Кіріспе

Құстар отбасы – тодилер (Todidae) – Кариб теңізінде кездесетін өте кішкентай құстардың бір отбасы. Оларға сонымен қатар балықшы құстар, ара жегіштер және роликтер де жататын Coraciiformes отрядына кіреді. Отбасының қазіргі кезде тірі Todus туысы және қазба қалдықтарынан белгілі Palaeotodus туысы бар.

Таксономия және жүйелеу

Тодилер бастапқыда 1760 жылы Матурин Жак Бриссон оларды Тодус тұқымына жатқызғанға дейін балықшылдар тұқымына (Alcedo) жатқызылды. Содан бері олар көптеген ықтимал туыстарымен байланыстырылды, олардың ішінде түнгі құстар, трогондар, барбеттер, жакамарлар, пуфффидерлер, балық аулаушылар, моммоттар және тіпті кейбір қысқақөзділер (passerine) сияқты кеңқұлақтар, котингалар және гүлжемістер де бар. Тодилерді Coraciiformes орнына орналасудан бұрын өздерінің Todiformes орнына жатқызған болатын.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Кариб теңізі аралдарына ендемик тодилер. Бұл Үлкен Антиль аралдарының орманды жерлерінде кездесетін шағын, құс сияқты түрлер: Пуэрто-Рико, Ямайка және Кубада, сондай-ақ жақын орналасқан аралдарда әрқайсысынан бір түр кездеседі, ал Испаниолада екеу бар: жазықтарда кең мойынды тоди (Todus subulatus) (Гонаве аралы да осыған жатады) және таулы аймақтарда тар мойынды тоди (Todus angustirostris).

Сипаттама

Тодилердің салмағы 5–7 грамм, ал ұзындығы 10–11,5 см аралығында болады. Олардың қауырсындары түрлі-түсті, жалпы пішіні балықшы құстарға ұқсас. Бастары, арқалары және қанаттары жасыл, ал кекіректері қызыл (жас Пуэрто-Рико, кең және тар мүңкілік тодилерінде кекірек болмайды).

Олардың азық іздеуге қолайлы ортасы – орманның төменгі қабаты. Тодилер әдетте төменгі, кішкентай тармаққа жалғыз немесе жұп болып қоныстанады, қозғалмай тұрып немесе бүйірлеп қадам басады немесе секіреді. Жапырақтың төменгі жағында олжаны қозғалып жатқанын көргенде, оны алу үшін диагональ бойынша қысқа қашықтыққа (кең мүңкілік тодиде шамамен 2,2 метр, ал Пуэрто-Рико тодиде 1,0 метр) ұшып барады. Олар жемтігін жерден де алып, кейде бірнеше секіріспен қуады. Тодилер көбінесе қозғалмайды; кең мүңкілік тодидің ең ұзақ бір рет ұшуы 40 метрді құрайды. Олардың белсенділігі таңертең, жаңбырдан кейін күн ашық болғанда, сондай-ақ наурыз және қыркүйек айларында артады. Тодилер өте аумақтық, бірақ олардың аумақтарынан өтетін тұрғын түрлер мен Солтүстік Америкадан келген көшпенді құстардан құралған аралас топтарға қосылады.

Өсіру

Көбінесе Coraciiformes құстары сияқты, тодилер туннельдерде ұялайды, оларды тік жартастарда немесе шіріген ағаш діңдерінде өзінің мүңкісі мен аяқтарымен қазады. Куба тодиі мен тар мүңкілі тодиде туннельдің ұзындығы 30 см, ал кең мүңкілі тодиде 30-дан 60 см-ге дейін жетеді және ұя салынған қуысқа аяқталады, оны көбінесе қайта пайдаланбайды. Олар осы қуысқа шамамен төрт дөңгелек ақ жұмыртқа салады. Екі ата-анасы да жұмыртқаларды күтеді, бірақ оларға көңіл бөлмейді. Балапандар ұша алатын болғанша ұяда қалады. Екі ата-анасы да балапандарға көбірек қамқорлық көрсетеді, оларды күніне 140 ретке дейін тамақтандырады, бұл құстар арасындағы ең жоғары көрсеткіш.