Кіріспе

Мумия – 1959 жылы түсірілген британдық қорқыныш фильмі, режиссері Теренс Фишер, басты рөлдерде Питер Кушинг және Кристофер Ли. Сценарийін Джимми Сангстер жазды, ал Майкл Каррерас пен Энтони Нельсон Киз Hammer Film Productions үшін өндірді. Фильм 1959 жылы АҚШ-та Винсент Прайс түсірген «Жарқанат» немесе Universal студиясының «Өлілердің қарғысы» фильмдерімен бірге қос фильм ретінде көрсетілді. Атауы Universal Pictures-тің 1932 жылғы осы аттас фильмін еске салса да, фильмнің сюжеті мен кейіпкерлері толығымен 1940 жылдардағы екі Universal фильмінен – «Мумияның қолы» және «Мумияның қабірі» – алынған, ал кульминациялық сахнасы «Мумияның рухынан» тікелей алынған. Кейіпкердің аты – Джозеф Уэмпл, қасиетті парқын қолдану және бірнеше ұсақ сюжеттік элементтер ғана 1932 жылғы нұсқамен байланысты.

Сюжет

1895 жылы Мысырда археолог Джон Баннинг, оның әкесі Стивен және оның ағасы Джозеф Вемпл Карнак құдайының бас діни қызметкері ханшайым Ананканың қабірін іздестіруде. Жақияның аяғы сынғандықтан, ол әкесі мен ағайындысымен бірге қабірдің есігін аша алмайды. Олар кірмес бұрын, мешіттік Мехмет Бей оларға кірмеуді ескертеді, әйтпесе олар арамдағандарға қарсы өлімге ұшырайды. Степан мен Жүсіп оны елемеді, ал Ананканың саркофагында табады. Жүсіп Жоханға ізгі хабарды жеткізбек болып кеткен соң, Степан "Өмір кітабының" бір бөлігін тауып алып, оқып береді. Сыртта археологиялық топ мүшелері оның айқайлағанын естіп, қабірге кіргізіп, Степанды кататониялық күйде табады. Үш жылдан кейін Англияға оралған Стивен Баннинг Еңгерфилд психикалық аурулар үйіндегі кататониядан шығып, ұлын шақырады. Ол оған өмір түрмесінен оқыған кезде, ол қаламаушылықпен өмірге қайта оралған, Карнактың мумияланған бас діни қызметкері Харис. Бас діни қызметкер ханшайым Ананканың қабірінің күзетшісі ретінде қызмет ету үшін тірідей жерленуге сотталды: Харис ханшайымды жасырын сүйді және ол қайтыс болғаннан кейін оны қайта тірілтуге тырысты; ол табылған кезде, мәңгілік өмір және мумификация оның жазасы болды. Стивен өзінің сенбейтін ұлына Харис Ананаканың қабірін қорлағандардың барлығын қуып, өлтіретінін айтады. Осы арада, Карнактың адал табынушысы Мехмет Бей Мехмет Аткил деген атпен Энгерфилдке келіп, Баннингтерге кек алу үшін келеді. Ол екі мас жүкті тасымалдаушыны, Пэт пен Майкты, ұйықтап жатқан Харисті арендаға алған үйіне жәшікте алып келу үшін жалдайды, бірақ екі адамның мас күйінде жүргізуі Харистің жәшігін құлап, батпаққа батып кетеді. Кейіннен Мәхмет өмір төртемесін пайдаланып, Хариске батпақтан тұруға шақырады, содан кейін оны Стивен Баннингті өлтіруге жібереді. Келесі күні кешке Харис Джозеф Вемплді өлтіреді, Джон оған куә болады. Ол Хариске жақын қашықтан револьверден атқан, бірақ нәтиже бермеген. Полиция инспекторы Малруниге кісі өлтіруді шешу тапсырылады, бірақ ол күмәнді болғандықтан және тек "салқын, қатты фактілермен" айналысатындықтан, Джонның кісі өлтіруші мумия туралы керемет оқиғасына сенбейді, тіпті Джон оған ол Харистің үшінші құрбаны болуы мүмкін екенін айтса да. Малруни тергеп жатқанда, Джон әйелі Изабелдің ханшайым Ананкаға ерекше ұқсастығын байқайды. Мулруни қауымдастықтың басқа адамдарының куәліктерін жинап, мумияның шынайы екеніне күмәндана бастайды. Мехмет Бей мумияны Баннингтердің үйіне соңғы құрбандығын өлтіру үшін жібереді. Алайда Изобель күйеуіне көмектесуге асығады, Харис оны көріп, Джонды босатып, кетеді. Мехмет Бей Харис өз міндетін аяқтады деп қате ойлайды және Мысырға оралуға дайындалады. Джон, Мумияны басқаратын Мехмет Бей екеніне күмән келтіріп, оған сапармен барады, бұл Бейді таң қалдырды. Джон кеткеннен кейін Мехмет Бей Хариске екінші рет Джонның өмірін құртуға жол ашады. Мумия Малруниді есінен танып, Мәхмет Бей үйді күзетіп тұрған басқа полиция қызметкерімен күреседі. Харис Джонды жұмыс бөлмесінен тауып алып, оны құшақтап өлтіреді. Джонның айқайлауынан ескерілген Изабель үйге Мулрунисіз жүгіреді; алдымен, мумия оны танымайды, бірақ Джон оған шашын босатуды айтады және мумия Джонды босатады. Мехмет Хариске Изабелді өлтіруді бұйырғанда, ол бас тартады; Мехмет Изабелді өлтіруге тырысады, бірақ оны Харис өлтіреді. Мумия ес-түссіз Изобельді батпаққа алып кетеді, оның соңынан Джон, Малруни және басқа полицейлер келеді. Джон Изобельге айқайлайды; ол есін жиғанда, Хариске оны жерге түсіруін айтады. Мумия қасақана мойынсұнады. Изобель одан алыстап кеткен кезде, полиция қызметкерлері оқ атып, Харис өмірдің төртемесін алып, батпаққа батып кетеді.

Өндіріс

Фильм Беркширдегі Брей студиясында түсірілді. Алғашқыда Харис тілінен айырылған және оқтан өлген көріністері әлдеқайда қанды болған, бірақ британ цензурасы үшін олар қысқартылды. "Ет пен қан: Балғаның қорқыныш мұрасы" видеосында Питер Кушинг мұмияны найзамен тесіп өту көрінісін ұсынғанын айтады. Оған шабыттанған нәрсе – шығарылым алдындағы постер (жоғарыдағы суретті қараңыз), онда мұмияның ішінен жарық сәулесі өтеді. Фильм үшін жасалған саркофагтың фиброталшықтан жасалған көшірмесі Перт мұражайы мен өнер галереясының қорында сақтаулы.

Сыни қабылдау

Ұлыбританияның "Мунтли Филм Булетин" журналы былай деп жазды: "Ең жарқыраған түсіріммен жасалған, "Хаммердің" 19 ғасырдағы қорқынышты фантастикалық әлеміне жасаған соңғы саяхаты, көптеген сөзді тарихи түсіндірмелерге, ежелгі Египет жерлеу рәсімдеріне батып, нәтижесінде қарқыны баяулап қалды". "The New York Times" газетінің Хауард Томпсон фильмнің "әлсіз режиссураланғанын" және "жақсырақ болуы керек еді" деп ойлады. "Variety" басылымы фильмнің барлық техникалық бөлімдерінде "тамаша орындалғанын" айтты, сюжетте "жаңалықтар шамалы" болғанымен, фильм "күтілетін оқиғаларды қамтиды, ал қорқынышты жақтары тым айқын болмаса да, оларды іздегендерге жеткілікті". "Харрисонның есептері" журналы оны "өзінің түріндегі жақсы фильм" деп атады, ол бұрынғы фильмдерге қарағанда "әлдеқайда сәнді түсірілген және Техниколор түсіріліммен жақсартылған". "Хаммер тарихы: "Хаммер фильмдерінің ресми тарихы" фильмі туралы былай деп жазды: "Құрылымдық тұрғыдан, әдемі және жақсы жарықтандырылған өлтірулердің тізбегі ғана, "Мумияның" меланхолиялық ұсынысы мен романтикалық ағымы оған ерекше атмосфера сыйлайды, бұл бинттелген құбыжықты оның кинематографиялық алдыңғыларынан жоғары көтереді". 1932 жылғы "Универсалды мумия" фильмінің сценарийін жазған Нина Уилкокс Путнам, "Хаммердің" адаптациясын қатты сынға алды, "Time" журналына жазған хатында: "Бұл жиренішті ағылшын қайта жасауы менің білімім немесе келісімімсіз жасалды, 75 жасымда осындай жұмыстың маған тиесілі екенін білу қорқынышты болды, тіпті қате және жанама жолмен болса да".

Басқа медиада

Фильм 1978 жылғы шілде айында шыққан "Hammer's Halls of Horror" журналының 22-ші санында 12 беттік комикс түрінде жарық көрді. Оның сценарийін Стив Мур жазса, суреттерін Дэвид Джексон салған. Журналдың мұқабасында Брайан Льюис Кристофер Лиді Харис рөлінде бейнелеген суреті орналасқан. Бұл фильм "Doctor Who" сериалының "Марстың пирамидалары" (1975) атты сериясына айтарлықтай әсер еткендігі айтылады.