Кіріспе

Қара Ормандағы Фелдберг тауы – Баден-Вюртембергтің ең биік тауы, сондай-ақ Алп таулары мен Бавариядан басқа Германиядағы ең биік тау. Фельдберг жергілікті муниципалитеті осы таудың атымен аталуымен байланысты.

Қоршаған орта

Фелдберг Фрайбург им Брейсгаудың оңтүстік-шығысында орналасқан және Хинтерзартен (солтүстік-шығыста), Титизе (шығыста), Мензеншванд (оңтүстікте), Бернау (солтүстікте) және Тодтнау (оңтүстік-батыста) муниципалитеттерімен қоршалған. Фельдберг ауылы шыңның оңтүстік-шығысында шамамен екі километр қашықтықта орналасқан. Бас шың (сонымен қатар Höchste немесе "Ең биік" деп те аталады) мен оның қосалқы шыңы, Сейбук арасында, шамамен бір километрдей жерде Грюбле деген қазандық орналасқан, одан Бальденвегер Бак деп аталатын кең тізбек бөлінеді. Қазандық бастапқыда жұмсақ төмендейді, содан кейін екі жағындағы аңғарларға қарай тіктеп түседі. Сейбуктан Фелдберг солтүстік-шығысқа қарай Фелдзее көліне қарай тік құлайды, ол мұздықтан пайда болған көл және шамамен 800 метр биіктікте орналасқан. Фрайбургқа (Застлер және Санкт-Вильгельмер аңғарлары) солтүстік-батысқа және Базельге (Визенталь аңғары) оңтүстік-батысқа қарай терең ойылған аңғарлар созылады. Сейбуктан төмендегі негізгі тұраққа Титизеден Лёррахқа (Базельге жақын) Фельдберг асуы арқылы өтетін B317 (федералды тас жолы) арқылы жетуге болады. Үш көл темір жолы Фельдберг Беренталь станциясына қызмет көрсетеді, ол стандартты кеңдіктегі ең биік DB станциясы. Станциядан автобус қатынасы бар. Ескі хабар тарату мұнарасы – Фельдберг мұнарасы (бұрын радио мұнарасы), 2013 жылдан бері ветчина мұражайы орналасқан Сейбук, Фельдберг Орттағы аңғар станциясынан қысқа креслолы көтеру арқылы қол жетімді. Осы нүктеден Фельдберг шыңы шамамен 1,5 километр қашықтықта. Оған тек жаяу немесе велосипедпен баруға болады. Суық соғыс кезеңінен қалған Бундесвер, американ және француз әскерлерінің көптеген нүктеден нүктеге радио жүйелері алынып тасталған. Бүгінде Фелдберг ескі және жаңа теледидар мұнараларымен және Сейбуктегі Бисмарк ескерткішімен ерекшеленеді. Фельдбергтің айналасында барлығы 28-ден астам шаңғы көтеру жолы мен шаңғы трассалары бар. Шыңның өзі шаңғы аймағынан тыс жерде орналасқан. Шыңның төңірегінде және Герцогенхорнның қарсы бетіндегі шаңғы жолдары тау шаңғысымен жүрушілердің арасында танымал. Альпілік сипаттағы шаңғы трассалары бар бүкіл аймақ шаңғы туризмі үшін танымал.

Табиғат қорықтары

Фельдберг аймағының көп бөлігі субальпілік өсімдік жабынының болуына байланысты табиғи қорық статусына ие. Фельдберг табиғи қорығы Баден-Вюртембергтегі ең көне және ең ірі қорық болып табылады және 1989 жылдан бері штатты қызметкер-инспектордың бақылауында. 2001 жылдан бері қорықты күтіп-баптау "Табиғат үйі" деп аталатын ғимаратта орналасқан Оңтүстік Қара Орман табиғатты қорғау орталығының міндетіне жүктелді. Олар тұрақты, интерактивті көрмеге және қорықтағы іс-шаралармен құралған кең ауқымды бағдарламаға ие. 2005 жылы үйдің тікелей артында жаңа табиғат жолы салынды.

Көзқарастар

Фельдберг Германиядағы ең кең панорамалық көріністердің бірін ұсынады, әсіресе қыста температура инверсиясы болған кезде. Батыста, Жоғарғы Рейн Грабенінің қашықтағы жағында, Баллон-д'Эльзас тауынан Мон-Донон мен Мон-Сент-Одильге дейінгі Вогез тауларының барлық тізбегін көруге болады. Кейде сол жерден Оңтүстік Палатинат орманын да көруге болады. Солтүстігінде Хорнисгринде орналасқан; солтүстік-шығысында – Швабия тауларының толық тізбегі, оның ішінде Лемберг және оның оң жағында Хегау жанартаулары. Оңтүстікке қарай Альп тауларын көруге болады, шығыста Альпспице мен Цугспицеден бастап, батыста Алгау Альптары, Верваль Альптары, Сильвретта, Сентис, Глар Альптары, Урнер Альптары, Берн Альптары және Монбланға дейін. Батыс Альп тауларының алдында және әсіресе Монбланның оң жағында Швейцарияның Юра таулары мен олардың ең биік нүктесі – Шассеральды көруге болады. Осылайша көрініс Италияның Монблан тауынан Германияның оңтүстік-батысына дейін, Австриядан Францияға дейін жайылады.

Геология

Таудың гнейс негізі шамамен бір миллиард жыл бұрын пайда болған. Фельдберг аймағы үш рет көтеріліп, сосын қайта эрозияға ұшырады. Бүгінгі күнгі жағдайды "үшінші Фельдберг" деп атауға болады. "Бірінші Фельдберг" прекамбрий дәуірінде орогеннің бір бөлігі ретінде қалыптасып, кейін толығымен эрозияға ұшырады. "Екінші Фельдберг" девон және карбон дәуірлерінде Вариска орогенезінің құрамында пайда болды. Ол да эрозияға ұшырады, ал мезозой және ерте триас дәуірлерінде пайда болған шөгінді кеңістікте Бунтер, Мушкелкалк, Кеупер, Лиас, Доггер және Малм құмтастары шөгінді түзілді. Бұл шөгінділердің бір бөлігі континенттер аралық мұхиттарда теңіз шөгінділерінен жиналған, ал қалғандары құрлықтық шығу тегінде. "Үшінші" және қазіргі Фельдберг третиялық дәуірде Альпілік орогенез кезінде қалыптасты. Содан бері бұл шөгінділер су процестері мен жел эрозиясы арқылы бірте-бірте тозып, бүгінде негізінен тау жыныстары ғана қалды.

Мұздық морфологиясы

Вюрм мұз басу дәуірінің ең жоғары нүктесінде 1000 км² аудандағы мұздық Қара Орманының үстін жапты. Осының салдарынан, аймақта мұздықтардың күшті әсерін көруге болады. Фельдбергтің мұздық морфологиясына қатысты бірнеше ерекшеліктер бар. Біріншіден, Фелдзе көлі. Бұл шағын көл, цирк қабырғасын төмен қарай итеру арқылы мұздың ойып шығарған қуысында пайда болған. Мұз біртіндеп тостаған тәрізді ойыс жасады, қазір онда 33 метр тереңдіктегі Фелдзе көлі орналасқан. Фелдзе көлінің жағалауындағы морена осы процеске куәлік етеді. Бірнеше метр қашықтықтағы Фелдзимур да мұз дәуірінің қалдығы. Мұнда Фелдзеден "кішкентай мұздықтың" соңғы моренасын көруге болады. Ол суды тоқтатып, батпақты қалыптастырды. Фелдбергте 10 000–11 000 жыл бұрынғы Вюрм кезеңінің мұздық тарихы былай дамыды: Фелдзе көлінің пайда болуы "Фелдберг мұздығының" таралуымен бірге болды. Ал келесі кезең – Фелдзимур. Содан кейін мұздықтар Вальдхофта моренаны қалыптастырды. Бұл көрсеткіш Фалькауде тағы да артты, ол оның ең жоғары шегін көрсетеді. Одан кейін мұздық қайтадан шегінді.

Климат

Фельдберг субальпілік климатқа (Köppen: Dfc) ие, сондықтан оның жаздары үш айдан кем уақытқа созылады, орташа температурасы 10°C-тан төмен. Жылдық орташа температура шамамен (1981–2010 жылдар аралығындағы 30 жылдық орташа көрсеткіш), 1961–1990 жылдармен салыстырғанда 0,6°C жоғары; оның температуралық градиенттері жақын орналасқан аңғарлардағыдан төмен. Қыс айларында конденсация деңгейінің төмен болуына байланысты күн көп көрінеді. Бұл Фельдбергтің қыстарында салыстырмалы түрде жұмсақ болуын қамтамасыз етеді, ал айналасындағы аңғарларда температура айтарлықтай төмен болады. Ең төменгі температура 1956 жылдың 10 ақпанында тіркелген. Жылдық орташа жаңбыр/қар мөлшері Германияның жалпы көрсеткіштерімен салыстырғанда өте жоғары. Немец метеорологиялық қызметінің 97% бақылау пунктінде одан төмен көрсеткіштер тіркелген. Соңғы жылдарда қар әрбір күнтізбелік айда жауған. Орташа есеп бойынша Фельдберг жылына 157 күн қармен жабылады. Оның орналасқан жерінің ашық болуына байланысты, жыл бойы дауылдық жел жылдамдығы – дейін жетеді.

Өсімдіктер

Атынан көрініп тұрғандай, Фельдберг тауының шыңы орманды емес. Дегенмен, орманға өтудің күрт ауысуы оның табиғи шекара емес екенін көрсетеді. Тіпті таудың ең жоғарғы нүктесі де ағаштар өсетін шекараға жетпейді, бұл өңірде ол шамамен 1650-1700 метр биіктікте жатыр. Көптеген ашық алаптар – ерекше флора түрлерінің мекен ету орындары, оларға батпақтар, сортаңдар, тау беткейлері және қарлы жазықтар жатады. Шыңның төменгі бөлігінде тау жартас емен, еуропалық рован, еуропалық шырша, еуропалық күміс май және егілген Солтүстік Американың Даглас шыршасынан тұратын аралас орманмен жабылған. Адам қызметі орманның кесілуіне әкелді, мысалы, әрбір елді мекеннің маңындағы кең ашық жерлер. Бұл өңірдегі мал шаруашылығының қарқынды дамуына байланысты, ол орманның өсуін шектейді. Бүгінде мұнда еуропалық рован сияқты пионерлік түрлер мен түрлі бұталар кездеседі. Көптеген жерлерде өз күшімен дамып келе жатқан табиғи ормандар бар. Өсімдік әлемінің ерекшелігі – сортаңдар.

Жазғы

Бүгінде Фельдберг аймағының негізгі табысы туризмден түседі. Тауда саяхатшылардың қызметіне арналған бірнеше басқарылатын шатыршалар мен қонақ үйлер бар – Балденвегер шатыршасы, Ринкен шатыршасы, Застлер шатыршасы, Сент-Вильгельмер шатыршасы және Тодтнауэр шатыршасы. Оларды жаяу жолдар байланыстырады, оның ішінде Қара Орманның альпілік сипатты сақтап қалған соңғы ландшафттарынан өтетін Felsenweg ("Тас жолы") және Alpiner Pfad ("Альпілік жолы") бар. 12 шақырымдық Feldberg Steig ("Фельдберг жолы") шың мен Фельдзее көлінің айналасында орналасқан. Бұған қоса, тау басына және төңірегіндегі басқа да нысандарға асфальтталған жолдар салынған.

Қысқы

Фелдберг – Альп тауларынан басқа Германиядағы ең ірі қысқы шаңғы курорты. Алғашқы шаңғы лифті 1907 жылы Фельдберг аймағында салынған. Бүгінде 14-ке жуық шаңғы көтеру құрылғысы бар (оның ішінде Seebuck-те бесеу, соның ішінде алты орындық креслолы лифт) және "қара" деңгейіне дейін қиындыққа толы шаңғы жолдары бар. Қар жеткілікті болса, тіпті жер бедері саябағы да құрылуы мүмкін. Төменгі стансада пистолеттерді және басқа да жабдықтарды сақтауға арналған бірнеше гараж орналасқан. Ескі телемұнараның астында тау құтқару бекеті бар. Сонымен қатар, таудың шаңырағында көптеген жүгіру шаңғысы трассалары бар, олардың екеуі Баден-Вюртемберг ең биік трассалары болып табылады. Шонахтан Белхенге дейінгі жүгіру шаңғысы трассасының бір бөлігі Фельдберг пен Зеебюк арасымен өтеді.

Альпілік қауіптер

Фельдберг, көптеген төменгі тау жоталары сияқты, альпілік қауіп-қатерлер тұрғысынан көбінесе бағаланбайды. Оның қоғамдық көлік, автомобиль және канат жолы арқылы оңай қолжетімділігі қауіпті емес екенін көрсетеді, сондықтан келушілер тиісті жабдықсыз немесе киімсіз болуы мүмкін. Фельдберг аймағындағы негізгі қауіптер – температураның күрт төмендеуі, дауылдар немесе тегіс, мұзды беттерде сығу. Трансляция мұнаралары сияқты биік құрылымдардың жанында мұздың құлау қаупі бар. Тұман немесе көліктің ішінде бағдар табу әлдеқайда қиын. Көбінесе көріну қашықтығы бірнеше метрге дейін төмендейді. Орманды аймақтан тыс жолдар бағытталған бағаналармен белгіленген. Әр жылғы қыста Фельдберг аймағында бірнеше ірі қар көшкіні болады. Застлер аңғарының беткейлері ең осал, бірақ олар сондай-ақ Сеебуктегі Фельдзее котловинасы, Герцогенхорн және Балденвегер Бак сияқты желден қорғалған беткейлерде де кездеседі. Батыс желдерімен айдалатын қар жоталардың желге қарсы беткейлерінде (мысалы, Застлер Вехте) қапталды құрайды, олар жұлынуы мүмкін. Көптеген қаза болған қар көшкініне тапқандар бар, соңғысы 2015 жылдың қаңтар айында екі адамның өміне қанағаттандырмады. Қара Орманда арнайы қар көшкіні туралы ескертулер шығарылмайды.

Теледидар мұнаралары

Салқын соғыс кезінде шыңдағы әскери мұнарада көптеген антенналар болған, бірақ олар бірнеше жыл бұрын алынып тасталды. Бүгінде аймақтық телерадиостанциясы SWR (Оңтүстік-Батыс телерадиохабарламалар) пайдаланатын үлкен теле- және радиотарату мачтасы орнатылған. Сонымен қатар, тауды әйгілі 19 ғасыр канцлері Отто фон Бисмарктің құрметіне орнатылған Бисмарк ескерткішінен тануға болады.

Метеорологиялық станция

Таудың ең биік жерінде (1915 жылдан бері ауа райы бақыланатын) 1937 жылдан бері үздіксіз жұмыс істеп келе жатқан, Германия метеорологиялық қызметі басқаратын ауа райы станциясы орналасқан (Дүниежүзілік метеорологиялық ұйымның код нөмірі: 10908). Обсерваторияның қасында ауа райы радары бар.