілдің пайдасына" деп айтты. Президент Чарльз Д. Б. Кің асығыс түрде отставкаға кетті.

АҚШ-пен қарым-қатынастар

АҚШ Либерияның ішкі істеріне ұзақ жылдар бойы араласып келген, ал тәуелсіздік алғанға дейін және кейін (1821, 1843, 1876, 1910 және 1915 жылдары) жергілікті тайпалардың көтерілісін басуға көмектесу үшін бірнеше рет әскери кемелер жіберген. Алайда, 1876 жылдан кейін (Қайта құру аяқталғаннан кейін) АҚШ Либерияға деген қызығушылығын жоғалтты, нәтижесінде ел британдық капиталмен тығыз байланысты болды. 1909 жылдан бастап АҚШ қайтадан Либерия ісіне белсенді араласа бастады. 1909 жылға қарай Либерия өзінің егемендігіне қатысты, төленбеген сыртқы қарыздар мен шекаралық даулар сияқты маңызды сыртқы қауіптерге тап болды. 1912 жылы АҚШ 40 жылға 1,7 миллион долларлық халықаралық қарыз ұйымдастырды, оның шарты бойынша Либерия 1926 жылға дейін Либерия үкіметінің кірісін бақылайтын төрт Батыс державасымен (АҚШ, Ұлыбритания, Франция және Германия) келісуге міндетті болды. Американдық шекара полициясының басқаруы Сьерра-Леонемен (сол кезде Британ империясының бір бөлігі) шекараны тұрақтандырды және Францияның Либерия аумағын қосып алуға бағытталған ниеттерін тоқтатып тұрды. АҚШ Әскери-теңіз күштері Либерияда көмір станциясын құрды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Либерия Бірінші дүниежүзілік соғыстың көп бөлігінде бейтарап қалды. 1917 жылдың 4 тамызында ол одақтастар тарапынан соғысқа қатысты.

Файрстон концессиясы

1926 жылы Либерия үкіметі американдық каучук компаниясы Firestone-ға концессия берді, бұл компанияға Либерияның Харбел қаласында әлемдегі ең ірі каучук плантациясын құруға мүмкіндік берді. Сонымен қатар, Firestone Либерияға 5 миллион долларлық жеке несие ұсынды. 1930 жылдары Либерия тағы да дерлік банкротқа ұшырады. Америка Құрама Штаттарының қысымынан кейін Либерия үкіметі Ұлттар Лигасының көмек бағдарламасына келісті. Бағдарламада белгіленгендей, Лиганың екі маңызды лауазым иесі Либерия үкіметін "кеңес беру" үшін тағайындалды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1942 жылы Либерия АҚШ-пен қорғаныс шартын жасасты. Каучук стратегиялық маңызды тауар болғандықтан, Либерия АҚШ-қа және оның одақтастарына табиғи каучуктан жеткілікті мөлшерде қамтамасыз етілетінін кепілдік берді. Бұдан бөлек, Либерия АҚШ-қа өз аумағын әскери базалар, әуежайлар, Монровия еркін порты, ішкі аймаққа қарайтын жолдар және т.б. салумен қатар, сарбаздар мен соғыс жабдықтарын тасымалдау үшін плацдарм ретінде пайдалануға рұқсат берді. Либерия арқылы өткен американдықтардың көп бөлігі – қара нәсілді сарбаздар (сол кезде олар нәсілдік бөлінген әскерлік бөлімдерде болды) және олар Еуропаға әскери қызметке жіберілді. Американдық әскери күштердің болуы Либерия экономикасын жандандырды; мыңдаған жұмысшылар ішкі аймақтан жағалауға жиналды. Елдегі темір кеніннің мол қоры коммерциялық қолжетімділікке ие болды. АҚШ пен Либерия арасындағы Қорғаныс аймақтары туралы келісім АҚШ қаржыландырған Робертс Филд әуежайының, Монровия еркін портының және Либерияның ішкі аймағына салынған жолдардың құрылысын қамтыды. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңына қарай Либерияда шамамен 5000 американдық әскер орналасты. Америка либериялықтары Либерияның дамып келе жатқан экономикасын және шетелдік инвестициялардың өсуін басып алып, одан неғұрлым көп пайда көрді.

Қырғи қабақ соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ Либерияға қысым көрсетіп, Суық соғыс кезінде Африкада кеңес ықпалының кеңеюіне қарсы тұруға шақырды. Либерия президенті Уильям Табман бұл саясатқа келісім білдірді. 1946 және 1960 жылдар аралығында Либерия негізінен АҚШ-тан 500 миллион долларға жуық шектеусіз шетелдік инвестиция алды. 1962 жылдан 1980 жылға дейін АҚШ Либерияға 280 миллион доллар көмек берді. 1970 жылдары президент Толберт басшылығымен Либерия бейтарап және тәуелсіз саясат ұстануға тырысып, Кеңес Одағымен, Қытаймен, Кубамен және Шығыс блогы елдерімен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. 1973 жылғы Йом-Киппур соғысы кезінде Израильмен байланысын үзіп, бірақ Американың Вьетнам соғысына қатысуын қолдайтынын жариялады.

Америка-Либерия билігінің соңы

Президент Уильям Толберт оппозицияны басып тастау саясатын ұстанды. 1979 жылы күріш бағасын көтеруді жоспарлаған үкімет шешіміне наразылық білдіріп, Монровия көшелерінде наразылық акциялары өтті. Толберт әскерлеріне демонстрацияға атуға бұйрық берді, нәтижесінде жетпіс адам қаза тапты. Либерияда тәртіпсіздіктер туып, 1980 жылдың сәуір айында әскери төңкеріске әкелді. Толберт төңкеріс барысында қаза тауып, оның бірнеше министрлері одан кейін жазаланды, бұл Америкалық Либерияның елдегі үстемдігінің аяқталуын білдірді.

Сэмюэл Доу және Халықты құтқару кеңесі (1980-1989)

1980 жылы жергілікті либериялықтардың америкалық-либериялық үкіметін қанды төңкерілгеннен кейін, Либерияны "Құтқару Кеңесі" басқарды. Ішкі наразылықтар, жаңа әскери үкіметке қарсылық және мемлекеттік репрессиялар үнемі күшейіп, 1989 жылы Либерия толығымен тайпалық және азаматтық соғысқа батып кетті.

Төңкеріс; АҚШ-пен қарым-қатынастар

Сэмюэл Кенион Доу (1951–1990) – крахн тайпасының, кішкентай этникалық топтың мүшесі. Ол Либерия армиясында мастер-сержант болған және АҚШ Армиясының арнайы күштерінде оқытылған. 1980 жылдың 12 сәуірінде Доу президент Толбертке қарсы қанды төңкеріс жасады, оның салдарынан Толберт және оның жиырма алты жақтасы өлтірілді. Он күннен кейін Толберттің кабинетінің он үш мүшесі көпшілік алдында атқыланды. Бұл 133 жылдық америкалық либериялықтардың саяси үстемдігіне нүкте қойды. Доу Халықты құтқару кеңесі (ХҚК) деп аталатын әскери режим құрды. Көптеген адамдар Доудың билікті басып алуын қолдады, себебі халықтың көп бөлігі үнемі биліктен шеттетіліп келген. ХҚК сондай-ақ осы уақытқа дейін салыстырмалы түрде еркін баспасөзді қабылдады. Доу АҚШ-пен жақсы қарым-қатынас орнатты, әсіресе 1981 жылдан кейін, АҚШ президенті Рональд Рейган билікке келгеннен соң. Рейган Либерияға көрсетілген қаржылық көмекті 1979 жылы 20 миллион доллардан жылына 75 миллион долларға дейін үш еседен астам арттырды. Көп ұзамай бұл көрсеткіш жылына 95 миллион долларға жетті. Либерия қайтадан АҚШ-тың маңызды «суық соғыс» одақтасына айналды. Либерия Африкадағы АҚШ-тың маңызды объектілерін және инвестицияларын қорғады, сондай-ақ континентте кеңестік ықпалдың таралуына қарсы тұрды. Доу Ливияның Монровиядағы миссиясын жапты және Кеңес Одағымен дипломатиялық қарым-қатынасты үзіп жіберді. Ол АҚШ-пен өзара қорғаныс шартын өзгертуге келісті, бұл АҚШ-қа Либерияның порты мен әуежайларын АҚШ-тың жедел орналастыру күштері үшін пайдалануға 24 сағат бұрын хабарлау құқығын берді. Доудың тұсында Либерия порттары американдық, канадалық және еуропалық сауда кемелеріне ашылды, бұл кеме компанияларынан айтарлықтай шетелдік инвестиция әкелді және Либерияны салық бейіті ретінде таныстырды.

Қарсы төңкерістен қорқу; қуғын-сүргін

1981-1985 жылдар аралығында жеті төңкеріс талпынысын басып тастады. 1981 жылдың тамызында ол Томас Ве Сянды және тағы төрт ҚХР мүшесін өзіне қарсы құлық жасады деген айыппен тұтқындап, ажалға берді. Доу үкіметі содан кейін барлық саяси тұтқындар мен эмигранттарға кешірім жариялады және алпыс саяси тұтқынды босатып жіберді. Бірақ, көп ұзамай ҚХР ішінде жаңадан дау-жанжалдар туды. Доу қарсы төңкеріс болуы мүмкін деген қорқынышқа ұшырады, ал оның үкіметі күннен күнге жемқорлыққа батып, жазалаушылыққа көшті, барлық саяси оппозицияны тыйым салып, газеттерді жапты және журналистерді түрмеге отырғызды. Ол өзінің билігіне қарсы келген ҚХР мүшелерін жоюға және өзінің этникалық кран тайпасынан шыққан адамдарды маңызды лауазымдарға тағайындауға кірісті, бұл халықтың наразылығын одан әрі күшейтті. Сонымен қатар, экономика тез нашарлады. Доу үкіметіне халықтың қолдауы мүлдем жойылды.

1985 жылғы президенттік сайлау

1983 жылы көппартиялық республиканы қарастыратын конституция жобасы жарияланды және 1984 жылы референдум арқылы бекітілді. Референдумнан кейін Доу 1985 жылғы 15 қазанда президенттік сайлау өткізді. Тоғыз саяси партия Либерияның Ұлттық Демократиялық партиясына (НДПЛ) қарсы күресуге тырысты, бірақ олардың тек үшеуіне ғана қатысуға рұқсат берілді. Сайлауға дейін Доудың 50-ден астам оппозициялықтары өлтірілді. Доу 51% дауыспен «сайланды», бірақ сайлау ауыр бұрмалаулармен өтті. Шет елдік байқаушылар сайлауды жалған деп мәлімдеді, ал көптеген оппозициялық кандидаттар өз мандаттарын қабылдаудан бас тартты. АҚШ-тың Африка ісі жөніндегі мемлекеттік хатшысының орынбасары Честер Крокер Конгресс алдында сайлаудың жетілмегендігін, бірақ демократияға жасалған бір қадам екенін айтты. Ол сайлау қорытындыларын қолдауын, сол кездегі барлық африкалық сайлаулардың бұрмаланғаны белгілі болды деген пікірмен негіздеді.

Азамат соғысының басталуы

1985 жылдың қарашасында Доудың бұрынғы бірінші орынбасары Томас Кивонкпа билікті басып алуға жасалған сәтсіз әрекетке шамамен 500-ден 600-ға дейін адамды жетектеді; барлығы қаза тапты. Доу 1986 жылдың 6 қаңтарында президенттік қызметке ант берді. Содан кейін Доу солтүстіктегі Джио (немесе Дан) және Мано сияқты кейбір тайпаларға қарсы репрессиялық шаралар қолданды, олардың көпшілігі төңкеріс жасаушылардың арасынан шыққан еді. Бұл үкіметтің кейбір этникалық топтарға жасаған зұлымдықтары нәтижесінде, сол кезге дейін салыстырмалы түрде бейбіт өмір сүрген жергілікті халықтар арасында жік-жарақ пен зорлық-зомбылық туды. 1980 жылдардың соңында АҚШ-та қатаң үнемдеу саясаты күшіне енгенде және Суық соғыстың аяқталуымен коммунизмнің қаупі азайғанда, АҚШ Доу үкіметіне көңілі тоймады және Либерияға берілетін маңызды сыртқы көмекті қысқарта бастады. Бұл, халықтың наразылығымен бірге, Доудың жағдайын қиын етті.

Бірінші Либериялық азаматтық соғыс (1989-1996)

1980 жылдардың соңында Доу режиміне шетелден болған қарсылық экономикалық құлдырауға алып келді. Доу бұған дейін де ішкі оппозицияны ұрып-соғып, жазалап келген болатын, ал 1985 жылдың қараша айында оған қарсы тағы бір төңкеріс әрекеті сәтсіз аяқталды. Доу төңкерісшілердің көп бөлігінен шыққан Гио (немесе Дан) және Мано тайпаларына қарсы қысым жасады. Доудың Кран тайпасы Либерияның солтүстік-шығысындағы, Кот-д'Ивуармен (Абижан жағалауы) және Гвинеямен шектесетін Нимба округінде басқа тайпаларға шабуыл жасады. Либерияның солтүстігінен кейбір адамдар Либерия армиясының қатыгездігінен қашып, Абижан жағалауына қашқан.

Чарльз Тейлор және NPFL (19801989)

Чарльз Тейлор 1948 жылы Либерияның Артингтон қаласында туған. Оның анасы гола тайпасынан, ал әкесі америкалық либериялық немесе афро-тринидадтық. 1972 жылдан 1977 жылға дейін АҚШ-тың Массачусетс штатындағы Уолтем қаласында Бентли университетінде оқып, экономика саласында диплом алды. 1980 жылғы төңкерістен кейін ол Доу үкіметінде қызмет етті, бірақ 1983 жылы мемлекеттік қаражатты жымқыру айыбымен жұмыстан босатылды. Ол Либериядан қашып кетті, 1984 жылы Массачусетс штатында Либерияның экстрадиция талабы бойынша тұтқындалды және Массачусетс түрмесіне қамалды. Келесі жылы ол түрмеден қашып, шамасы Ливияға қашқан. 1989 жылы Кот-д’Ивуарда болғанда Тейлор Либерияның Ұлттық патриоттық фронтын (NPFL) құру үшін көтерілісшілер тобын біріктірді, олардың көп бөлігі Гио және Мано тайпаларынан болды.

Соғыс

1989 жылдың желтоқсанында NPFL Либериядағы Нимба округіне басып кірді. Оларға мыңдаған Джио және Мано тайпаларынан адамдар қосылды, сондай-ақ басқа этникалық топтардың либериялықтары да қосылды. Либерия армиясы (AFL) қарсы шабуыл жасап, аймақтың барлық халқына жауап берді. 1990 жылдың ортасында Крахн тайпасы бір жақта, ал Джио және Мано тайпалары екінші жақта соғыс жүргізді. Екі тараптан да мыңдаған бейбіт тұрғындар қаза болды. 1990 жылдың ортасына қарай Тейлор елдің көп бөлігін бақылауға алды, ал маусым айында Монровияны қоршауға алды. Шілдеде Йорми Джонсон NPFL-ден бөлініп, Гио тайпасының негізінде Либерияның тәуелсіз Ұлттық Патриоттық фронтын (INPFL) құрды. NPFL және INPFL Монровияны қоршауды жалғастырды. 1990 жылдың тамызында Батыс Африка мемлекеттерінің экономикалық қауымдастығы (ЭКОУАС), Батыс Африка мемлекеттерінің ұйымы, тәртіпті қалпына келтіру үшін 4000 сарбаздан тұратын Батыс Африка мемлекеттерінің экономикалық қауымдастығының бақылау тобын (ЭКОМОГ) құрды. Президент Доу және Йорми Джонсон (INPFL) бұл араласуға келісті, ал Тейлор келіспеді. 9 қыркүйекте Президент Доу Монровия еркін портындағы, жаңадан құрылған ЭКОМОГ штаб-пәтеріне сапар жасады. ЭКОМОГ штабында болғанда, ол INPFL шабуылына ұшырады, INPFL-дің Колдуэлл базасына алып келініп, азаптап өлтірді. 1990 жылдың қарашасында ЭКОУАС доктор Амос Сойер басшылығымен Уақытша Ұлттық Бірлік Үкіметі (IGNU) құру туралы келісімге келді, бірақ Чарльз Тейлор қатыспады. Сойер Брауни Самукай басқаратын "Қара бареттер" атты жарымәскери полиция күштерінің көмегімен Монровияның көп бөлігінде билігін орнатты, ал елдің қалған бөлігі әртүрлі соғысып жатқан топтардың бақылауында болды. 1991 жылдың маусым айында Либерияның бұрынғы армиясының жауынгерлері Либерияның демократия үшін біріккен азаттық қозғалысы (ULIMO) деген бүлікшіл топты құрды. Олар 1991 жылдың қыркүйегінде Либерияның батысына кіріп, NPFL-ден аумақтарды басып алды. 1993 жылы ЭКОУАС Бениннің Котону қаласында бейбіт келісімге қол қойды. 1993 жылдың 22 қыркүйегінде Біріккен Ұлттар Ұйымы ЭКОМОГ-ты Котону келісімін іске асыруға қолдау көрсету үшін Либериядағы Біріккен Ұлттар Ұйымының бақылаушылар миссиясын (ЮНОМИЛ) құрды. 1994 жылдың наурыз айында Амос Сойердің Уақытша үкіметінен кейін алты мүшеден тұратын Мемлекеттік кеңес құрылды, оның төрағасы Дэвид Д. Кпормакпор болды. 1994 жылы қарулы қақтығыстар қайта жанданып, содан бері жалғасып келеді. Жыл бойы ULIMO екі ополчениеге бөлінді: Рузвельт Джонсон басқарған Крахн фракциясы ULIMO J және Алхажи Г. В. Кромах басқарған Мандинго тайпасы негізіндегі ULIMO K. Фракция басшылары Ганадағы Акосомбо бейбіт келісіміне қол қойды, бірақ оның нәтижесі шамалы болды. 1994 жылдың қазан айында БҰҰ бейбіт келісімдерді орындауға тараптардың еріксіздігіне байланысты UNOMIL бақылаушыларының санын 90-ға дейін азайтты. 1994 жылдың желтоқсан айында фракциялар мен партиялар Аккра келісіміне қол қойды, бірақ шайқастар жалғасты. 1995 жылдың тамызында тараптар Гана президенті Джерри Роулингс делдалдық жасаған келісімге қол қойды, сонда Чарльз Тейлор да келісті. 1995 жылдың қыркүйегінде Кпормакпордың Мемлекеттік кеңесінің орнын азаматтық Уилтон Г. С. Санкауло басқарған кеңес иеленді, сондай-ақ фракция басшылары Чарльз Тейлор, Алхажи Кромах және Джордж Боли да оған кірді. 1996 жылдың сәуірінде Тейлор мен Кроманың ізбасарлары Монровиядағы Рузвельт Джонсонның штаб-пәтеріне шабуыл жасады, нәтижесінде бейбіт келісім күшін жойды. 1996 жылдың тамызында Нигерияның Абуджа қаласында жаңа атыс тоқтату туралы келісімге қол қойылды. 1996 жылдың 3 қыркүйегінде Рут Перри Санкаулодан кейін Мемлекеттік кеңестің төрағасы болды, оның құрамында үш ополчение басшысы болды.

1997 жылғы сайлау

1997 жылы Чарльз Тейлор президент сайлауында дауыстардың 75,33 пайызын алып жеңіске жетті, ал екінші орынға шыққан «Бірлік» партиясының төрайымы Эллен Джонсон Сэрлиф дауыстардың 9,58 пайызын ғана жинады. Осыған байланысты Тейлордың Ұлттық патриоттық партиясы Сенаттағы 26 орынның 21-ін, ал Өкілдер палатасындағы 64 орынның 49-ын иеленді. Көптеген сарапшылар сайлауды еркін және әділ деп бағалағанмен, Тейлордың сайлауда жеңіске жеткені үшін кең ауқымды қорқыту тактикасын қолданғаны туралы айыптаулар болды.

1997 1999 жылдар

Либериядағы қантөгіс айтарлықтай баяулады, бірақ тоқтаған жоқ. Зорлық-зомбылық жиі қайта жандана берді. Өкімет басында тұрған тұстағы барлық кезеңінде Тейлор өзінің үкіметіне қарсы көтерілістермен күресуге мәжбүр болды. Тейлордың Сьерра-Леоне сияқты көрші елдердегі көтерілісшілерге қару-жарақпен алмастырып көмектесіп жатқаны туралы күдіктер кеңінен тарады. Президент Чарльз Тейлор Либериядағы билігін нығайтты, көбінесе қауіпсіздік күштерін қарсыластарынан тазарту, оппозициялық саяхатшыларды өлтіру және тек оған немесе оның ең сенімді офицерлеріне адал жаңа жарымәскери жасақтар құру арқылы. Дегенмен, ол ел ішіндегі бірнеше қарсыластарымен күресіп жатты, олардың көпшілігі Бірінші Либерия азаматтық соғысының бұрынғы соғыс лордтары еді, өздерін Тейлордан қорғау үшін күштерінің бір бөлігін сақтап қалған. 1998 жылдың басында оның ең маңызды ішкі қарсыласы Крахн көшбасшысы және ULIMO-ның бұрынғы қолбасшысы Рузвельт Джонсон болды. Шағын қарулы қақтығыстардан кейін Джонсонның жақтастарының көбісі 1998 жылдың қыркүйегінде Тейлордың қауіпсіздік күштерімен болған ірі атыста қаза тапты, бірақ Джонсонның өзі АҚШ елшілігіне қашып құтыла алды. Тейлордың жарымәскери жасақтары оны өлтіруге жасаған соңғы әрекеті үлкен дипломатиялық дауға әкеп соқты, нәтижесінде Джонсон Ганаға эвакуацияланды.

Либерия әйелдері

2002 жылы Либериядағы әйелдер елдерінің қирап бара жатқанын көруден шаршады. Әлеуметтік жұмыскер Лейма Гбови ұйымдастырған әйелдер балық базарында жиналып, зорлық-зомбылыққа наразылық ретінде дұға оқыды. Олар Бейбітшілік құрудағы әйелдер желісін (WIPNET) құрып, мақсатын былай деп жариялады: «Бұрын біз үнсіздік сақтадық, бірақ өлтірілгеннен, зорланғаннан, адамдық қадірімізден айырылғаннан, ауруға шалдыққаннан және балаларымыз бен отбасыларымыздың қирағанын көргеннен кейін, соғыс бізге зорлық-зомбылыққа «ЖОҚ» деп, бейбітшілікке «ИӘ» деп айту болашақтың кілті екенін үйретті! Бейбітшілік орнағанша тынбаймыз». Либериялық мұсылман әйелдер ұйымымен бірігіп, христиан және мұсылман әйелдері Либерия әйелдерінің бейбітшілік үшін жаппай қимылын құру үшін күш біріктірді. Олар бейбітшіліктің символы ретінде ақ киім киді. Ұйымдасқан бейбіт наразылық акциялары арқылы президент Чарльз Тейлормен кездесуге қол жеткізіп, одан Ганадағы бейбіт келіссөздерге қатысуға уәде алды. 2003 жылы Либерия әйелдерінің делегациясы Ганаға барып, бейбіт процесте соғысқан тараптарға қысым көрсетуді жалғастырды. Олар Президенттік сарайдың алдында тұрып, барлық есіктер мен терезелерді жауып, бейбіт келіссөздерден шешімсіз кетуге жол бермеді. Либерия әйелдерінің бейбітшілік үшін жаппай қимылы зорлық-зомбылыққа және үкіметке қарсы саяси күшке айналды. Олардың әрекеттері тоқтап қалған бейбіт келіссөздерде келісімге келуге ықпал етті. Осының нәтижесінде әйелдер 14 жылдық азамат соғысынан кейін Либерияда бейбітшілік орнатып, кейін елдің тұңғыш әйел президенті Эллен Джонсон Сэрлифтің билікке келуіне көмектесті.

БҰҰ-ның Тейлорға қарсы ағаш эмбаргосы мен тұтқындауға бұйрығы

2003 жылдың 7 наурызында Сиерра-Леонедегі арнайы соттың әскери трибуналы Чарльз Тейлорды шақырып, оны соғыс қылмыстары мен адамзатқа қарсы қылмыстар жасады деп айыптау туралы шешім қабылдады, бірақ бұл шешімді және айыптауды сол жылдың маусым айына дейін құпия ұстады. Либерия үкіметінің өнеркәсіптік кірістерді әлеуметтік, гуманитарлық және даму жобаларына жұмсау туралы алаңдаушылығынан, БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі 2003 жылдың 7 шілдесінде Либериядан ағаш импортына 10 айлық эмбарго салды (1478-ші қаулыда бекітілді). 2003 жылдың ортасына қарай LURD елдің солтүстігінің үштен бірін бақылап, астанаға қауіп төндірді, MODEL оңтүстікте белсенділік танытты, ал Тейлор үкіметі елдің үштен бірін ғана – Монровия мен Либерияның орталық бөлігін бақылады. 2003 жылдың 4 маусымында ЭКОВАС Гананың Акра қаласында Либерия үкіметі, азаматтық қоғам және бүлікші топтар LURD мен MODEL арасында бейбіт келіссөздерін ұйымдастырды. Салтанатты ашылуда Тейлордың қатысуымен SCSL наурыздан бері құпия сақталған Тейлорға қарсы айыптауды жариялады және оның тұтқындалуына халықаралық ордер берді. Сондай-ақ шілде айында АҚШ президенті Буш екі рет Тейлордың «Либерияны тастап кетуі керек» екенін мәлімдеді. Тейлор американдық бейбітшілік сақшылары Либерияға келсе ғана отставкаға кететінін талап етті. 2003 жылдың 1 тамызында Қауіпсіздік Кеңесі (1497-ші қаулы) Либерияда көпұлтты күштер құруға шешім қабылдады, одан кейін Біріккен Ұлттар Ұйымының тұрақтандыру күштері келеді. ЭКОВАС «ЭКОМИЛ» туы астында Либерияға әскер жіберді. Бұл әскерлер Либерияға, шамамен 15 тамыздан бастап келіп жетті. АҚШ логистикалық қолдау көрсетті. Президент Тейлор отставкаға келіп, Нигерияға жер аударылды. Вице-президент Мозес Блах Тейлордың орнына уақытша президент болды. 15 тамызда 1000 нигериялық сарбаздан тұратын ЭКОВАС ЭКОМИЛ күштері Монровияны бүлікшілердің басып алуын тоқтату үшін Либерияға әуемен жеткізілді. Осы уақытта АҚШ Либерия жағалауында 2300 теңізшісі бар әскери экспедициялық бөлімді орналастырды.

Бейбіт келісім және өтпелі үкімет (2003-2005)

2003 жылдың 18 тамызында Либерия үкіметі, көтерілісшілер, саяси партиялар және азаматтық қоғам жетекшілері Либерияның екі жылдық Ұлттық ауыспалы үкіметінің құрылысын қадағалаған Акра жан-жақты бейбіт келісіміне қол қойды. 21 тамызда олар бизнесмен Чарльз Гюд Брайантты Либерияның Ұлттық ауыспалы үкіметінің (NTGL) төрағасы етіп таңдады, ол 14 қазаннан бастап қызметке кірісті. Бұл өзгерістер ЭКОУАС бейбітшілікті сақтау миссиясының күшін 3600 адамдық әскерге дейін кеңейтуге мүмкіндік берді, оған Бенин, Гамбия, Гана, Гвинея-Бисау, Мали, Нигерия, Сенегал және Того кірді. 2003 жылдың 1 қазанында UNMIL ЭКОВАС-тан бейбітшілікті сақтау міндеттерін қабылдады. 3500-ге жуық Батыс Африка әскері уақытша Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбітшілікті сақтаушылары ретінде қайта жарақтандырылды. БҰҰ Бас хатшысы UNMIL-ге үлес қосқан Африка үкіметтерін, сондай-ақ аймақтық күштерді қолдаған АҚШ-ты мақтады. 2003 жылдың 14 қазанында Блах билікті Гюд Брайантқа тапсырды. Елдің кейбір аймақтарында ұрыс әрекеттері тоқтамады, ал фракциялар арасындағы шиеленіс бірден басылмады. Бірақ жауынгерлер қарусыздандырылды, 2004 жылдың маусымында оларды қоғамға қайта интеграциялау бағдарламасы басталды, 2004 жылы экономика біршама жақсарды. Жыл соңында қайта интеграция бағдарламасына бөлген қаражат жеткіліксіз болып шықты. Сондай-ақ 2004 жылдың соңына дейін 100 000-нан астам либериялық жауынгер қарусыздандырылды және қарусыздандыру бағдарламасы аяқталды. Президент Брайант жасалған прогреске орай, Либерия алмаздарына (2001 жылдың наурызынан бері) және ағашқа (2003 жылдың мамырынан бері) БҰҰ-ның эмбаргосын алып тастауды сұрады, бірақ Қауіпсіздік Кеңесі бейбітшілік толыққанды орнағанша бұл мәселені кейінге шегерді. Либериядағы 23 жылдық қақтығысқа себеп болған «негізінен бұзылған басқару жүйесі» және өтпелі үкіметтің жемқорлықпен күрестегі сәтсіздіктеріне байланысты Либерия үкіметі мен Либерия жөніндегі Халықаралық байланыс тобы 2005 жылдың қыркүйегінен бастап GEMAP жемқорлыққа қарсы бағдарламасына қол қойды.

Еллен Джонсон Сэрлиф президент болып сайланды (2005)

2005 жылы 11 қазанда өтпелі үкімет әділ және бейбіт демократиялық сайлауға дайындалды, БҰҰ-ның Миссиясы бейбітшілікті сақтады. Президенттік сайлауға 23 кандидат қатысты, олардың ішінде халықаралық футболшы, ЮНИСЕФ-тің игі ниет елшісі және Кру этносының өкілі Джордж Уиа, сондай-ақ бұрынғы Дүниежүзілік банк экономисі және қаржы министрі, Гарвардта оқыған экономист, америкалық-либериялық және жергілікті текті Эллен Джонсон Сэрлиф болды. Бірінші турда ешбір кандидат қажетті көпшілік дауысқа ие бола алмады, бұл турда Уиа 28% дауыспен жеңіске жетті. Ең көп дауыс жинаған екі кандидат – Уиа мен Эллен Джонсон Сэрлиф арасында екінші тур өтті. Сайлаудың екінші кезеңі 2005 жылдың 8 қарашасында өтті. Эллен Джонсон Сэрлиф бұл турда шешуші жеңіске жетті. Жалпы сайлау да, екінші тур да бейбітшілік пен тәртіппен өтті, мыңдаған либериялықтар Либерияның ыстығында өз дауыстарын беру үшін ағылып-төгілді. Сэрлиф осы турда 59 пайыз дауыс жинап жеңіске жетті. Алайда, халықаралық байқаушылар сайлауды еркін және әділ деп жариялағанмен, Уиа сайлауда алаяқтық болды деп мәлімдеді. Уиа алаяқтыққа дәлелдер табылса, өзінің шағымдарын Жоғарғы Сотқа жеткізуге әлі де дайын екенін айтса да, Джонсон Сэрлиф 2005 жылдың 23 қарашасында жеңімпаз деп жарияланды және 2006 жылдың 16 қаңтарында қызметке кірісті; ол мұны жасаған алғашқы африкалық әйел атанды.

Фирестоунның еңбек құқықтарын бұзу туралы мәлімдемесі

2005 жылдың қарашасында Халықаралық еңбек құқықтары қоры "Файрстоун" плантациясындағы "мәжбүрлі еңбек" – құлдықтың қазіргі заманғы түрі деп айыптап, "Файрстоунның" бас компаниясы "Бриджстоунға" қарсы АТКА (Alien Tort Claims Act) ісін қозғады. 2006 жылдың мамыр айында Либериядағы Біріккен Ұлттар Ұйымының (БҰҰ) "Либериядағы резеңке плантацияларындағы адам құқықтары: болашаққа қадам" атты баяндамасы жарияланды, онда Либериядағы "Файрстоун" плантациясының жағдайына қатысты жүргізілген тергеудің толық нәтижелері баяндалды.

Чарльз Тейлорды ұстап беру және соттау, Брайантты тұтқындау

Халықаралық қысымға ұшыраған президент Сэрлиф 2006 жылғы наурыз айында Нигериядан Чарльз Тейлорды экстрадициялауды сұрады, ол Сиерра-Леонедегі халықаралық трибуналға Сиерра-Леонедегі азаматтық соғыс кезінде болған оқиғаларға байланысты адамзатқа қарсы қылмыстар бойынша сотқа тартылды (оның соты кейін қауіпсіздік мақсатында Гаагаға ауыстырылды). 2006 жылғы маусым айында Біріккен Ұлттар Ұйымы Либерия ағашына қатысты эмбаргоны тоқтатты (ол 2003 жылғы мамырдан бері қолданылып келді), бірақ тиімді шығу тегін растау бағдарламасы құрылғанша алмазға қатысты эмбаргоны (ол 2001 жылғы наурыздан бері қолданылып келді) сақтап қалды, бұл шешім 2006 жылғы қазан айында қайта расталды. 2007 жылғы наурыз айында бұрынғы Уақытша президент Брайант ұсталып, қызмет еткен кезінде мемлекеттік қаражатты жымқырумен айыпталды. 2007 жылғы тамызда Либерияның Жоғарғы соты осы істі төменгі сатыдағы соттарда қарауға рұқсат берді. Сот Брайанттың Конституция бойынша мемлекет басшысы ретінде иммунитетке құқығы жоқ екенін анықтады, себебі ол осы лауазымға сайланбаған және 1,3 миллион АҚШ долларын мемлекеттен ұрлаған деген айыптама бойынша заңға сәйкес әрекет етпеген.

Эбола індеті

2014 жылы Эбола вирусының қызбасы Батыс Африканы қамтыды (Батыс Африкадағы Эбола вирусының қызбасы эпидемиясын қараңыз) және 2014 жылдың басында Либерияға тарады. Алғашқы бірнеше жағдай Либерияда Эбола вирусының қызбасы эпидемиясына ұласты.

2011, 2017 және 2023 жылдардағы еркін және демократиялық сайлау

2011 жылдың қарашасында президент Эллен Джонсон Сэрлиф екінші алты жылдық мерзімге қайта сайланды. 2017 жылғы Либериядағы жалпы сайлаудан кейін, барлық уақыттағы ең үздік африкалық футболшылардың бірі болып саналатын бұрынғы кәсіби футбол шабуылшысы Джордж Уэа 2018 жылдың 22 қаңтарында президент болып ант берді, Африкадағы төртінші ең жас президент атанды. Бұл Либерияның 74 жыл ішіндегі тұңғыш толыққанды демократиялық билікке ауысуы болды. Уэа президенттік қызметінің басты мақсаттары ретінде сыбайлас жемқорлықпен күресу, экономиканы реформалау, сауатсыздықпен күресу және халықтың тұрмыс жағдайын жақсартуды атады. 22 қаңтар 2024 жылы Джозеф Боакай Либерияның жаңа президенті болып ант берді.