Кіріспе

Ағылшын сыншысы, әдебиет тарихшысы, редактор, оқытушы және шарап сарқып ішушісі Джордж Эдвард Бэйтмен Сентсбери, FBA (1845 жылдың 23 қазаны – 1933 жылдың 28 қаңтары) – ағылшын сыншысы, әдебиет тарихшысы, редактор, оқытушы және шарап сарқып ішушісі. Ол 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басындағы өте ықпалды сыншы ретінде есептеледі.

Өмірбаян

Лотерея залында, Саутгемптонда дүниеге келген ол Лондонның Король колледжінде және Оксфордтың Мертон колледжінде білім алған. Ол 1865 жылы классикалық модалар бойынша бірінші сыныпты бакалавр дәрежесін, ал 1867 жылы literae humaniores бойынша екінші сыныпты алды. 1868 жылы стипендия ала алмағандықтан Оксфордтан кетіп, Манчестер грамматикалық мектебінде қысқа уақыт шебер болып жұмыс істеді. Содан кейін алты жыл Гернсиде Элизабет колледжінің аға классикалық шебері ретінде қызмет етті, осы кезде ол өзінің әдеби жолын «Академия» журналына алғашқы сын-пікірлерін жіберу арқылы бастады. 1874 жылдан Лондонға 1876 жылы оралғанға дейін ол Эльгин білім беру институтының директоры болды, сондай-ақ 1877 жылы қысқа мерзімге «Манчестер Guardian» газетінде жұмыс істеді. 1880-жылдардың басынан 1894 жылға дейін ол «Saturday Review» журналында жазушы және редактордың орынбасары болып жұмыс істеді. Ол әдеби журналдарға жазған бірқатар сындық очерктері кейін «Ағылшын әдебиетіне арналған очерктер», «Француз романшылары туралы очерктер» (1891), «Әртүрлі очерктер» (1892) және «Түзетілген әсерлер» (1895) жинақтарында басылды. 1895 жылы Сентсбери Эдинбург университетінде риторика және ағылшын әдебиеті профессоры болып тағайындалды және 1915 жылға дейін осы қызметте болды. Эдинбургте тұрған кезінде ол Шотландия өнер клубының мүшесі болды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол 1A Royal Crescent, Bath, Somerset мекенжайында тұрып, жазуын жалғастырды. 1933 жылы 87 жасында Бат қаласындағы Корольдік жарты айлық үйінде қайтыс болды.

Әдеби сын

Оның алғашқы кітабы «Француз әдебиетіне кіріспе» (1880) және «Француз әдебиетінің қысқаша тарихы» (1882) шыққаннан кейін, француз классикасының және француз әдебиеті тарихына арналған кітаптар мен мақалалардың бірнеше басылымдарын жасады, бұл оны осы саладағы ең белгілі ағылшын саршыны етті. Оның ағылшын әдебиеті бойынша зерттеулері де толық болды, оларға сэр Уолтер Скотттың Джон Драйденнің еңбектерінің басылымын қайта қарауы (Эдинбург, 18 том, 1882–1893), «Ағылшын хаттары» сериясындағы «Драйден» (1881), «Елизавета дәуірі әдебиетінің тарихы» (1887), «Он тоғызыншы ғасыр әдебиетінің тарихы» (1896), «Ағылшын әдебиетінің қысқаша тарихы» (1898, 3-ші басылымы 1903 – және 1960 жылдарға дейін қайта-қайта басылған кітап), «Каролина дәуірінің ұсақ ақындары» (1905, 1906, 1921) – құнды сирек өлеңдер жинағы және ағылшын классиктерінің басылымдары кірді. Ол 1894 жылғы «Гордость и предубеждение» кітабына жазған кіріспесінде Джейн Остиннің жанкүйері үшін «джейнит» терминін енгізді. Ол «Британ энциклопедиясының» тоғызыншы басылымы үшін (1875–89) Пьер Корнель, Даниэль Дефо, Клемент Маро, Мишель де Монтень, Жан Расин, Жан Жак Руссо және Вольтер сияқты әдеби тақырыптарда көптеген мақалалар жазды. 1901 жылы Сентсбери Оноре де Бальзактың «Адамдық комедия» романдары сериясының ағылшын тіліндегі басылымын редакциялады және кіріспе жазды, оны Элен Мэридж аударған және 1895–98 жылдары Дж. М. Дент басып шығарған. Уильям Блэквуд және Ұлдары баспасы үшін ол «Еуропа әдебиетінің кезеңдері» сериясын редакциялады, соның ішінде «Романтиканың гүлденуі және аллегорияның пайда болуы» (1897) және «Тұңғыш Ренессанс» (1901) томдарына үлес қосты. Кейіннен Сентсбери өзінің ең маңызды еңбектерін жариялады: «Сын-пікір тарихы» (3 том, 1900–1904), оған қоса «Критикалық теория мен практиканы көрсететін үзінділер» («Loci Critici») (Бостон, Массачусетс және Лондон, 1903) кітабы, сондай-ақ «12-ғасырдан қазіргі күнге дейінгі ағылшын поэзиясының тарихы» (i., 1906; ii., 1908; iii., 1910); «Соңғы он тоғызыншы ғасыр» (1909) кітаптары да жарық көрді. Олардан кейін «Англия прозасының ырғағының тарихы» (1912), «Англия романы» (1913), «Англия әдебиетіне кіріспе» (1914), «Аугуст дәуірінің тыныштығы» (1916), «Француз романының тарихы» (2 том, 1917–19) және «Қойма кітабынан жазбалар» (1920) басылды. 1925 жылы ол Энн Бленконың жоғалған рецепт кітабын жариялауға көмектесті, ол оның қайтысынан 200 жыл өткен соң Вестон-холлде қайта табылды. Сентсбери қайта басылған кітапқа қысқаша кіріспе жазды.

Шарап

Сентсбери өмірінде ғалым ретінде ең көп танылғанымен, бүгінде ол "Шарап погребінің жазбалары" (1920) еңбегімен де есте қалады, бұл шарап әдебиетіндегі ішімдік пен ішуді мақтан тұтатын ең көрнекті туындылардың бірі. Өліміне жақын тұрғанда Андре Симон оның құрметіне кешкі ас ұйымдастырды. Сентсбери қатыспағанымен, осы оқиға Сентсбери клубының құрылуына себеп болды, ол күні бүгінге дейін кешкі ас өткізіп келетін әдебиетшілер мен шарап саудасының өкілдерінен тұрады.

Саяси көзқарастар

Сентсбери саяси және әлеуметтік мәселелерде терең консервативті көзқарастарды қолдады. Джордж Оруэлл 1937 жылғы "Виган пирсіне жол" кітабында оны "өз реакциялық екенін мойындаған" деп сипаттайды және Сентсберидің әлеуметтік мемлекетке және қаңғыбастарға деген кластық үстемдік танытуын көрсететін "Скрепбуктерден" алынған әртүрлі үзінділерді келтіреді.

Мұра

Т. С. Элиот өзінің "Джон Драйденге құрмет: 17 ғасыр поэзиясы туралы үш эссе" (1924) атты кітабын Сентсбериге арнады. 1915 жылдан 1933 жылы қайтыс болғанға дейін Сентсбери тұрған 1A Royal Crescent үйі, 2012 жылы Бат сақтау қорының бастамасымен қайта жаңартылып, 1 Royal Crescent құрамына қайта енгізілді – бұл үй бұрын қызметшілердің пәтері болған. Үй 2013 жылы алғаш рет қоғамға ашылды. 2014 жылы үйде Сентсберидің өміріне арналған көрме ұйымдастырылды. Дороти Ричардсон Джонс жазған және оның туындыларына жан-жақты түсініктеме берген Сентсберидің өмірбаяны 1992 жылы жарық көрді.