Қамысқұс – Panurus biarmicus — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Құс түрі

Speciesbox
| image = Baardman Panurus biarmicus (15147085070). jpg
| image caption = Нидерландтағы Гелдерландтағы ересек еркек
| image2 = Bearded Tit (Panurus biarmicus) (W1CDR0001379 BD5). ogg
| image2 caption = Англияның Норфолк аймағында жазылған құстар
| status = LC
| status system = IUCN3.1
| status ref =
| grandparent authority = Des Murs, 1860
| parent authority = Koch, 1816
| taxon = Panurus biarmicus
| authority = (Linnaeus, 1758)
| synonyms = * Parus biarmicus (протонимі)
| range map = PanurusBiarmicusIUCN2019 3. png
| range map caption = Сақалды қамысқұстың таралу аймағы (Азиядағы үздіксіз таралу, егжей-тегжейлі мониторинг деректерінің жетіспеуінен туындайды) Линней өзінің жазбасын 1731 жылы ағылшын табиғаттанушысы Элеазар Албин сипаттап, суреттеген «beardmanica немесе сақалды құс тышқаны» мен 1747 жылы Джордж Эдвардс сипаттап, суреттеген «ең кішкентай қасапшы құсы» негізінде жасаған. Кейін сақалды қамысқұс торғайлар тұқымдасынан алынып, Paradoxornithidae тұқымдасына қосылды. Кейінгі авторлар түрді Muscicapidae (Еуразиялық ұшқыштар), Sylviidae (типикалық сойқылар) немесе Timaliidae (Еуразиялық сүреңдер) тұқымдасының мүшесі ретінде әртүрлі жіктеді. Молекулалық филогенетикалық зерттеулер оның осы тұқымдардың ешқайсысына жатпайтын ерекше құс екенін көрсетті. Сақалды қамысқұс қазір 1860 жылы Марк Афаназе Парфайт Œillet Des Murs енгізген (Panurinae қосалқы туысы ретінде) Panuridae монотиптік тұқымдасына жатқызылған. Қазіргі тұқым атауын 1816 жылы Карл Людвиг Кох енгізді. Бұл сөз ежелгі грек тілінен алынған, panu – «өте», ουρά – «құйрық» деген мағына береді. Biarmicus – «Биармия» сөзінен шыққан, ол латынша Bjarmaland сөзінің жазылу түрі, қазіргі Ресейдің Архангельск облысы мен Кола түбегінің бөлігі (түрлер алғаш рет сипатталған кездегі шатасудың нәтижесі; сақалды қамысқұс бұл аймақтарда таралмайды).

Таралуы және мекендейтін ортасы

Бородаты қамысшы Еуропа мен Азияның қоңыржай аймақтарында, Испания, Франция және Британ аралдарынан Маньчжурия аймағына дейін таралған, бірақ оның таралуы мекендеу ортасына байланысты өте теңсіз. Еуропада бұрын орта және төменгі ендіктермен, соның ішінде Ұлыбританиямен шектелген, бірақ 20 ғасырдың екінші жартысында Скандинавия, Финляндия және солтүстік Балтық елдеріне қарай кеңейді. Кипр мен Иранға кейде көбеймейтін қонақ ретінде келеді, ал Португалия, Солтүстік Африка, Израиль, Кувейт, Пәкістан, Жапония және Кореядағы қалыпты таралу аймағынан тыс жерлерде сирек кездеседі. Ересектер де, жастар да көбейту маусымынан тыс және азық-түлік шектеулі немесе суық ауа райында таралуы мүмкін, сондай-ақ көбінесе жергілікті қозғалыстар жасайды. Бірақ кейде олар еркін шаңғылайды. Түрдің батысында осы жолақтар/дақтар жоқ немесе айқын болса, шығысында олар жоқ немесе нашар байқалады. Ересектің інесі әдетте ерекектің жарқын сары-жеміш түсті інесінен сәл көмескі болады. Жас құстардың інесінің түсіндегі жыныстық айырмашылықтар ұядан шығар алдында-ақ көрінеді. Жақсы камуфляждалған қауырсындары мен тығыз қамыс ортасының арқасында оларды байқау қиын, бірақ олардың ерекше металл "пинг" дыбысымен бар екенін білуге болады, оны бородаты қамысшылар бір-бірімен байланыс үшін пайдаланады. Еркектің әні "цхин-шик-шра" деп сипатталған. Еркектің қара "мұстахаларының" ұзындығы оның үстемдігінің шындығын көрсетеді (еркектер арасындағы тамақ үшін бәсекелестікте әдетте ең ұзын "мұстахалары" бар жеңеді) және әйелдер осыдан ұзын еркектерді жақсы көреді. Табиғаттағыдай жағдайлармен шектелмеген тұтқында олар ақпан айының соңында көбейе бастауы мүмкін, ал кейбір жағдайларда бір маусымда жеті ұяға дейін тырысады, бірақ олардың барлығын сәтті өсіру күмәнді. Жұптасу өте жиі болады, ал ұрықтың әке болу ықтималдығын арттыру үшін бородаты қамысшының салыстырмалы түрде үлкен және бұлшықетті клоакалық шығыңқылығы бар, ол жұптасу органы ретінде қызмет етеді, бұл құспарлар арасында бірегей.

The bearded reedling is native to temperate Europe and Asia, ranging from Spain, France and the British Isles to the Manchurian region, but its distribution tends to be quite spotty because of its habitat preference. In Europe, it used to be limited to mid and low latitudes, also including Great Britain, but in the second half of the 20th century it has expanded north into Scandinavia, Finland and the northern Baltics. It is an occasional non breeding visitor to Cyprus and Iran, and it has rarely been recorded as a vagrant to the west, south and east of its normal distribution in Portugal, North Africa, Israel, Kuwait, Pakistan, Japan and Korea. Both adults and young may make eruptive dispersals outside the breeding season and in periods with limited food or cold weather bearded reedlings may perform other, most often local movements. but in other times it may wander more freely. Whereas these streaks/spots vary from absent to strong in the west of the species' range, they are absent to faint in the east. The adult female's bill is often somewhat duller that the adult male's bright orange yellow bill. This sex related difference in juvenile bill colour is already evident at the late nestling stage. Because of their well camouflaged plumage and dense reed bed habitat, they are easily overlooked, but their presence is often revealed by their characteristic metallic "ping" call, which is used by bearded reedlings to maintain contact with each other. The male's song has been described as a tuneful "tschin schik schra". The length of a male's black "moustaches" is an honest signal indicating his dominance (in competitions for food between males the one with the longest "moustaches" usually wins) and females prefer males where it is longer. In captivity where not limited by the same conditions as in the wild, they may already begin to breed in late February and exceptionally there can be attempts of up to seven broods in a season, although it is doubtful that this many can be raised successfully. Mating is very frequent and to increase the chance of fathering a clutch the male bearded reedling has a relatively large and muscular cloacal protuberance that functions as a copulatory organ, which is unique among passerines.

Тамақтандыру

Жазда, сақалды қамырдың негізгі тағамы ересек жәндіктер, олардың дернәсілдері мен қуыршақтары, сондай-ақ кішкентай омыртқасыз жануарлар (көктеректер, құмырсқалар, бұқақтар және т.б.) болып табылады, көбінесе өте баяу қозғалатын түрлерін жейді. Осы тағамды жұп ата-енелері де балапандарына және ұшқан жас жәндіктеріне береді. Ас қорыту жүйесі жазғы және қысқы тамақтанудың өте әртүрлі болуына бейімделу үшін маңызды өзгерістерге ұшырайды.

Қорғау мәртебесі

Жалпы алғанда, қамыс құстың (bearded reedling) таралу аймағы кең және саны көп, олар қауіп төндірмейтін түр деп саналады. Тек Еуропада 500 000 немесе одан да көп ересек құс бар деп есептеледі, ал түрлердің басым бөлігі Азияда, яғни ересектердің жалпы саны кем дегенде 3 000 000 деп есептеледі. Бұл 1960 жылдары Солтүстік-Батыс Еуропадағы жалпы кеңеюдің бір бөлігі болды, оны негізінен Нидерландыдағы үлкен популяциядан таралу қозғаған сияқты. Популяция әрқашан қыстың қатаңдығына және қамыстың жайлы жағдайға ие болуына байланысты үлкен ауытқуларға ұшырады, олар жиналған немесе кептірілген, бірақ жұмыртқаларын жинау да рөл атқарды. ХХ ғасырдың басына дейін, қамыс құсы мекендеу орындарының жойылуы және қудалау салдарынан құлдырау кезеңін бастан өткерді. 1930 және 1940 жылдары қатаң қыстардан кейін қалған популяция құлдырап, Англияның оңтүстік-шығысындағы бірнеше жерде аз санда құстар аман қалды. Соңғысында, қатал 1946-1947 жылғы қыста, түрдің жойылуы жақын болды және келесі жазда Норфолк пен Саффолк округтерінде жарты ондаған жұп болды. Содан бері британдық популяция ауқымы мен саны жағынан айтарлықтай өсті, бірақ ол жалпы алғанда сирек кездеседі және өте жергілікті болып қалады. 2019 жылға қарай Ұлыбританияның 100-ге жуық белгілі көбейту орындарының басым көпшілігі Англияда орналасқан, онда 500-ден астам жұп мекендейді. Бұл негізінен Англияның оңтүстік және шығыс бөліктерімен шектеледі, бірақ Солтүстік-Батыста да бірнеше орын бар. 1980 жылдардың басында Уэльстен көбейтуші құс ретінде жоғалғаннан кейін, ол 2005 жылы Гвентте қайта оралғандығы расталды және бұл оның көбейетін жалғыз жері болып табылады. Ирландияда қамыс құсы тарихи түрде сирек кездесетін кездейсоқ қонақ деп саналады, бірақ соңғы онжылдықтарда аралдың оңтүстік-шығыс жағалауында көбейту жағдайлары расталды. 2011 жылдан бастап Вексфорд округінде өте аз көбейген популяция (бұрын көбейгені белгісіз) және 2017 жылдан бастап Виклоу округінде болуы мүмкін (алғашқы белгілі ирландтық көбейту осы округте 1976 жылы болды және 1982-1985 жылдары қайтадан көбейді).

Overall the bearded reedling is widespread with a large population and it is not considered threatened. In Europe alone it is estimated that there are around 500,000 or more adults and the vast majority of the species' range is in Asia, meaning that the total adult population is presumed to be at least 3,000,000. This was part of an overall expansion in northwestern Europe during the 1960s, which appears to mainly have been driven by eruptive dispersals from the large population in the Netherlands.]] The population has always fluctuated greatly depending mainly on the severity of winters and the availability of suitable reed beds, which commonly were harvested or drained, but collection of their eggs also played a role. Up to the early 20th century, the bearded reedling had experienced a period of decline due to habitat loss and persecution. After a series of hard winters in the 1930s and 40s, the remaining population had crashed with a small number of birds surviving in a few locations in southeastern England. In the last of these, the severe 1946–47 winter, the species was almost exterminated and in the following summer there were at most around half a dozen pairs in Norfolk and Suffolk. Since then the British population has significantly increased in both range and numbers, but it remains overall uncommon and quite local. As of 2019, the vast majority of the United Kingdom's almost 100 known breeding sites are in England, which is home to more than 500 pairs. These are mainly confined to southern and eastern parts of England, but there are also a few sites in the North West. After having again disappeared from Wales as a breeding bird in the early 1980s, it was first confirmed to have returned in 2005 in Gwent and this remains the only place where it is known to breed. In Ireland, the bearded reedling has historically been considered a rare accidental visitor, but in recent decades there have been confirmed cases of breeding in coastal southeastern parts of the island. There has been a very small breeding population in County Wexford since 2011 (where not known to have bred earlier) and likely in County Wicklow since 2017 (first known Irish breeding was in this county in 1976 and bred again in 1982–85).