Кіріспе
Түркияның Хатай провинциясында орналасқан қала. Қаланың тарихы б.з.д. 333 жылға дейін жетеді, ол кезде Александр Ұлы оны Александретта деп қала құрды. Кейіннен ол Селевкидтердің билігіне көшті, содан кейін римдіктер басып алды. 8-шы ғасырда Византияны жеңгеннен кейін, Аббасид халифаты қаланың бақылауын алды. Бірінші крест жорығы кезінде ол Антиохия княздығының құрамына кірді, бірақ кейіннен Мамлюк сұлтанаты оны жаулап алды. 15-шы ғасырда Осман империясы қаланы басып алып, Бірінші дүниежүзілік соғысында одақтастардың жеңісінен кейін Осман империясы тарағанға дейін оны өз бақылауында ұстады. Содан кейін 1938 жылға дейін ол Францияның Сирия мандатындағы санжақ болып табылды, одан кейін Франция аймаққа тәуелсіздік берді. Қала 1939 жылы Түркиямен біріккен Хатай мемлекетінің құрамына кірді.
The city's history dates back to 333 BC, when it was founded by Alexander the Great as Alexandretta. It subsequently fell under Seleucid rule before being conquered by the Romans. After defeating the Byzantines in the 8th century, the Abbasid Caliphate gained control of the city. During the First Crusade, it came under the control of the Principality of Antioch before being captured by the Mamluk Sultanate. By the 15th century, the Ottomans had conquered the city, maintaining control over it until the partition of the Ottoman Empire after the Allied victory in World War I. It subsequently became a sanjak in the French mandate of Syria until 1938, when France granted the region independence. The city became part of the Hatay State which in turn united with Turkey in 1939.
Атауы
Қала Александрия (Ἀλεξάνδρεια) деп құрылған, бұл Александр Ұлының (Іскендір Зұлқарнайын) Персиялық Дарий III-ті Киликиядағы (Иссус) шайқасында (б.з.д. 333 ж.) жеңгенінің құрметіне арналған. Орта ғасырлардан бастап, батыстық паломниктер Александретта деген роман тіліндегі атауын қолданды.
Ежелгі дәуір
Искендерун Александрияның атын сақтайды, бірақ оның нақты орны емес. Бұл елді мекен б.з.д. 333 жылы Ұлы Александрдың Сирия қақпаларының кілті ретінде Мириандты ығыстыру үшін құрылған, ол оның парсы патшасы Дарий III-ге қарсы Исс шайқасындағы жеңісінен оңтүстікке қарай 37 шақырым (23 миль) қашықтықта орналасқан. Александр Искендерунның жоталарында, Эсентепе маңында лагерь құрып, қала құруға және оны Александрия деп атауға бұйрық берді. Искендерун – Ұлы Александрдың бұйрығымен салынған көптеген қалалардың бірі, олардың ішінде Египеттегі Александрия да бар. Қала жеңіске арналған ескерткіш, монумент және қоладан жасалған мүсін орнатылды, және Иродиан олардың оның заманында, шамамен 200 жылға дейін сақталғанын жазды. Бұл жердің маңыздылығы жоғарыда айтылған Сирия қақпаларымен байланысты, ол Хатай облысы мен Алеппоның ашық кеңістігіне ең оңай жол ашады.
Дін тарихы
Кіші Александрия епископтығы Аназарбустың suffragan-ы болды, бұл астана және сонымен қатар Киликия Секунда Рим провинциясының шіркеулік метрополиясы болды. Грек менологиялары қасиетті Елена және шейіттер Аристий мен Феодорды осы шіркеудің алғашқы епископтары деп айтады. Бірақ құжатталған алғашқы епископ – Есихий, ол 325 жылы Никеядағы бірінші кеңеске және 341 жылы Антиохиядағы синодқа қатысты. Филомус 381 жылы Константинопольдің бірінші кеңесіне қатысты. Баран 445 жылы Антиохиядағы синодқа қатысуы туралы айтылады. 451 жылы Халкидон кеңесінде Юлианды оның метрополиті Аназарбтың Кирі өкілдік етті. Базилий 459 жылы Константинопольде симониялықтарды айыптаған синодта болды. 518 жылы Паулюс Византия императоры Юстинианның Антиохиялық якобит Северді қолдағандығы үшін қызметтен алынды. Қазіргі таңда тұрақты епархия емес, Кіші Александрия Католик шіркеуінің титулярлық шіркеуі ретінде тізілген. Бұл тізімде ол ұзақ уақыт Камбисополис деп аталды.
Соңында британдықтар Александретта арқылы Осман империясына шабуыл жасаудан бас тартты. 1915 жылдың 8 ақпанында Францияның сыртқы істер министрі Теофил Делькассе, 1912 жылы Ұлыбритания Сирияға қатысты ниеттері жоқ екенін мәлімдегеніне сілтеме жасай, мұндай шабуылға қатысты Ұлыбританияның сыртқы істер министрі сэр Эдвард Грейге наразылық білдірді. Неміс фельдмаршалы Гинденбург кейін былай деді: «Бәлкім, соғыстың толық барысы емес, бірақ біздің Осман одақтасымыздың тағдыры, егер Англия сол аймақта шешім қабылдағанда немесе оны жасауға тырысқанда, бірден шешілген болар еді. Егер ағылшындар Александреттаға сәтті қонса, Таурас тауларының оңтүстігіндегі елдің иелігі бірден Түркиядан шығып кеткен болар еді. Ысқерүндіде ғасырлар бойы мәдени және экономикалық қатысы бар, әсіресе сауда арқасында армяндар ғасырлар бойы дискриминациядан кейін Хамидия қырғыны, Адана қырғыны және армян геноциді кезінде жойылды.
Perhaps not the whole course of the war, but certainly the fate of our Ottoman Ally, could have been settled out of hand, if England had secured a decision in that region, or even seriously attempted it. Possession of the country south of the Tauras [mountains] would have been lost to Turkey at a blow if the English had succeeded in landing at Alexandretta. Armenians, who have maintained a cultural and economic presence in Iskenderun for centuries, most notably due to trade, were wiped out in the Hamidian Massacres, Adana Massacres, and the Armenian genocide, after centuries of discrimination.
Хатай Республикасы
Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуымен Осман империясы құлағаннан кейін, Хатайдың көп бөлігі, оның ішінде Искендерун қаласы француз әскерлерімен басылып алынды. 1920 жылғы шілдеде Сан-Ремо конференциясы Александретта санджағын Түркияға бермеді. 1921 жылдан 1937 жылға дейін қала, Ұлттар Лигасының Сирия және Ливанға француз мандаты аясында, француз бақылауындағы Сириядағы Александретта автономиялық санджағының құрамына кірді. 1938 жылы Хатай Республикасы құрылды және 1939 жылы референдум нәтижесінде Түркия Республикасына қосылды. Референдумның нәтижесіне әсер ету үшін түрік үкіметі қалаға өз жақтастарын көшіріп әкелді, ал түрік әскері «облыстың көптеген алауит арабтарын, гректерін және армян халқын қуғынға түсірді», сондықтан референдум заңсыз деп есептеледі және қазір де солай қарастырылады. 2010 жылдарға дейін Сирия Александретта аймағындағы өзінің егемендігін Түркияға қарсы талап етіп келді. 2023 жылғы ақпан айында қала күшті жер сілкінісінен, одан кейін болған су тасқыны мен өрттен ауыр зардап шекті. 2023 жылғы 8 ақпанда Искендерун портындағы өрт сөндірілді, бірақ келесі күні қайтадан жалынданды.
География
Ысқандерун Жерорта теңізінің шығыс жағалауында, Ысқандерун шығанағында, Нұр тауларының (Аманос тауларының) етегінде орналасқан.
Демография
19 ғасырдағы саяхатшы Мартин Хартманн Ысқақеруннің халқын шамамен 500 шаңырау деп көрсеткен, бірақ этникалық құрамы туралы мәлімет бермеген. Осман империясының Искендерун нахиясындағы тізімдеген 29 елді мекеннің ішінде 19-ы түрік (366 үй), 2-сі алауит (100 үй), 2-сі түрік-алауит аралас (28 үй) болса, қалған 6-сы туралы мәлімет жоқ. Ол суннит арабтарының шаңырауларын тізімдемеген.
Негізгі көрікті жерлер
Аян қатедральді соборы Анатолияның Рим католиктік апостолдық викариатының тақтасы болып табылады. Баграс (Баграс) қамалы ежелгі заманда салынған және кейінгі ғасырларда, әсіресе крестовый жорықтар кезінде (ол Тамплиерлер орденінің бекінісі болған кезде) көп рет қайта жаңартылған. Ол Искендеруннан Антакьяға (Антиохияға) тау жолындағы қарауыл мұнарасы қызметін атқарған.
Ас мәзірі
Іскендерүннің ерекше тағамдарының ішінде ірімшік қосылған ыстық күнефе десерті бар. Басты тағамдарға донер мен басқа да кебабтар, жалпақ дүрүм нанында, лахмакун, сондай-ақ Антакияның ықпалымен дайындалған тағамдар, оның ішінде киббе және салатқа қосылатын қышқыл нар сиропы кіреді. Іскендерүнде әсіресе сапалы балық және шағала бар.
Медиа
Іскендерун қаласында "Güney Gazetesi" газеті жарық көреді.
Спорт
Қалада екі футбол клубы бар. Олардың бірі – Körfez İskenderunspor. Ал, одан да сәтті болған "Искендерунспор" клубы 2006 жылы таратылды, бірақ 2009 жылы "Феникс" клубы ретінде "Искендерунспор 1967" құрылды. Қаланың баскетбол командасы "İskenderun Belediyesi Spor Kulübü" деп аталады.
Танымал мәдениетте
Искендерун "Индиана Джонс және соңғы крест жорығы" фильмінде Грааль картасының маңызды бастапқы нүктесі ретінде бейнеленген. Хатай мемлекеті сұлтан басқарған мемлекет ретінде көрсетілген, бірақ техникалық жағынан алғанда ол өтпелі республика еді.