Кіріспе

Буфал түрлері

Тамарау немесе Миндоро жәндік буфал (Bubalus mindorensis) – Bovidae тұқымдасына жататын кішкентай буфал. Ол Филиппиннің Миндоро аралына ендемик және Филиппиннің ендемик ірі қара малдарының жалғыз түрі. Дегенмен, бұрын Лусон аралында да кең таралғанына сенімді. Тамараулар бастапқыда Миндороның барлық аймақтарында, теңіз деңгейінен тауларға дейін (теңіз деңгейінен 2000 метр биіктікте) кездесетін, бірақ адамдардың қоныстануы, аң аулау және орман шаруашылығы салдарынан қазір тек бірнеше шалғай шөптесін жазықтарда ғана кездеседі және қазірдің өзінде жоғары қауіпті түрге жатады. Бұл елдегі ең ірі жерде тіршілік ететін жануарлардың екіншісі, қарабаодан кейін.

Эволюциялық тарих

Б. mindorensis түрінің Миндаро аралында кездесуі және архипелагтағы басқа аралдардағы қазбаланған бабулидтердің табылуы, бұл тұқымдастың бір кезде Филиппин аралдарында кеңінен таралғандығын көрсетеді. Шындығында, 20-шы ғасырда жасалған қазбалық табалдырықтар B. mindorensis түрінің Плейстоцен дәуірінде Филиппиннің солтүстік аймағындағы Лусон аралында кездескенін көрсетті. Bovidae тұқымдасына жататын тамараудың су бұқасымен (B. bubalis) тығыз байланысы көп рет расталған. Бұрын ол B. bubalis (Anoa bubalis), Anoa bubalis mindorensis түрінің ішкі түрі деп есептелген. Жақында жүргізілген генетикалық талдаулар осы көзқарасты одан әрі бекітеді.

Этимологиясы мен таксономиялық тарихы

Тамараның алғашқы сипаттамасын 1888 жылы француз зоологы Пьер Мари Гюд Anoa mindorensis деп берген. 1958 жылы ол Anoa bubalis mindorensis деп сипатталды, бұл сол кездегі су бұқасының (Anoa bubalis) түрінің бір төрі. Кейінгі зерттеулер мен туыстық қатынастарды талдау нәтижесінде Аноа туысы Bubalus туысының құрамына кіретіні анықталды. Осыған байланысты тамараның ғылыми атауы қазіргі Bubalus mindorensis (кейде Bubalus (Bubalus) mindorensis деп те аталады) нысанына жаңартылды. Тамарау атауының тамарау, тамару және тамароу сияқты басқа да варианттары бар. Тамарау термині, бантенгтің (Bos javanicus) басқа бір атауы – тамадау сөзінен шыққан болуы мүмкін.

Анатомиясы мен морфологиясы

B. mindorensis өзінің отбасының типтік өкіліне ұқсайды. Оның денесі тығыз, ауыр, сиырға ұқсас, төрт аяғы екі бөлікке бөлінген қалың тырнақтарымен аяқталады, ал қысқа мойнының соңында кішкентай, мүйізді басы бар. Су бұқасына (B. bubalis) қарағанда кішкентай және мықты денелі. Бұл түрде жыныстық айырмашылықтар көріне бермейді, бірақ аталықтарының мойны қалың болады деп хабарланады. Иықтың биіктігі алшақтығы , ал құйрығы қосымша ұзындықты құрайды. Салмағы диапазонында болып келген. Ересектердің түсі қою қоңырдан сұрға дейін өзгереді және B. bubalis-тен гөрі көбірек түкке ие. Аяқтары қысқа және мықты. Тырнақтарында және алдыңғы аяқтардың ішкі төменгі бөлігінде ақ дақтар байқалады. Бұл дақтар аноаның (B. depressicornis) дақтарына ұқсас. Беттің түсі дене түсімен бірдей. Түрдің көптеген өкілдерінің көзінің ішкі бұрышынан мүйіздеріне дейін ақшыл-сұр жолақтары бар. Мұрын мен еріндерінің терісі қара. Құлақтары ұзын, ұшынан ойысқа дейін ұзындығы , ал ішкі жағында ақ дақтар бар.

Тарату

Тамарау алғаш рет 1888 жылы Миндоро аралында тіркелген. 1900 жылға дейін көптеген адамдар қауіпті безгек түріне байланысты Миндороға қоныстанбайтын. Бірақ, безгекке қарсы дәрілер ойлап табылғаннан кейін, аралға көбірек адамдар қоныстанды. Адам қызметінің артуы тамарау популяциясын күрт азайтты. 1966 жылға қарай тамараудың ареалы үш аймаққа дейін тарылды: Иглит тауы, Калавит тауы және Сабалайан түзеу колониясына жақын жерлер. 2000 жылға қарай олардың ареалы тағы да қысқарып, тек екі аймақ қалды: Иглит-Бако таулары ұлттық паркі және Аруян. Бұл популяция саны 1969 жылы Халықаралық табиғатты қорғау одағының "Қызыл кітабын" жариялағанға дейін үздіксіз азайып келді, онда тамарау популяциясының саны 100 басқа дейін төмендегені қатты алаңдатушылық тудырды. 1975 жылы бұл санақ 120 басқа дейін өсті. Қазіргі бағалаулар бойынша, жабайы тамараулардың саны 30-дан 200 басқа дейін жетеді.

Тіршілік ету ортасы

B. mindorensis тропикалық жоғары орманды аймақтарды ұнатады. Ол көбінесе қалың бұталардың арасында, ашық шытырман ормандардың жанында кездеседі, онда шөптермен қоректенеді. Адамдардың қоныстануы және осының салдарынан Миндаро аралындағы орман фрагментациясынан кейін тамараудың мекендеу орындары төменгі биіктіктегі шөпті жазықтарға дейін кеңейді. Таулы ортада тамараулар әдетте су көздеріне жақын жерде табылса керек. Аналықтары екі жылда бір туады, бірақ бір аналық үш жас баласымен байқалған. Бала анасымен 2–4 жыл бірге болып, содан кейін тәуелсіз болады. Аталықтары мен аналықтары жыл бойы қарым-қатынаста болады, бірақ бұл қарым-қатынас бірнеше сағатқа созылады. Бұл жалғыздық мінез-құлқы орман ортасына бейімделудің нәтижесі болуы мүмкін. Қоршауда қалғандағы агрессия туралы хабарлар расталмаған. Тамараудың қауіптенгендегі күйі – басын төмендетіп, мүйіздерін тік көтеру және басын шайқау. Ал IUCN табиғатты қорғау мониторинг орталығы осы түрді жойылу қаупі бар деп жариялаған. 1988, 1990, 1994 және 1996 жылдары жүргізілген кезекті зерттеулерде түр Қызыл тізімде жойылу қаупі бар ретінде тіркелген күйінде қалды. 1996 жылы түрді қайта тізімге енгізу IUCN B1+2c және D1 критерийлерін орындады. B1 критерийі түрдің ареалы 500 км²-ден кіші екенін және кемінде бес тәуелсіз жерде таралғанын көрсетті. Халықтың үнемі азаюы 2c субкритерийін орындады, себебі популяцияның жалғыз мекендеу ортасының жағдайы нашар. D1 критерийі бойынша популяцияда 250-ден кем пісіп-жетілген жеке тұлғалар болуы керек; сол кезде B. mindorensis популяциясының саны одан әлдеқайда аз болған. 2000 жылы тамарау Қызыл тізімге қайта енгізіліп, C1 критерийлеріне сәйкес қайта қарастырылды. Бұл бес жыл ішінде немесе екі буын ішінде халықтың 20%-ға азаяды деген болжамдарға байланысты болды. Тамарау популяциясының азаюына көптеген факторлар әсер етті. Ғасыр бойы Миндаро аралындағы адам санының өсуі аралдағы жалғыз тамарау популяциясын күшті антропогендік қысымға ұшыратты. 1930 жылдары аралға әкелінген жергілікті емес мал ірі қараның оба эпидемиясына себеп болды, сол кезде тамараулардың саны ондаған мыңға жететін. Тамарауларды тағамдық және тіршілік үшін аулау да түрдің санын азайтты. B. mindorensis-тің тіршілігіне ең үлкен қауіп төндіретін фактор – инфрақұрылымды дамыту, орман шаруашылығы және ауыл шаруашылығы салдарынан тіршілік ортасының жоғалуы. Бұл факторлар 1900 жылдардың басындағы мыңдаған санды 2007 жылы 300-ден аз сандарға дейін төмендетті. 1979 жылы тамарауды қорғауға бағытталған комитет құру туралы жарлыққа қол қойылды, ол жарлықта "ұлттық мақтаныш көзі" деп аталды. Тамарауды қорғау жобасы да 1979 жылы құрылды. Ұйым 1999 жылы "Кали" деген лақап атымен белгілі тамарауды тұтқындықта сәтті өсірді. 1970 жылдары тамараулардың санын сақтау үшін гендік пул құрылды. Алайда, жоба сәтті болмады, өйткені "Кали" деп аталған бір ғана бала туды. 2011 жылға қарай Кали гендік пул жобасындағы жалғыз тірі қалған жануар. Жоба жақсартылмады, себебі Қорғалған аумақтар және жабайы табиғат бюросы тамараулардың қазірдің өзінде жабайы табиғатта көбейіп жатқанын көрсетті. Экология және табиғи ресурстар департаменті мұндай шаралар түрдің генетикалық әртүрлілігін азайтады деп сақтағандықтан, клондау консервация үшін қолданылмады. Миндаро аралындағы Иглит аң қорығы мен құс қорығының шекарасында тамараулардың шағын популяциясы табылды. 2002 жылғы 273 Президент жарлығы қазан айын "Миндародағы тамарауды қорғау және сақтау үшін арнайы ай" деп белгіледі. 2019 жылдың сәуір айына қарай, Қоршаған орта және табиғи ресурстар департаментінің Тамарауды қорғау бағдарламасының үйлестірушісі Джун Пинеданың мәлімдемесіне сәйкес, Оксидентал Миндародағы Иглит Бако ұлттық паркіндегі соңғы санақ 466-494 тамарауды көрсетті, бұл 2018 жылғы 523 жануардан азырақ.

Экономикалық және коммерциялық құндылығы

Басқа ірі, құрып кету қаупі төнген сүтқоректілердей кеңінен пайдаланылмаса да, тамарау популяциясы 20 ғасырдың екінші жартысында қорғау шаралары күшейгенге дейін қарапайым аңшылардан қысымға ұшырады. IUCN 2006 жылғы Қызыл тізімде бұл әлі де жалғасып жатқанын хабарлады. Тамарау Филиппиннің ұлттық символы болып саналады. Жануардың суреті 1983 жылдан 1994 жылға дейін шығарылған Флора мен фауна сериясының 1 песо монетасында бейнеленген. 2004 жылы №692 жарлық қабылданып, 1 қазанды Батыс Миндоро провинциясында ерекше жұмыс күні деп белгіледі. Тамарауды қорғау айына орай, бұл жарлық Миндоро халқына тамарауды және оның ортасын сақтаудың маңыздылығын еске салу мақсатын қойды. 1990 жылдары Азияда минивэндерге сұраныс артқан кезде Toyota Motors Philippines Toyota Kijang-ті Tamaraw FX деп шығарды, ол Tamaraw AUV-нің жаңартылған нұсқасы болды. Такси операторлары оны кеңінен пайдаланды және ол дереу такси мен джипнидің араласуы сияқты көлік құралының маңызды бөлігіне айналды. Кейін FX жаңа буынға жаңартылып, жергілікті жерде Revo деп аталды. Тамарау сондай-ақ Филиппин университетінің спорттық лигасының (FEU Tamaraws) және Филиппин баскетбол лигасының (Toyota Tamaraws) талисманы болып табылады. Сонымен қатар, Пуэрто-Галераның Виллафлор ауылындағы Тамарау сарқысы да осы малдың құрметіне аталған.