Кіріспе

Филиппиннің Мимаропа аймағындағы провинция

Шығыс Миндоро, ресми түрде Шығыс Миндоро провинциясы, Филиппиннің Миндаро аралында, Лусон аймағындағы Мимаропа аймағында, Маниладан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан провинция. Провинция солтүстікте Верде арал өткелі және Батангастың қалған бөлігімен, шығыста Мариндюк, Маэстре-де-Кампо (немесе Сибале деп белгілі, бірақ ресми атауы Консепсьон) аралы, Таблас бұғазы және Ромблонның қалған бөлігімен, оңтүстікте Семирара және Калуя аралдары, Антик және батыста Батыс Миндоромен шектеседі. Аралдағы жалғыз қала – Калапан, провинциялық астана және Мимаропаның аймақтық орталығы болып табылады. Шығыс Миндоро елдегі дамып келе жатқан экожүмыс туризмінің маңызды орталығы ретінде танымал. 2005 жылы американдық биологтар Кент Карпентер мен Виктор Спрингер Филиппинді теңіз балықтарының биологиялық әртүрлілігінің орталығы және әлемдегі ең әртүрлі теңіз экожүйесінің мекені деп тапты. Филиппиндегі эндемикалық түрлердің көп бөлігі Миндаро аралы мен Лусон аралының арасындағы Верде арал өткелінде кездеседі. Карпентер мен Спрингердің 2005 жылы жүргізген зерттеулеріне сәйкес, бұл өткелде 2 983 түрлі балдырлар, маржандар, қабықтылылар, моллюскалар, балықтар, теңіз бауырымен жорғалаушылар және теңіз сүтқоректілері тіршілік етеді. ЮНЕСКО 1970 жылдары Пуэрто-Галераны «Адам және биосфера» бағдарламасы бойынша биосфералық қорық деп жариялады. Верде арал өткелі «Корал үшбұрышы» – Филиппин, Индонезия және Малайзия – ең жоғарғы нүктесінде орналасқан, бұл аймақ «дүниежүзілік теңіз биологиялық әртүрлілігінің орталығы» және «теңіз жағалау балықтарының биологиялық әртүрлілігінің орталығы» деп есептеледі.

Жапондықтардың басып алуы

Жапон әскері 1942 жылдың 27 ақпанында Филиппин аралдарындағы солтүстік-шығыс Миндороға түсті. Шамамен үш жыл өткен соң, одақтас күштер Миндороға шабуыл жасағаннан кейін, олар Бонгабонгқа қонды, содан кейін Калапанға беттеп, 1945 жылдың 24 қаңтарында сол кездегі біріккен Миндоро провинциясының астанасын басып алды.

Қор

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, сол кезде бір провинцияны құрайтын аралда инфрақұрылым мен экономиканы қайта құру және қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді. 1950 жылдың 13 маусымында Республикалық заң № 505-ке сәйкес, бұл аймақ Шығыс Миндоро және Батыс Миндоро провинцияларына бөлінді. Соғыстан кейінгі онжылдықтарда Миндоро Филиппиннің тығыз қоныстанған провинцияларынан көшіп келгендерді тартты. Жер иелену немесе жалдау шарттарын жақсарту үмітінен бөлек, Орталық Лусондағы Хукбалахап көтерілісі де көші-қонның маңызды факторы болды. 1954 жылы құрылған Ұлттық қоныс аудару және қайта құру басқармасының (NARRA) қоныс аудару бағдарламасы аясында Орталық Лусоннан келген отбасылар Бонгабонг-Пинамалаян аймағына қоныстанды. Бұл жоба 1956 жылы 606 отбасы (3636 адам) мемлекеттік жерге орналасқаннан кейін аяқталды. Содан бері жаңа қоныс аударушылар бүгінге дейін Миндороға көшіп келуде.

Қазіргі заманғы

1994 жылы 15 қарашада 7,1 балдық жер сілкінісі Шығыс Миндороның солтүстігінде орналасқан Верде арал өткелінде болды, нәтижесінде провинцияда 69 адам қаза тапты, олардың көпшілігі жер сілкінісінен туындаған цунамиден зардап шекті. Бірақ, апаттан кейін бір жыл ішінде губернатор Родольфо Г. Валенсия басшылығымен провинциялық үкімет провинцияны жылдам қалпына келтіре алды, және 1995 жылдың шілдесінде Ұлттық апаттарды үйлестіру кеңесі тарапынан Апаттарды басқару сыйлығымен марапатталды. Аралда қазіргі уақытта Филиппин қарулы күштері мен бүлікшілер арасындағы қақтығыс жалғасуда. 2010 жылы 6 наурызда Мансалайда, Шығыс Миндорода Жаңа Халық Армиясымен болған қарулы шайқаста он бір сарбаз қаза тауып, жеті адам жарақат алды.

География

Шығыс Миндоро Мимаропа аймағындағы Миндоро аралының шығыс бөлігін алып жатқан жалпы аумақты құрайды. Облыс солтүстікте Верде арал өткелімен, шығыста Мариндюк, Маэстре-де-Кампо, Таблас бұғазы және Ромблонның қалған бөлігімен, оңтүстікте Семирара және Калуя аралдарының қалған бөлігімен, оңтүстікте Антик және батыста Батыс Миндоромен шектеседі. Облыстың батыс бөлігі таулы немесе қиратқан жерлерден тұрады, ал шығысында төбелер мен су тасқынына ұшырайтын жазықтар бар. Теңіз деңгейінен жоғары орналасқан Халкон тауы – елдегі ең биік таулардың 18-і және провинцияның және аралдың ең биік нүктесі. Наужан көлі, аймақтың солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан, шамамен ашық су беті бар елдегі бесінші ірі көл.

Әкімшілік бөлімшелер

Шығыс Миндоро 14 муниципалитеттен және провинцияның астанасы Калапан қаласынан тұрады. Қала/Муниципалитет Аудан Халық саны Тығыздығы Барғанай (барғанайлардың жалпы саны) Координаттары км² кв.миль /км² /кв.миль Бако 1-ші 37,215 27 Бансуд 2-ші 40,992 13 Бонгабонг 2-ші 72,073 36 Булалакао 2-ші 39,107 15 Калапан † 1-ші 133,893 62 Глория 2-ші 45,073 27 Мансалай 2-ші 54,533 17 Наужан 1-ші 102,998 70 Пиньямалайан 2-ші 86,172 37 Пола 1-ші 34,701 23 Пуэрто-Галера 1-ші 36,606 13 Роксас 2-ші 53,201 20 Сан-Теодоро 1-ші 17,904 8 Сокорро 1-ші 39,099 26 Виктория 1-ші 50,492 32 Барлығы 908,339 4,238.38 426

Климат

Шығыс Миндорода анық ылғалды немесе құрғақ маусым жоқ. Орташа температура белгілі бір шекте өзгереді. Облыста маусым мен қыркүйек айларында жауын-шашынның максималды мөлшері байқалады. Салыстырмалы ылғалдылық 87% құрайды.

Демография

Шығыс Миндороның 2020 жылғы халық санағы бойынша халқы 908 339 адамды құрады. Провинция көбінесе ауылдық сипатта, халықтың 70% ауыл шаруашылығы және балық аулаумен айналысады, ал қалған 30% қалалық орталықтарда тұрады. Облыста тагалог және ағылшын тілдері кеңінен қолданылады. Тагалог тілі көбінесе Батангас диалектісімен бірге қолданылады, себебі географиялық жақындығы мен Батангас және Батангено тұрғындарының болуына байланысты, бірақ ол жергілікті Мангян және Висай тілдерінің күшті ықпалына ішкіріп, ерекше диалектіні қалыптастырды. Облыста ішкі қауымдастықтарына қарай Илокано, Биколано, Капампанган, Маранао, Магуинданаон, Таусуг және Себуано тілдері де әртүрлі деңгейде қолданылады. Мангян тілінің диалектілері: Араян, Алагнан, Бухид, Хануну және Тадьяван. Катикланнан жүзеге асырылатын RORO рейстерінің арқасында Панайға қарап тұрған оңтүстік аймақтағы бірнеше адам Хилігайнон тілін түсіне алады.

Дін

Халықтың көп бөлігі (81%) рим-католик дінін ұстанады. Қалған діни сенімдердің көп бөлігін басқа христиандық және исламдық нанымдар құрайды. Сонымен қатар, кейбір адамдар филиппиннің дәстүрлі халықтық діндерін, анимизмді немесе дінсіздікті ұстанады.

Жергілікті халықтар

Шығыс Миндороның жергілікті халқы – маңян тайпалары (испан тілінде – мангуанес, ескі тагалог тілінде – маньгуанес), олар жеті ерекше тайпадан құралған. Олар аралдың ішкі аймақтарын, әсіресе жоталарды мекендейді. Маңян тайпалары тарихқа дейінгі дәуірден бері осы аралда қоныс тепкен. Олардың бастапқыда Индонезиядан келгені және аралда түңғыш рет қоныстанғаны айтылады.

Экономика

Шығыс Миндороның бай және өнімді жері ауыл шаруашылығына өте қолайлы. Онда күріш, жүгері, кокос, көкөністер және каламанси, банан, рамбутан, маранг немесе улой, ланзонес және дуриан сияқты жемістер көп мөлшерде өндіріледі. Осы себепті Шығыс Миндоро Оңтүстік Тагалогтың күріш амбары және жеміс бағы деп белгілі. Бұл аймақ әлі де бананның және каламансидің патшасы болып саналады. Ауыл шаруашылығы статистикасына сәйкес, жалпы ауыл шаруашылығы жерінің бір бөлігі күріш өндірісіне, ал қалғаны кокос плантацияларына арналған. 2019 жылы провинция күріш өндірушілердің қатарында болды және Ұлттық азық-түлік басқармасының күріш сатып алу жоспарына күрішпен қамтамасыз етті.

Жасырын жұмақ

Бұл табиғи көзден, жүзуге арналған бассейннен және пикникке арналған коттедждерден тұрады. Ол Бакода орналасқан, және Калапан базарына бағытталған джипнимен 45 минутта жетуге болады.

Алибатан аралы

Аралдың ауданы 5 гектарды құрайды және ақ құмдарымен әйгілі. Бұл жер қанағаттар мен тасбақалардың көбейетін орны болып табылады. Аралдың төңірегінде кораллдар мен устрицаларды кездестіруге болады. Арал 1946 жылы американдықтардың бомбалау оқулары үшін пайдаланғандықтан "Мақсат аралы" деп те аталады. Ол Бакода орналасқан, және базар алаңынан моторлы банкамен бір сағатта жетуге болады.

Буяяо аралы

Бұл Буяяо түбегіне қарама-қарсы жатқан бөлігін қоспағанда, жартасты арал. Тауларда "собр кама" деп аталатын ірі жыландар кездеседі. Аралдың төңірегіндегі су терең теңіз балық аулауға өте қолайлы. Ол Мансалай жағалауынан орналасқан, және Мансалай базарынан моторлы қайықпен 30 минутта жетуге болады.

Суки жағажайы

Бұл коттедждер мен басқа да ыңғайлылықтар бар жалпыға қолжетімді жағажай. Жергілікті халық, әсіресе жаз айларында осы жерді өте жақсы көреді. Ол Сукиде, Калапан қаласында орналасқан, ал қала орталығынан үш дөңгелекті велосипедпен 15 минутта жетуге болады.

Банилад жағажайы

Бұл жер пикник жасауға және жүзуге өте қолайлы, әсіресе жаз айларында. Ол Пинамалаянның Пили ауылында орналасқан. Барангай-Вава портына дейін жипнимен барып, содан кейін моторлы қайықпен жағажайға дейін сағаттық сапар жасауға болады.

Боңол жағажайы

Бұл - ақ құмды, усақ-түйірлі жағажай, тыныш, шалқары орналасқан. Ол Боңолда, Пинамалаян ауданында орналасқан. Пинамалаян қаласының орталық бөлігінен Боңолға бағытталған жипниге отырып, содан кейін жағажайға үш дөңгелек көлікпен (трицикл) екі сағатта жетуге болады.

Тамарау шарлауығы

Жол бойында орналасқан 423 фут (129 метр) биіктіктегі шарлауық, шын мәнінде, асимметриялық шарлауықтардың тізбегі болып табылады, олар кең және көпіршікті су төсегіне құлайтын басты шарлауыққа дейін жетеді. Бұл құйылатын шарлауықтар жолмен өтетін адамдар үшін тартымды орын. Тамарау шарлауығы Пуэрто-Галераның Виллафлор ауылында орналасқан. Пуэрто-Галерадан немесе Калапаннан Виллафлор ауылына бағытталған жипнимен екі сағатта жетуге болады.

Ла Лагуна жағажайы

Суға жүзу, шнорхелинг және сүңгуге арналған тамаша орын. Отандық және шетелдік туристерге жатақхана және басқа да саяхат және су спорты мүмкіндіктерін ұсынатын бірнеше курорттар бар. Ол Ла Лагуна, Пуэрто-Галера орналасқан және Пуэрто-Галера қаласынан Ла Лагунаға бағытталған джипнеймен 30 минутта жетуге болады.

Сабанг жағажайы

Бұл аймақ жүзуге, маскамен суға түсуға және аквалангом суға шомуға өте қолайлы. Бұл жерде көптеген түнгі ойын-сауық орындары бар, сондықтан ол кешкі демалысқа танымал. Көңіл көтеру мүмкіндіктері бар коттедждер біріне-бірі жақын орналасқан. Арзан бағамен тұруға орын іздеуге болады. Бұл Пуэрто-Галерадан шығысқа қарай орналасқан, ал Пуэрто-Галера портынан джипни немесе қанатты қайықпен 15 минутта жетуге болады.

Кіші Ла Лагуна

Атына қарамастан, Кіші Ла Лагуна Ла Лагунадан үлкен және көбірек мүмкіндіктерге ие. Онда коралл рифтері бар, ал суы сноркелинг және суға батыру үшін өте ыңғайлы. Жақын жердегі дайвинг орталықтарында дайвинг жабдықтарын жалға алуға болады. Ол Сабан жағажайының қасында орналасқан, ал Сабанға баратын джипнимен портынан 20 минутта жетуге болады.

Талипанан жағажайы

Бұл аймақ Пуэрто-Галераның басқа жағажайларына қарағанда тыныш. Сондықтан, ол жеке жүзуге өте ыңғайлы орын. Бұл Пуэрто-Галерада орналасқан, және қалалық портынан джипни немесе қанатты қайықпен 40 минутта жетуге болады.

Ақ құм жағажай

Бұл жағалаудың ақ құмды жолақтары жүзуге өте қолайлы. Осы аймақтағы демалыс орындары туристердің көңілін көтеруі және демалуы үшін ойын-сауық мүмкіндіктерін ұсынады. Ол Пуэрто-Галера қаласының Сан-Исидро барангайында орналасқан, қала орталығынан джипнимен немесе қайықпен 30 минутта жетуге болады.

Пунта-Гуарда жағажайы

Бұл жағажай Пуэрто-Галераның жұмбақтан гөрі тартысқан аймақтарынан алыс орналасқан, сондықтан тыныштық іздейтін және уақыт өткізгісі келетін адамдар үшін өте ыңғайлы. Ол Пуэрто-Галера, Ориентал Миндродода жатыр. Қала орталығынан 10 минуттық джипней саяхатымен жағажайдың шамамен бір шақырымына дейін жетуге болады. Қалған қашықтықты жаяу өту керек.

Мелко жағажайы

Бұл беже түсті құмды жағажай, мұнда жалға алуға коттедждер бар. Ол Роксас, Шығыс Миндорода орналасқан, ал кемежайдан банкамен 10 минутта жетіп болуға болады.