Кіріспе
Лоуренс Хаусман (1865-1959) – ағылшын жазушысы және иллюстраторы, оның мансабы 1890-шы жылдардан 1950-шы жылдарға дейін созылған. Ол Лондонда сурет өнерін оқыды және мансабының алғашқы жылдарында көбінесе иллюстратор ретінде жұмыс істеді, кейін жазуға көшті. Ол ақын А.Э. Хаусманның кіші інісі, ал оның әпкесі және әйелдердің сайлау құқығы үшін күрестегі әріптесі – жазушы/иллюстратор Клеменс Хаусман болды.
Laurence Housman ('/h//aʊ//s//m//ən/; 18 July 1865 – 20 February 1959) was an English playwright, writer and illustrator whose career stretched from the 1890s to the 1950s. He studied art in London and worked largely as an illustrator during the first years of his career, before shifting focus to writing. He was a younger brother of the poet A. E. Housman and his sister and fellow activist in the women's suffrage movement was writer/illustrator Clemence Housman.
Ерте өмір
Лоренс Хаусман Ворстерширдің Бромсгроув қаласында адвокат және салық есепшісі Эдвард Хаусман мен Сара Джейн Хаусманның (қыздығы Уильямс) отбасында дүниеге келді. Ол жеті баланың бірі болды, оның ішінде үлкен ағасы мен апасы – классикалық ғалым және ақын Альфред Э. Хаусман мен жазушы және гравер Клеменс Хаусман. 1871 жылы анасы қайтыс болды, ал әкесі туысы Люси Хаусманға қайта үйленді. Үлкен ағасы Альфредтің ықпалымен Хаусман мен оның бауырлары өлеңдер сайыстары, театрлық қойылымдар және отбасылық журнал сияқты көптеген шығармашылық әрекеттермен айналысты. Эдвардтың бизнесі күйрегендіктен және ол ішімдікке және ауруларға берілгендіктен Хаусман отбасы қаржылық қиындықтарды бастан кешірді. Осыған қарамастан, Хаусман мен оның ағалары стипендия бойынша Бромсгроув мектебінде білім алуға қол жеткізді. Ол және оның қарындасы Клеменс 1882 жылы жергілікті сурет салу сабағына қатысты, ал 1883 жылы олардың әрқайсысы 200 фунт стерлинг мұра алды, оны Ламбет өнер мектебінде және Лондонның Корольдік өнер колледжінде сурет өнерін оқуға жұмсады.
Үлгілеу
Ол алғаш рет Лондон баспаларымен жұмыс істеді, Джордж Мередиттің "Жақсылыққа секіру" (1892), Йонас Лидің "Ерлік әңгімелер" (1892), Кристина Россеттидің "Гоблин базар" (1893), Джейн Барлоудың "Эльфинтаунның соңы" (1894) және оның әпкесінің "Күреге айналған қасқыр" (1896) шығармаларын күрделі жаңа өнер стилінде суреттеді. Осы кезеңде ол бірнеше өлең жинағын, сондай-ақ гимндер мен рождестволық әндерді жазып, жариялады.
Жазу
Хаусман көзі нашарлай бастағаннан кейін жазуға көбірек бет бұрды. Оның алғашқы әдеби жетістігі – 1900 жылы анонимді түрде жарық көрген «Англиялық әйелдің махаббат хаттары» романы болды. Содан кейін ол драматургияға қадам басып, «Бетлехем» (1902) пьесасын жазды және драматург ретінде танылып, есте қалды. Оның басқа драмалық туындылары: «Фарештәлер мен министрлер» (1921), «Киелі Францисктің кішкентай пьесалары» (1922) және тіпті Бродвейде қойылған «Виктория Регина» (1934). Хаусманның Королева Каролина туралы «Азабы мен жазасы» пьесасын Эдит Крейг пен «Пионерлер» труппасы сахнаға қойды. Хаусманның кейбір пьесалары Киелі кітап кейіпкерлерін және Корольдік үйдің тірі мүшелерін сахнада бейнелегендігі үшін скандалды болды, олардың көпшілігі театрлық цензура жеңілдетілгенге дейін жеке орындалды. 1937 жылы Лорд-чемберлен британ монархының таққа отырған күнінен бастап 100 жыл өткенге дейін оның бейнесін сахнада көрсетуге тыйым салды. Осы себепті «Виктория Регина» пьесасы 1937 жылдың 20 маусымында, Королева Викторияның таққа отырған күнінің 100 жылдығында ғана қойылды. Бұл күн жексенбі болғандықтан, премьера келесі күні өтті. Хаусман балаларға арналған «Әдемі елдегі ферма» (1894) сияқты ертегілерді, сондай-ақ ересектерге арналған христиандық идеялары бар фантастикалық әңгімелерді де жазды, мысалы «Барлық серіктестер» (1896), «Достықтың плащы» (1905) және «Құдайлар мен оларды жасағандар» (1897). Жүзге жуық басылған еңбегі бар шабытты жазушы, оның шығармалары социалистік және пацифистік памфлеттерден бастап балаларға арналған әңгімелерге дейін әдебиеттің барлық түрлерін қамтыды. Ол «Күтпеген жылдар» (1937) атты автобиографиясын жазды, ол даулы жазуларына қарамастан, сол кезде заңсыз болған гомосексуализмі туралы көп айтпады. 1936 жылы інісі А.Е. қайтыс болғаннан кейін Лоренс әдеби мұрагер болып тағайындалды және келесі екі жылда інісінің қолжазбаларынан тағы да өлеңдер жинағын жариялады. Оның редакторлық жұмысы соңғы кезде сынға ұшырады: «Көптеген өлеңдердің мәтіні бұрмаланды: Хаусман аяқтамаған өлеңдер толыққандай болып басылды; ол жойған нұсқалар қайта қалпына келтірілді; жеке мәтіндер біріктірілді; және көптеген өлеңдер қолжазбалардан дұрыс емес аударылды».
Сайлау құқығы қозғалысы
Лоренс Хаусман өзін феминист деп жариялады, негізінен Англиядағы сайлау құқығы үшін күрестің қозғалысына үлес қосты. Оның белсенділігі көбінесе баннерлер жасау, үгіт-насихат құралдарын дайындау, әйелдер газеттеріне мақалалар жазу және оларға материалдар ұсыну сияқты көркем туындылар арқылы жүзеге асты. Бірақ, ол сонымен қатар физикалық наразылық акцияларына қатысып, сайлау құқығы митингілерінде жиі сөз сөйледі. Ол күштеп тамақтандыруға қарсы петицияны тапсыруға қатысты және осыған байланысты туындаған тәртіпсіздіктер кезінде тұтқындалды.
Сайлау құқығы студиясы
Лоренс Хаусман мен оның қарындасы Клеменс Хаусман 1909 жылғы ақпан айында «Суфраждық ателье» ательесін құрды. Бұл студия сайлау құқығы қозғалысы үшін көркемдік үгіт-насихат өнімдерін шығарды. Студия оның үйінде орналасқан, No. 1 Пемброк Коттедж, Кенсингтон. Англияда сайлау құқығы қозғалысы үшін үгіт жасаған басқа студиялар да болды, мысалы, «Суфражистік лига» және «Әйелдердің әлеуметтік және саяси одағы», бірақ «Суфраждық ателье» ерекше болды, себебі олар суфражистік қауымдастыққа жасаған жұмысты сату арқылы суретшілеріне жалақы төледі, бұл сайлау құқығы науқаны үшін қаражат жинауға жәрдемдесті. Кітаптың басты мақсаты – әйелдерге қатысты теріс көзқарастарды паш ету арқылы әйелдердің сайлау құқығынан айырылуын сынау болды. Ол газеттерге де үлес қосты, әйелдерге наразылық білдірудің жолдары туралы кеңес берді, оның кеңестерін «Әйелдер бостандық лигасынан» табуға болады. Сонымен қатар, «The Women’s Press» және «Votes for Women» басылымдарында суфражет қозғалысын қолдаған өлеңдер сериясы жарияланды. Хаусман бұл қозғалысты «The Vote» журналында жарияланған мақалалар сериясы арқылы насихаттады, онда ол ұсыныстың негізділігі мен тактикалық пайдасын дәлелдеді. Ол сондай-ақ қозғалысты қолдап көркем әдебиет жазды, бұл серияны бойкот сәтті өткен болашақта орналастырды. Бұл төрт жазушы 1910 жылғы жалпы сайлауда кейбір ер адамдарды бюллетеньдеріне «Әйелдерге дауыс беріңіз» деп жазуға көндірді. Сондықтан, сайлау құқығы қозғалысы аналық құндылықтарды орталыққа қойып, қозғалысты жекелендіруден бас тартты. Хаусман өзінің сенімін жоғалтып, гуманистік сенімдерді қабылдауының себебін қатаң викториялық тәрбиесімен байланыстырды. Ол былай деді: «Осы қараңғылыққа рұқсат беру менің тәрбиемдегі тар консервативтікпен арадағы жарылысты бастады. Шындықты айтудан және оған бет бұрудан мұқият бас тартатын қандай да бір әлеуметтік немесе діни жүйе құрметке лайық емес деп ойладым; және біраз уақыт бойы мен оған мойынсұнсам да, ол жүрегіммен немесе нанымымен болған жоқ». Сонымен қатар, ол Британдық сексуалдық психологияны зерттеу қоғамын құрушылардың бірі болды. Бұл қоғам бастапқыда Британдық психиатрия қоғамы деп аталды; алайда Хаусман оның қоғам ретінде танылуын қалап, атын өзгертті.
Кейінгі өмірі
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Лоренс пен Клеменс Кенсингтондағы үйлерін тастап, бұрын Гэмпширдегі Эшли ауылында жалға алған демалыс үйіне көшіп барды. Олар 1924 жылға дейін сонда тұрды, содан кейін Сомерсеттегі Стрит қаласына көшіп, Лоренс өмірінің соңғы 35 жылын өткізді.
Өлімнен кейін танылу
Оның аты мен суреті (сондай-ақ 58 басқа әйелдер сайлау құқығын қолдаушының есімдері) 2018 жылы ашылған Лондонның Парламент алаңындағы Милисент Фосетт ескерткішінің тұғырына жазылған.
Жинақтар
Лондон университетінің колледжінде Хаусманның шамамен 450 томдық еңбектері сақталуда. Бұл жинақ 1978 жылы университет сатып алған ежелгі кітап сатушы Иан Кениур Ходжкинстің кітап қорының бір бөлігі болған. Техас университетіндегі Гарри Рэнсом орталығында Хаусманның қолжазбалары мен хат алмасуларын қоса алған материалдарының мұрағаты бар.
Жарияланған еңбектері
Көздік: Open Library-дің оның еңбектерінің тізімі. Бұл тізімде Хаусман суретші ретінде ғана қатысқан жарияланымдар жоқ.