Кіріспе

Американдық бизнесмен және меценат (1821–1885)
теміржол империясын құрған кәсіпкер

Уильям Генри Вандербильт (8 мамыр 1821 – 8 желтоқсан 1885) – американдық бизнесмен және меценат. Ресми деректерге сәйкес, ол 1841 жылғы түлектермен бірге Колумбия колледжіне қабылданған, бірақ бітірмеген.

Мансап

Оның әкесі оның кәсіби білімін қатаң бақылап, 19 жасында оны Нью-Йорк банкісінде кеңсе қызметкері ретінде жұмысқа орналастырды. Статен-Айленд темір жолының бас директоры болып кіргеннен кейін, ол 1862 жылы оның президенті болды, ал үш жылдан соң Гудзон өзені темір жолының вице-президенті болып тағайындалды. 1869 жылы Нью-Йорк орталық және Гудзон өзені темір жолының вице-президенті болып тағайындалды, 1877 жылы оның президенті болды. Әкесі қайтыс болған кезде ол Lake Shore және Michigan Southern Railway, Canada Southern Railway және Michigan Central Railroad компанияларының президенті қызметін атқарды. Вандербильттің темір жол активтеріне Чикаго, Бёрлингтон және Куинси темір жолы, Чикаго және Канада Оңтүстік темір жолы, Детройт және Бей-Сити темір жолы, Гудзон өзені темір жолы, Гудзон өзені көпірі, Джолиет және Солтүстік Индиана темір жолы, Мичиган Мидленд және Канада темір жолы, Нью-Йорк орталық және Гудзон өзені темір жолы, Нью-Йорк орталық жол вагондары компаниясы, Нью-Йорк және Харлем темір жолы, Спайтен Дюйвил және Порт Моррис темір жолы, сондай-ақ Стейтен-Айленд темір жолы кірді.

"Қоғамдыққа лайық!"

1883 жылы журналист Джон Дикинсон Шерман оған экспресс пойызды неліктен жүргізіп жатқанын сұрады: "Сіздің экспресс пойыздарыңыз пайда әкеледі ме, әлде оларды халықтың ыңғайы үшін жүргізесіз бе?" Вандербильт: "Халықтың ыңғайы ма? Халыққа керек болса, болсын! Біз оларды жүргізуге мәжбүрміз, сондықтан жүргіземіз. Олар пайда әкелмейді. Әртүрлі компанияларды олардан бас тартуға көп рет тырыстық; бірақ олар жүргізе береді де, әрине, олар жүргізе бергенше біз де солай істеуге тиіміз." Бұл сұхбат кейін Чикаго Daily News газетінде жарияланды, бірақ Вандербильттің сөздері өңгерілді. Оқиға туралы бірнеше мәлімет таратылды; мәліметтерде сұхбатты кім жүргізгені, қандай жағдайда және нақты не айтылғаны туралы әртүрліліктер болды. Вандербильт жағымсыз жарнама алды және Чикаго Times газетіне берген келесі сұхбатында өз жауабын түсіндірді. Сол сұхбатта ол: "Темір жолдар халықтың игілігі үшін емес, пайда табу үшін жұмыс істейді. Мүмкін, біз адамзатқа да пайда келтіреміз, бірақ мақсат – дивиденд табу" деді.

Улисс С. Грант

1884 жылы Grant & Ward фирмасы банкротқа ұшырап, Улисс С. Грант пен Вандербильттің инвестицияларын жоқ қылды, Грант оларды 150 000 доллар инвестициялауға көндірген болатын. Фердинанд Уорд, Уолл-стриттің Наполеоны деп танылған, Грант пен Вандербильттің хабары жоқ күйінде компанияны көптеген адамдардың қаржылық құлдырауына әкелген Понци схемасы ретінде басқарды. Екінші серіктес, Гранттың ұлы Бак Грант, Уордтың Понци схемасының алаяқтығынан бейхабар болған сияқты. Кейін Уордқа қарсы қылмыстық іс қозғалды. Вандербильтке қарызды төлеу үшін Грант Азамат соғысының естелік заттарын, оның ішінде қылышын да кепілге берді. Бұл 150 000 долларлық қарызды толығымен жабуға жеткіліксіз болғанымен, Вандербильт естеліктерді төлем ретінде қабылдап, Гранттың 150 000 долларлық қарызын өтеді деп есептеді. Вандербильт кейін Гранттың кепілге берілген басқа да соғыс естеліктерін, соның ішінде Грант берген заттарды қайтарып алып, 1885 жылы Грант қайтыс болғаннан кейін оларды Улисс С. Гранттың әйелі Джулия Грантке қайтарды.

Жеке өмір

1841 жылы Билли Мария Луиза Киссамға (1821–1896) үйленді, ол пастор Сэмюэл Киссам мен Маргарет Гамильтон Адамстың қызы еді. Олардың тоғыз баласы болды:

Корнелиус Вандербильт II (1843–1899), ол Элис Клейпул Гвиннеге үйленді; олар Реджинальд Клейпул Вандербильт пен Гертруда Вандербильт Уитнидің ата-анасы, сондай-ақ Глория Лора Вандербильттің әкесі мен шешесі болды. Маргарет Луиза Вандербильт (1845–1924), ол 1868 жылы Эллиотт Фитч Шепардқа үйленді; олар Элис Вандербильт Шепард пен Эллиотт Фитч Шепард-кішінің ата-анасы болды. Аллен Уильям Вандербильт (1846–1847), ол 11 айлық шағында қайтыс болды. Уильям Киссам Вандербильт (1849–1920), ол (1) Альва Эрскин Смитпен және (2) Энн Харриман Сэндс Раттерфурдпен үйленді. Эмили Торн Вандербильт (1852–1946), ол Уильям Дуглас Слоанға (1844–1915) және кейін елші Генри Уайтқа үйленді. Флоренс Адель Вандербильт (1854–1952), ол Хамильтон Маккоун Твомблиге үйленді. Фредерик Уильям Вандербильт (1856–1938), ол Луиза Энтони Торрансқа үйленді. Джордж Вашингтон Вандербильт II (1862–1914), ол Эдит Стьювесант Дрессерге үйленді. 1883 жылы ол барлық компания президенттігінен қанағаттанды және ұлдарын маңызды төрағалар етіп тағайындады, бірақ бизнестің күнделікті басқаруын тәжірибелі адамдарға тапсырды, олар президенттік лауазымға тағайындалды. Вандербильт 1885 жылдың 8 желтоқсанында Нью-Йорк қаласындағы Манхэттенде Балтимор және Огайо темір жолының президенті Роберт Гарретпен кездесу кезінде инсульттан қайтыс болды. Ол Нью-Йорк штатының Стейтен аралындағы Нью-Дорпта өзі тапсырыс берген Вандербильттер отбасының мавзолейіне жерленді. Оның мүлігі сегіз тірі қалған баласы мен әйелі арасында бөлісті, мүліктің көп бөлігі үлкен екі ұлына, Корнелиус пен Уильямға бөлді. Оның кіші ұлы Джордж Стейтен-Айлендтегі үйі мен фермасын мұра етті, ол кейін Миллер Филд әуе базасы мен саябаққа айналды.

Адамгершілік және мұра

Вандербильт белсенді қайырымдастықшы болды және YMCA сияқты көптеген қайырымдастық мақсаттарға жан-жақты көмек көрсетті; Метрополитен операсын құруға қаржы жұмсады (бұл толығымен өзімшілдік емес еді; оның және басқа Нью-Йорк "жаңа байлық" отбасылары Нью-Йорк музыка академиясынан әлеуметтік тұрғыдан мүшелікке ілікпегендіктен, Метрополитенді қарсыластың бірі ретінде құрды); сондай-ақ Колумбия университетінің дәрігерлер мен хирургтар колледжі үшін қор құрды. Ол Вирджиния университетіндегі МакКормик обсерваториясын аяқтауға үлкен қаржы көмектесті. 1880 жылы ол Теннесси штатының Нэшвилл қаласындағы Вандербильт университетіне Весли залын құруға қаражат бөлді, ол Киелі кітап бөлімі мен кітапхана ретінде пайдаланылды және лекция залдарымен, студенттер мен профессорларға арналған 160 жатақ бөлмесімен, сондай-ақ асханамен жабдылды. Ғимарат 1932 жылы өртенді, ал оның ұлы Фредерик сақтандыру төлемақының жетіспеушілігін жабуға және жаңа ғимарат салуға мүмкіндік беру үшін тағы бір қайырымдалық жасады. Вандербильт өнерге әуес болды; оның коллекциясында Ескі шеберлердің ең бағалы туындылары бар еді, және өмірі бойы Вандербильт 200-ден астам картина жинады, оларды өзінің сәнді және салтанатты Бесінші авенюдегі сарайында сақтады.