Кіріспе

Ұлыбританиядағы Северн сағасы арқылы өтетін M4 тас жолының көпірі. Екінші Северн өткелі (Ail Groesfan Hafren), 2018 жылдың шілдесінен бастап ресми түрде Уэльс принці көпірі (Pont Tywysog Cymru) деп аталады. Бұл Англия мен Уэльс арасындағы Северн өзені арқылы салынған M4 тас жолының көпірі. 1966 жылы салынған Северн көпірінің трафик өткізу қабілетін арттыру мақсатымен 1996 жылы ашылды. Көпірді Англияның Ұлттық тас жолдар басқармасы басқарады. Ол Северн көпірінен оңтүстік-батысқа қарай орналасқан және M4 тас жолының қалған бөлігімен бірге жүргендіктен, Англия мен Уэльс арасындағы сапар ұзақтығын қысқартады. Көпірдің екі шетіндегі түйіскездер көбінесе осы өткелді пайдалануға ыңғайлы жағдай жасайды. Ал ескі Северн көпірін пайдалану үшін M4 тас жолының 21-ші түйіскезінде шығып, M48 тас жолына Aust маңында немесе 23-ші түйіскезде Magor маңында қосылу керек. Жаңа көпір, әлі де қолданыстағы Северн көпірінен гөрі, көбірек көлік жүктеп тасиды. Ол Северн көпірінен кеңірек, әр бағытта үш қатарлы және тар тіреу жолағына ие, ал бастапқы өткелде екі қатар, велосипед жолы және тар жаяу жол бар. Бұл кабельдік көпір, ал Северн көпірі – аспалы көпір. Көпірдің орны 1886 жылдан бері өзеннің түбінен теміржол желісін өткізіп келген Северн туннеліне жақын. Сағаның көп бөлігі төмен су кезінде лайлы жер болып табылады, бірақ жоғары су кезінде сумен жабылуы мүмкін. Бұл инженерлерге қиындық тудырды: жұмыстарды төмен су кезінде жоспарлау қажет болды және судың көтерілуіне байланысты белгілі бір уақыт ішінде аяқтау керек еді. Көпірді қаржыландырған, салған және басқаратын консорциумға берілген концессия бойынша, олар бастапқы Северн көпірінің қалған қарызын өтеуге және екі көпірді біртұтас жүйе ретінде басқаруға міндетті болды. Жол ақысы жыл сайын үкімет бөлшек сауда бағасының индексіндегі өткен жылғы өзгеріске сәйкес белгіленді. 2018 жылдың қаңтар айында концессия мерзімі аяқталғаннан кейін консорциум көпірді мемлекеттік меншікке беруге міндетті болды. Содан кейін, 2018 жылдың желтоқсан айында екі көпірдегі жол ақысы алынып тасталды.

Өмірбаян

Северн сағасы Бристоль аймағы мен Оңтүстік Уэльс арасындағы кедергі болды. Сағаның ең жоғары толқын диапазоны – әлемдегі ең жоғары көрсеткіштердің бірі. Толқын көтерілген немесе төмендеген кезде күшті ағыстар пайда болады. Сағаның көп бөлігі – жабық толқын кезінде көрінетін саз жазықтары, бұл аймақ Арнайы қорғалатын аумақ ретінде белгіленген. Сағаның орталық бөлігі – кеме қатынасына қолайлы арна, көпір орналасқан жерде "Шутерс" деп аталады. Көпір Авонмут пен Бристоль портынан жоғарырақ, ал Шарпнес портынан төмен орналасқан. Глостер портының басқарушылары көпірден жоғары ағыстағы сағаның су жолдарында кеме қатынасын бақылауға жауапты. 1966 жылға дейін жолмен саяхаттайтындар орта ғасырдан бері жұмыс істеп келген Aust Ferry (1926 жылдан бастап автомобиль паромдары ретінде) немесе 1926 жылдан 1966 жылға дейін Пилнинг пен Северн туннелі арасындағы Северн туннелі арқылы жүретін жоспарлы шаттл пойызын пайдалана алатын. Әйтпесе, Глостер арқылы айналып өту сапарға 92 шақырым (км) қосатын еді. 1966 жылы Англия мен Оңтүстік Уэльс арасындағы M4 тас жолын алып өтетін төрт жолақты аспалы көпір – бірінші Северн көпірі ашылды. 1984 жылға қарай бірінші Северн көпірі арқылы көлік ағыны үш есеге өсті және 1990 жылдардың ортасына қарай ескі көпір толық қуаттылықпен жұмыс істейтіні болжамдалды. Екінші көпір немесе туннель салу туралы зерттеу тапсырылды. 1986 жылы кеңесшілер есеп бергенде, жаңа көпірдің қолданыстағы көпірден төмен салу ұсынылды. 1988 жылы көпірді қаржыландыру, салу және белгілі бір мерзімге пайдалану үшін жеке консорциумдардан тендерлер қабылданатындығы туралы хабарланды. Консорциум ескі көпірді басқаруды және оған байланысты 100 миллион фунт стерлингтік берешекті де өз мойнына алатын еді. 1989 жылы тендерлер қабылданды, ал 1990 жылы көпір салуға концессия Severn River Crossing plc компаниясына берілді. Құрылыс жұмыстары 1992 жылдың 26 сәуірінде басталды және көпірді 1996 жылдың 5 маусымында Принц Чарльз (болашақтағы III Чарльз, сол кезде Уэльс принці) ашты. Көпірдің Уэльс жағында Судбрук (Монмутшир) және Англия жағында Оңтүстік Глостерширдегі Северн жағажайларына жақын порталдары бар. Оның үш негізгі бөлімі бар: Англия жағындағы 25 аралықты виадук, Уэльс жағындағы 24 аралықты виадук және көпірдің өзі, кеме өтуіне арналған кеңістігі бар құрылыс, жалпы ұзындығы 6 шақырымды құрайды. Орталық бөлім, Шутерс көпірі деп аталады, кабельдік конструкциямен жасалған және орталық аралық (көпір тіректері арасындағы) ұзындығы шамамен 450 метрді құрайды. Жақындау виадуктары сегменттік көпір конструкциясынан тұрады. Өткел өте аз кері "S" қисығын құрайды – жолдың әр порталында шамамен шығыс-батыс бағыты бар, ал орталық көпір шамамен солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа бағытталған. Северн теміржол туннелі көпірден шамамен 1,5 шақырым жоғарыдағы сағаның төменгі жағынан өтеді, бірақ Англия жағалауына жақын жерде көпірдің бойынан өтеді. Жолдың екі бағытында үш жолақты қозғалысқа арналған палубаның ені шамамен 30 метр. Көпірдің қабырғалары Северн сағасынан келетін көлденең желдің күшін азайту үшін жел кедергілерімен жабдықталған, бұл жылдамдық шектеулерінің қажеттілігін азайтты. Жаңа көпірдің жалпы дизайны ескі Северн көпіріне қарағанда жоғары желге төзімді. Ол көпірді күтіп-ұстау үшін кабель тіректерінің ішіндегі лифттер сияқты он станцияға қауіпсіз қол жеткізуді қамтамасыз етеді. Онда төрт жолаушыны және тіркемеде екі тонна жабдықты тасымалдауға болады, сонымен қатар құлыптар, апаттық жағдайда батареямен жұмыс істейтін қозғалтқыш (өтпелдің екі шетіне де оралуға қабілетті) және өлі адамның қосқышы бар интегралды кранмен жабдықталған. 1990 жылдар мен 2000 жылдардың басында жылдам қол жеткізу пойызы бірнеше жыл бойы теміржол ақауларына байланысты пайдаланылмады, бірақ кейін қызметке қайта қосылды. Сонымен қатар, өтпелдің әр сегментінің астында құрылыстың толық ені бойынша тексеру және күтіп-ұстау жұмыстарын жүргізуге мүмкіндік беретін жылжымалы кіру порталдары бар, гидравликалық көтергіш платформалармен жабдықталған, олар бірнеше деңгейге жете алады. Бұл компания сонымен қатар ескі Северн көпірінің өту жолын басқару және күтіп-ұстау, сондай-ақ жаңа көпірдің өту жолын басқару және күтіп-ұстау жауапкершілігін өз мойнына алды. Жаңа өткелді салуға кеткен шығын екі өткелді пайдаланатын көлік жүргізушілерінен алынатын жол ақысы есебінен төленді. Жаңа өткелге жұмыс 1992 жылы басталды. Құрылыс 1996 жылы аяқталды. Көпірдің қосалқы құрамалары құрлықта құрастырылды, содан кейін үлкен рельстік көлікпен (Кеннеди мысында Аполлон мен ғарыш шаттлын жылжытуға арналғанға ұқсас) баржаға (SAR3) ауыстырылды, содан кейін жоғары су тасқыны кезінде құрылыс алаңына жеткізілді. Жақындау виадуктарындағы 37 көпір тірегінің арасы шамамен 50 метр, олар сағаның тасты негізіне орнатылған, салмағы 2000 тоннаға дейін жететін ашық бетонды кассондардан тұрады. Палуба 150 тонна салмағы бар, алдын ала керілген құйма секциялардан тұрады. 1988 жылы Северн сағасы Арнайы қорғалатын аумақ ретінде белгіленді. Сол жылы 99 км2 (38 шаршы миль) аумақ Арнайы ғылыми қызығушылық тудыратын орын ретінде жарияланды және келесі жылы осы мәртебе берілді, ал 1995 жылы ол Рамсар сайтының барлық аумағын қамту үшін кеңейтілді. Көпірдің құрылысына дейін қоршаған ортаны қорғаушылар көптеген алаңдаушылықтар мен сын айтты, негізінен құрылыс жұмыстарынан туындаған дереу зиян және көлік қозғалысының күрт өсуінен туындаған ұзақ мерзімді ластанудың әсері туралы. Құрылыс процесі Северн суларының уақытша тұрбуленттігінің ұлғаюына әкелді. Теңіз шөбі қысқа мерзімді жоғары тұрбуленттілікке және салдарынан жарық жоғалуына төзімді болғанымен, құрылыс кезеңінде өзендегі теңіз шөбінің жағдайы нашарлағаны байқалды. Жақындау жолдары мен жол ақысы жиналатын орынды салу нәтижесінде ылғалды шабындық жерлердің бір бөлігі жойылды. 2003 және 2004 жылдары жүргізілген далалық зерттеулер көрсеткендей, көпір түрлі құстардың ұшу жолдарына аз әсер етті, бірақ құрлықаздар, құмдақтар және қара құстар көпірге жақындағанда, биіктікке көтерілу үшін және одан ұшып өту үшін бағытын өзгертетіні байқалды, ал орақ тұмсықтар мен тасбұрыштар көпірдің астынан ұшатын. Зерттеулер сонымен қатар көпірдің көптеген құстардың қоныс аудару әдеттеріне минималды әсер еткенін көрсетті, бірақ үйректердің тобы көпірдің тірегінің біріндегі құрғақ бетон негізінде қоныстанғаны байқалды. Сонымен қатар, көпірдің құстардың тамақтану әдеттеріне аз әсер еткені байқалды, тасбұрыштар мен қара құстар көпірдің астындағы саз жазықтарда тамақтанды, ал басқа су құстарының болмауы жағалаудың тасты табиғатына байланысты деп есептелді. Қазіргі таңда National Highways басқарады.

Жол ақысы

Жол ақысы тек батысқа қарай бағытталған көліктерден, Уэльстегі Рогиетке жақын, 3 шақырым қашықтықта алынды. 2008 жылдың соңында Ұлыбританиядағы ҚҚС 17,5%-дан 15%-ға дейін төмендетілді, бірақ көпірдің жол ақысы өзгеріссіз қалды. Қолайлы болу үшін жол ақысы 10 пенстің дөңгелек есебінде сақталды (көпірдің жол ақысы көбінесе қолма-қол төленді, себебі карта арқылы төлем 2012 жылдың ортасына дейін қабылданбады), бірақ 13 пенстің ҚҚС төмендеуі дереу қолданылмады. 2009 жылы автокөліктер үшін жоспарланған жол ақысы £5.50 болды, жарияланған мәлімдемелерде көрсетілгендей. 2016 жылғы Ұлыбритания бюджетінде Осборн 2018 жылы Северн өткелдеріндегі жол ақысының жартысына дейін төмендетілетінін хабарлады. Алайда, 2017 жылдың шілдесінде жол ақысын толығымен жою туралы хабарланды. 2017 жылдың шілдесінде Уэльс хатшысы Алун Кернс 2018 жылдың соңында жол ақысы жойылатынын мәлімдеді, бұл Оңтүстік Уэльс экономикасын жылына шамамен 100 миллион фунт стерлингке дейін арттырады деп атап өтті.

Тарихи жол ақысы

Төленетін ақы әрқашан Северн көпіріндегі төлеммен бірдей болды. Төлем категориясыСипаттамасыКатегория 19 орынға дейін автокөліктер мен микроавтобустарКатегория 217 орынға дейін шағын автобустар3,5 тоннаға дейін фургондарКатегория 3Екі кабиналы пикаптар17 орыннан артық автобустар3,5 тоннадан ауыр жүк көліктеріКүніКатегория 1Категория 2Категория 35 маусым 1996 ж.3,80£7,70£11,501 қаңтар 1997 ж.3,90£7,80£11,701 қаңтар 1998 ж.4,00£8,10£12,101 қаңтар 1999 ж.4,20£8,40£12,501 қаңтар 2000 ж.4,20£8,50£12,701 қаңтар 2001 ж.4,40£8,70£13,101 қаңтар 2002 ж.4,40£8,90£13,301 қаңтар 2003 ж.4,50£9,00£13,501 қаңтар 2004 ж.4,60£9,30£13,901 қаңтар 2005 ж.4,80£9,60£14,301 қаңтар 2006 ж.4,90£9,80£14,701 қаңтар 2007 ж.5,10£10,20£15,301 қаңтар 2008 ж.5,30£10,60£15,901 қаңтар 2009 ж.5,40£10,90£16,301 қаңтар 2010 ж.6,00£12,10£18,101 қаңтар 2013 ж.6,20£12,40£18,601 қаңтар 2014 ж.6,40£12,80£19,201 қаңтар 2015 ж.6,50£13,10£19,601 қаңтар 2016 ж.6,60£13,20£19,801 қаңтар 2017 ж.6,70£13,40£20,008 қаңтар 2018 ж.Тегін

Жабылулар

2009 жылдың 6 ақпанында көпір ашылғаннан бері алғаш рет нашар ауа райына байланысты жабылды, бірнеше көлік құлап жатқан мұзға шалысты. 2009 жылдың желтоқсан айында нашар ауа райы және қайтадан мұздың құлауы осы жағдайды қайталады. Желдің күшті соғуы немесе қалың тұман болған жағдайда уақытша жылдамдық шектеулері енгізіледі, ал жүргізушілер электрондық таблолар арқылы хабардар етіледі. Кейінгі көпірдің жақсырақ аэродинамикалық дизайнының арқасында Екінші өткел бірінші Северн көпіріне қарағанда көлденең желден туындаған шектеулерге әлдеқайда төмен бейім. 2022 жылдың 18 ақпанында «Еуника» даулы кезінде Уэльс принці көпірі мен Северн көпірі екеуі де жабылды, себебі желдің күші зор болды. Бұл Уэльс принці көпірінің желдің салдарынан жабылуының алғашқы жағдайы еді.

Атауын өзгерту

2018 жылдың 5 сәуірінде Уэльс мемлекеттік хатшысы Алун Кернс сол жылдың соңында өтетін салтанатта бұл өткелдің атауын Уэльс принці көпірі деп өзгертетінін жариялады. Ол бұл атау өзгертудің «Уэльс принці атағын алғанына 60 жыл толып, сондай-ақ ұлтымызға ұзақ жыл бойы адал қызмет еткеніне лайықты құрмет көрсету» екенін айтты. 8 сәуірге дейін әлеуметтік желілерде кеңінен тараған онлайн петицияға 30 мыңнан астам адам қол қойды, ол атауды өзгертуге қарсы болды. Кейбір саясаткерлер ұсынылған атау өзгертуді және бұл мәселе бойынша халықпен кеңес жүргізбеуді сынады, бірақ Уэльстің бірінші министрі Карвин Джонс бұл ұсынысқа қарсылық білдірмегені расталды. Көпірдің ресми атауын өзгерту рәсімі 2018 жылдың 2 шілдесінде өтті, онда принц және Корнуолл герцогинясы тақтайшаны ашты, содан кейін жақын орналасқан Селтик Мэнор курортында жергілікті мәртебелі тұлғалар мен бизнес көшбасшыларына қабылдау ұйымдастырылды. Ұлыбритания және Уэльс үкіметтерінен бұған дейін ешқандай баспасөз хабарламасы немесе басқа ресми хабарлама жарияланбады. Көпірдің атауын өзгертуге кеткен барлық шығын, оның ішінде жоғарыдағы екі жол белгісін орнату (және жолдарды жабу және қозғалысты М48 арқылы қайта бағыттау үшін персоналдық шығындар) және салтанатты шараларға барлығы 216 513,39 фунт стерлинг тұс келді.