Кіріспе
Арқанның кернеуін реттеуге арналған механикалық құрылғы.
Винч – арқанды тарту (орау) немесе босату (тарату) немесе басқаша арқанның немесе сым арқанының (осылайша "кабель" немесе "сым кабель" деп те аталады) кернеуін реттеу үшін қолданылатын механикалық құрылғы. Ең қарапайым түрінде ол қолмен айналдырылатын дөңгелекке бекітілген шпулден (немесе барабаннан) тұрады. Дәстүрлі түрде, кемелердегі винчтер сымды немесе арқанды барабанға орайтын; орамайтын, керісінше сымды/арқанды өткізіп жіберетін (жоғарыдағы яхта суретін қараңыз) құрылғылар – капистан деп аталады. Дегенмен, желкенді қайықтардағы капистандар көбінесе винч деп аталады. Винчтер – сүйрегіш машиналар, экскаваторлар және лифттер сияқты машиналардың негізі болып табылады. Күрделі конструкциялар беріліс механизмдерімен жабдықталған және электрмен, гидравликалық, пневматикалық немесе ішкі жану қозғалтқыштарымен жұмыс істей алады. Олар соленоидты тежегіш және/немесе механикалық тежегіш немесе тұтқа мен тісті дөңгелекпен жабдықталуы мүмкін, ол тұтқаны кері тартып алмайынша, барабанның айналуын болдырмайды. Арқанды винчте сақтауға болады. Желкенді қайықта арқанды тартып келіп (тримдеп) түзету кезінде, экипаж мүшесі бір қолымен винч дөңгелегін айналдырады, ал екінші қолымен арқанның бос ұшын тартып (тейлинг), бұрылыстарда кернеуді сақтайды. Кейбір винчтерде кернеуді сақтау үшін "стриппер" немесе клемп болады. Олар "өздігінен тейлингіш" винчтер деп аталады.
Ежелгі дүниеде
Ең ерте кездескен әдеби сілтеме Геродот Халикарнасскийдің парсы соғыстары туралы баяндамасында (Тарих 7.36) табылады, онда ол б.з.б. 480 жылы Хеллеспонт арқылы салынған понтондық көпірдің кабельдерін керіп тарту үшін ағаш шүмектердің қалай қолданылғанын сипаттайды. Шүмектер Ассирияда одан да ертерек қолданылған болуы мүмкін. Б.з.б. 4 ғасырда Аристотель арқан мен шкивті көтергіштерді архитектуралық қолдануда кең таралған деп санаған (Мех. 18; 853б 10 13).
ХХ ғасырда
1903 жылы Америка кубогының американдық қорғаушысы "Рилайанс" яхтасы палуба астында заманауи винттермен жабдықталған алғашқы жарыс қайығы болды. "Рилайанс" яхтасының қарсыластары жоғары орнатылған капстан мен шпилилерді пайдаланып, бұлшықет күшіне сүйенді, бірақ көп ұзамай олар көптеген жағдайларда, соның ішінде балық аулау кемелерінде балық аулау торларын көтеру үшін қолданылатын винттермен ауыстырылды.
Көлікті қайтару
Көптеген юрисдикцияларда сүйрегішті әдеттегі жүк машинасынан заңдық жағынан ажырататын негізгі ерекшелік – мүгедектікке ұшыраған немесе қимылсыз қалған көліктерді шығаруға немесе оларды платформалы/көлбеу және жүк типіндегі сүйрегіштерге тиеуге арналған винттің болуы. Бұл винт электрмен немесе гидравликалық түрде қуат алады, сым арқанмен оралған және ілгекпен жабдықталған. Тартқыш күшті арттыру немесе бағытты өзгерту үшін тұтқалар қолданылуы мүмкін, сондай-ақ негізгі ілгекке, машинаның нақты бөліктеріне бекітілетін әртүрлі арнайы ілгектер қосылуы мүмкін. J ілгектері, дөңгелек етке арналған ілгектерге ұқсас, осьтерге ілгектеу үшін қолданылады. Егер сүйреу тізбегі болса, mini J ілгектерін пайдалануға болады, ал R және T ілгектері көптеген автомобильдердің шассиінің астыңғы жағындағы өндіруші жасаған ойықтарға ілінуге арналған. Басқа бекітілу орындары аз болғанда, осьтерге арналған белділерді де қолдануға болады.
Жолдан тыс көліктер
Жолдық емес көліктерде алдыңғы және артқы бамперлерге орнатылған, әдетте желкенге немесе рамаға бекітілген металл бөренеге орнатылған винт сияқты құтқару құралдары болуы мүмкін. Көбінесе ол көліктің штаттық бамперінен артқа орналасқан арнайы металл пластинаға, "жасырын винт орнатуға" орнатылады, бұл "жасырын винт" деп аталады, себебі ілгек пен fairlead алдыңғы тіркеу нөмірінің астында жасырылады, ал винттің өзі көрінбейді. Снуббинг винт көліктерді лайдан, қардан, құмнан, тастардан және судан шығаруға, сондай-ақ көліктерді кедергілер арқылы немесе үстінен тартуға қолданылады. Винттің өзі өрілген синтетикалық арқаннан немесе моторланған барабанға оралған болат кабельден жасалады. Олардың барлығы электронды түрде басқарылады, операторға винттің жылдамдығын реттеуге мүмкіндік береді. Қазіргі заманғы көліктерде әдетте 12 В стартер немесе 24 В қосалқы аккумуляторынан жұмыс істейтін электрлік винттер қолданылады. Винтті ажыратылатын кабельмен, көліктің ішіндегі түймемен немесе сымсыз пульті арқылы басқаруға болады. Ескі көліктерде күш беру білісі арқылы басқарылатын PTO винт болуы мүмкін, қосымша муфта қолданылуы мүмкін, сонда винт жұмыс істегенде көлік қозғалмайды. Кейбір винттер гидравликалық рульдік жүйеде туындаған қысыммен жұмыс істейді. Жоғары көтергіш домкрат немесе лебедка қолмен құтқару жұмыстары үшін қолданылады.
Әуе кемелерін пайдалану
Глайдерлер көбінесе тіркемеге немесе ауыр көлікке орнатылған винт арқылы ұшырылады. Бұл әдіс көптеген еуропалық желкенді клубтарда аэробуксировкаға арзан балама ретінде кеңінен қолданылады. Қозғалтқыш көбінесе газ/бензин, сұйытылған газ немесе дизельді болады, бірақ гидравликалық сұйықтықтар мен электр қозғалтқыштары да қолданылады. Винт жоғары созылғыштығы бар болат сымды немесе синтетикалық талшықтан жасалған кабельді тартып алады, кабельдің екінші ұшы глайдерге бекітіледі. Кабель қысқа, тік өрлеуден кейін шамамен бірнеше метр биіктікте босатылады. Іздеу-құтқару тікұшақтары көбінесе тікұшақты кедергілерге немесе мұхиттың тереңдігіне қауіпті жақындатудан аулақ болу үшін винтпен жабдықталады, бұл құтқарушылардың төмен түсірілуіне және эвакуацияланғандардың тікұшақ ауада тұрғанда эвакуациялануына мүмкіндік береді. Тікұшақ винттері сондай-ақ тікұшақпен жүкті тіркеу және көліктер мен басқа ұшақтар сияқты ауыр жүктерді әуемен тасымалдау үшін қолданылады, бірақ мұндай жағдайларда винт тек тікұшақтың астында еркін ілінген кабельмен ұшу қаупін азайту үшін ғана қолданылады. Тұрақты аэростаттар, мысалы, екінші дүниежүзілік соғыста ұшақтарды ұшырудан аулақ болу үшін қолданылған барьерлік аэростаттар және бірінші дүниежүзілік соғыста артиллерияны бақылау үшін қолданылған kite аэростаттары, әдетте винтпен байланады, оны аэростатты төмендету үшін, оның орнын ауыстыру үшін немесе жау ұшақтары тарапынан түсірілмеуі үшін жылдам түсіруге болады. Ірі, адам тасымалдайтын kite көбінесе оларды көтеру және төмендету үшін винттерді пайдаланған. Оқтүбірлік артиллериялық нысаналар, авиацияға қарсы артиллерияшыларды, сондай-ақ истребитель пилоттары мен ұшақ артиллерияшыларын дайындау үшін қолданылады, жаттығу үшін нысана ұшағының артынан тартылып, ұшып көтерілу және қону үшін винтпен тартылады. 1950 жылдарға дейін антенналар жетілдірілгенге дейін радиоантенналар өте ұзын болды және пайдалану үшін винтпен көтеріліп, қону үшін қайтадан төмендетілуі керек болды. Бұлай жасалмаса, антенна зақымдануы мүмкін, Амелия Эрхарттың соңғы рейсінің бірінде болғандай.
Театр
Дыбыс күшейткіштер көбінесе үлкен театрлық қойылымдарда декорацияларды жылжыту үшін сахна артындағы механиканың құрамдас бөліктері ретінде қолданылады. Олар жиі сахна еденіне орнатылып, ірі декорацияларды орнату және алып тастау үшін пайдаланылады.
Оянған кеудеде
Уэкскейтті жеңілдету – су шаңғысы немесе сноубордпен су үстінде жылғалатын спорт түрі, онда адамды арқанмен тартып жылдырады. Жеңілдету құрылымы газбен жұмыс істейтін қозғалтқыштан, шпулдан, арқаннан, рамадан және кейде қарапайым беріліс қорабынан тұрады. Арқанмен тартылатын адам арқанды созып, жеңілдету құрылымынан алыстап жүреді немесе жүзеді. Жеңілдету құрылымы іске қосылғанда, ол адамды белгілі бір жылдамдықпен тартады. Жеңілдету құрылымын көлікке орнатуға, жерге бекітуге немесе ағашқа байлауға болады. Арқанды жағалауда орнатылған шкивтер арқылы да өткізуге болады, бұл адамды жеңілдету құрылымы орналасқан жерден алыстатады. Сонымен қатар, беріліс қорабын пайдаланудың орнына, кішкентай, бірақ жоғары айналымды қозғалтқышпен қолданылатын күшті арттыру үшін бірнеше шкивтерді қолдануға болады.
Леверлік жеңілдік
Леверлік жеңілгіштер – арқанды немесе сымды жылжыту үшін шпулдердің орнына өздігінен бекітілген жақтарды қолданатын жеңілгіштер. Тұтқаны алға-артқа жылжыту арқылы жұмыс істейтін олар, бір адамға бірнеше тонна салмақты заттарды жылжытуға мүмкіндік береді.
Снуббингтік винк
Бұл - кранк тұтқасы немесе басқа да қозғалтқышы жоқ тік катушка, ол конструкциясы бойынша дәстүрлі арқанға ұқсас, бірақ одан өзгеше. Желкен арқаны катушкаға оралады және құйрық арқанын тартып қатайтуға немесе кері орауға болады. Тарту тоқтатылғаннан кейін, оператордың минимал күшімен жүкті ұстап тұруға болады. Сондай-ақ, оператор катушкадағы тісті механизмге арқанның үйкелісін пайдаланып, кернеуді бақыланатын түрде босатуға мүмкіндік береді. Бұл құрылғылар шағын желкенді қайықтар мен қайықтарда желкендерді басқару үшін, ал ірірек жүйелерде негізгі арқандарға көмектесу және кернеуді азайту үшін қолданылады.
Ауалы шығыршы
Ауалы жеңілгіш, кейде ауалы көтергіш немесе ауалы сүйрегіш деп аталады, бұл жеңілгіштің ауамен жұмыс істейтін түрі. Ол көбінесе материалдарды көтеру және ілу үшін қолданылады. Мұнай және газ, құрылыс және теңіз өнеркәсіптерінде ауалы жеңілгіштердің беріктігі, әмбебаптығы және қауіпсіздігіне байланысты электрлік, дизельдік және гидравликалық жеңілгіштерге қарағанда жиі артықшылық беріледі.