Кіріспе

1981 жылғы Оңтүстік Африка регби туры (Жаңа Зеландияда Спрингбок туры, ал Оңтүстік Африкада Ребель туры деп аталады) пікірлерді қарама-қарсылыққа бөліп, Жаңа Зеландияда кеңінен наразылықтарға себеп болды. Осы дау АҚШ-қа дейін жетті, онда Оңтүстік Африка регби командасы Жаңа Зеландиядан кеткен соң турын жалғастырды. «All Blacks» командасы жаңа сайланған Жаңа Зеландия премьер-министрі Роберт Малдунның қолдауымен Оңтүстік Африкаға барды. Наразылық білдірушілер Веллингтондағы Макара Хилл микротолқынды станциясын бүлдіріп, бірінші матчтың теледидарлық көрсетілімін тоқтатуға тырысты. 1976 жылғы тур Гленейгл келісімінің жасалуына әсер етті, ол 1977 жылы Ұлттар Достастығы үкімет басшыларының отырысында қабылданды. Спрингбокс командасы Жаңа Зеландияға және одан Лос-Анджелес және Гавайи арқылы ұшты. Малдун үкіметіне турды тоқтату үшін қысым көрсетілгеніне қарамастан, рұқсат берілді және Спрингбокс 1981 жылдың 19 шілдесінде Жаңа Зеландияға келді. 1977 жылдан бастап Малдун үкіметі Гленейгл келісіміне қатысты, онда Ұлттар Достастығы елдері: әрбір үкіметтің апартеидтің зұлымдығымен белсенді күресуге, оған кез келген қолдау көрсетуді тоқтатуға және олардың азаматтарының Оңтүстік Африкадан немесе спорт жарыстары нәсіл, түс немесе этникалық тегіне негізделген басқа елдерден келген спорт ұйымдарымен, командаларымен немесе спортшыларымен байланысқа түсуіне немесе бәсекелесуіне жол бермеу үшін барлық практикалық қадамдар жасауға міндетті деп қабылдады. Осыған қарамастан, Малдун Жаңа Зеландия еркін және демократиялық ел екенін және «саясат спорттан шетте болуы керек» деп мәлімдеді. Гленейгл келісімінен кейінгі жылдары Жаңа Зеландия үкіметінің мүшелері Гленейгл келісімімен міндетті емес деп санады және оны елемеді. Алайда, кейбір тарихшылар «Гленейгл келісімі [Гленейгл келісімі] жеткілікті түрде беймәлім болғандықтан, Жаңа Зеландия үкіметі визаларды және паспорттарды алып тастау сияқты мәжбүрлеу шараларын қолданудан қашқан» деп мәлімдейді. Бұл Малдун үкіметі келісімге сырттан көрінетіндей міндетті емес екенін білдіреді. Бұған қоса, сол кездегі маори даму министрі Бен Коуч: «Менің ойымша, Гленейгл келісімі бізге біз сияқты демократиясы жоқ адамдар тарапынан күштеп таңылды» деді. Малдун турды ынталандыруға тырысты және «осы турдан тек қиындықтар ғана күтілуде» деді. Вице-премьер Брайан Талбойс NZRFU төрағасына турды тоқтатуға тағы бір әрекет ретінде: «Спрингбоктар туры халықаралық мойындықтың нәтижесінде қол жеткізілгеннің бәрін құлатып жібереді» деп хат жазды, «тур Ұлттар Достастығы мен халықаралық спорттың үйлесімді дамуына әсер етуі мүмкін». Ал регби жанкүйерлерінің басқалары тур тоқтатылса, Оңтүстік Африка БАҚ-та Жаңа Зеландиядағы апартеидтің кеңінен сыналып жатуы туралы хабарланбайтынын айтты. Малдунның сыншылары оның Ұлттық партиясы жыл соңындағы жалпы сайлауда ауылдық және провинциялық консерваторлардың дауысын алу үшін турға рұқсат бергенін сезінді, ода Малдун жеңіске жетті. Малдунның «спорттық байланыстарды спорт ұйымдарына қалдыру» саясатымен қатар, Малдун Жаңа Зеландияның бұзылуы мен бөлінуіне NZRFU немесе Спрингбокс емес, турға қарсы наразылық білдірушілердің өзі себеп болды деген пікірде болды. Бұл аргумент турға қарсылармен қатаң түрде жоққа шығарылды, саяси белсенді Том Ньюнхэм үкімет «[Жаңа Зеландия] тарихындағы ең үлкен құқық бұзушылыққа» мүмкіндік берді деп мәлімдеді.

Одан кейін болған халық наразылықтары Жаңа Зеландияны екіге бөліп жіберді:

Гисборнде матч күні бұрын турға қарсы белсенділер, соның ішінде Мереана Питман, көлікпен алаңға кіріп, алаңға сынған шыныны төкті. 22 шілдеде наразылық білдірушілер қоршауды бұзып өте алды, бірақ көрермендер мен алаң күзетінің жылдам әрекеті ойынның бұзылуына жол бермеді. Кейбір наразылық білдірушілерді полиция ұрып-соқты. Гисборндағы турдың алғашқы матчынан бастап наразылық білдірушілердің шиеленісі жоғары болды, ал «All Blacks» ойыншысының ұлы, мультфильмші Мюррей Болл «жаңа зеландиялықтардың басқа жаңа зеландиялықтарға осындай агрессивті болуы таңғаларлық» екенін және ол турдың жақтастарына қарсы келгенде «қатты қорқыныш сезінгенін» еске алды. Ұрланған жеңіл ұшақтың (Пэт МакКварри басқарған) стадионға жақындап келе жатқаны туралы хабарлар тарағаннан кейін полиция матчты тоқтатып тастады. Наразылық кезінде наразылық білдірушілердің көптегені қауіпсіздік сезімдемегенін көрсетеді, «Бұл қорқынышты болды, адамдар қанша екенін білмеймін, бірақ олар анық ашулы болды. Полиция бүкіл алаңға таралып, осал көрінді», - деді Гамильтон матчында турды жақтағандар мен қарсылар арасында қақтығыс болған наразылық білдірушінің бірі.

Веллингтон: Моулсворт көшесіндегі наразылық

Гамильтон ойынынан кейінгі жағдай, және одан кейін Веллингтондағы Молсворт көшесіндегі шерушілерге жасалған қатыгездік шабуыл, онда полиция бас киімсіз наразыларды соққыға жықты, наразылық қозғалысын радикалдандырды. Наразылық білдірушілер көптеген жағдайларда өз қауіпсіздігінен қорқып, әсіресе Молсворт көшесінде басталған зорлық-зомбылықты ескергенде, полицияның "Оңтүстік Африка полициясы сияқты әрекет еткені" айтылды, - деп мәлімдеді Том Ньюнхам. Бұрынғы полиция қызметкері Росс Мюрант, турды қолдаған адам, Моулсворт көшесіндегі наразылық туралы былай деді: "Өзін-өзі бақылаудан мүлдем айырылған наразылар сол кеште тәртіптің көрнекті үлгісін көрді". Полиция тактикасына қатысты бұл пікірге турға қарсы белсенділер күшті қарсылық білдіріп, наразыларға "полиция қатыгездікпен шабуыл жасады" және "полиция зорлық-зомбылықты қаудыртты" деп мәлімдеді. Билік өкілдері қоғамдық нысандардың қауіпсіздігін күшейтті, өйткені наразылар микротолқынды қайталағыштағы толқын жетектегішін зақымдап, телекоммуникацияны бұзды, нәтижесінде телефон және деректер байланысы тоқтап қалды, бірақ телеарналар жетектегіштің бөлек болуына байланысты үздірілмеді. Әскери инженерлер жұмылдырылды, ал қалған аумақ жаңадан шабуыл жасау мүмкіндігін азайту үшін тікұшақ сымдарымен және контейнерлік кедергілермен қоршалды. Eden Park стадионында, егер наразылар стадионды басып алса, келушілердің киім ауыстыратын бөлмелерінен шұғыл эвакуация жолы салынды. Полиция күштері басып алмаса да, қарсылық білдірушілердің көпшілігі сыртта тұрды, бірақ жүздеген полицейлер наразылық білдірушілердің стадионға кіруіне жол бермеді.

Крайстчерч

15 тамызда Крайстчерч қаласындағы Ланкастер паркінде көрермендер наразылық білдірушілер тарап кеткенге дейін стадионда ұсталды.

Окленд: ұшақ шабуылдауы

Маркс Джонс пен Грант Коул басқаратын Cessna 172 ұшағы 12 қыркүйекте Оклендтегі Эден Парктегі соңғы сынақты тоқтатты. Black Power және Mongrel Mob сияқты дәстүрлі қарсыластар (Black Power Мулдунды қолдаған) сияқты қылмыстық топтардың белгілері де байқалды. Полицияның қарусыз клоундарды таяқтармен ұрып-соғу кадрлары көрсетілді. Сол күні Уоркуорт, Дюнедин және Тимару қалаларында наразылар жергілікті телеарналарға шабуыл жасап, Оклендтегі ойынның көрсетілімін тоқтатты.

Қарсылық қозғалысы

Кейбір наразылық акциялары екі мақсатты көздеді: Жаңа Зеландияда маорилерге қарсы нәсілдік дискриминацияны Оңтүстік Африкадағы апартеидпен байланыстыру. Наразылық білдірушілердің кейбіреуі, әсіресе жас маорилер, Жаңа Зеландияның нәсілдік бірлікке толы жұмақ екен деген бейнесіне наразылық білдірді. Саяси белсенді Том Ньюхэмнің пікірі Минтоның пікірімен саяси тұрғыдан ұқсас, бірақ одан да радикалдырақ: "Біз негізінен Оңтүстік Африкадағы ақ нәсілділермен бірдейміз, тек солар сияқты нәсілшілдікке бой ұсынамыз", – деді ол. Оңтүстік Африкадағы расизмге қарсы наразылыққа шыққандардың кейбіреуі өз елдеріндегі нәсілдік теңсіздік туралы ойланып, басқа елді айыптамас бұрын оны шешуге бейімді болды. Мысалы, маори регби жанкүйері Кевин Тейлор наразылықтарға қатыспады, себебі ол "Жаңа Зеландия өз мәселелерін өзі шешкеннен кейін ғана, жаңа зеландиялықтар басқа елдерге олардың мәселелерін қалай шешу керектігін айтуы керек" деп ойлады.

Салдары

Мулдун үкіметі 1981 жылғы сайлауда үш орынды жоғалтып, бір мандатты көпшілікке ие болды. NZRU конституциясында регби және Жаңа Зеландияның беделін арттыру, сондай-ақ жалпы қоғамға пайда келтіру туралы жоғары мақсатты сөздер қамтылған. 1985 жылы NZRU «All Blacks» командасының Оңтүстік Африкаға гастрольдеуін ұсынды: екі адвокат мұндай гастрольдің конституцияны бұзатынын айтып, сотқа шағымданып жеңіске жетті. Әділет судьясы Кейсидің жоғары сот шешімімен гастроль тоқтатылды. Осыдан кейін «All Blacks» командасы апартеид режимі құлағанға дейін Оңтүстік Африкаға ресми түрде бармады, келесі ресми гастроль 1992 жылы өтті. 1985 жылғы гастроль тоқтатылғаннан кейін, бір жыл өткен соң 1985 жылғы гастрольге шақырылған 30 «All Blacks» ойыншысының 28-ін қамтитын команда ұйымдастырылды, ол «Жаңа Зеландия кавалері» деп аталды. Бұл команда Оңтүстік Африкада көбінесе «All Blacks» ретінде жарнамаланды және/немесе күміс папоротник символымен бейнеленді. Гастрольдің нәтижесінде полицияның рөлі де көбірек даулы болды. «All Blacks» командасы 1987 жылғы Регби әлем чемпионатында жеңіске жеткеннен кейін, Жаңа Зеландияда регби одағы тағы да ең танымал спорт түріне айналды – көрермендер мен қатысушылар саны бойынша.