Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аграрлық тәжірибе әскери стратегия
Agricultural practice
the military strategy
Кесу және өртеу әдісі – орман немесе тоғайлардағы өсімдіктерді кесіп, өртеу арқылы егістікке айналдыру тәсілі. Бұл әдіс белгілі бір аймақтағы ағаштар мен бұталарды кесуден басталады. Содан кейін, әдетте жылдың ең жаңбырлы кезеңінен бұрын, кесілген өсімдіктерді (құрғақ шөптерді) кептіруге қалдырады. Одан кейін биомасса өртеліп, топырақты құнарландыратын, сонымен қатар арамшөптер мен зиянкестерді уақытша жоятын қоректік заттарға толы күл қабаты пайда болады. Шамамен үш-бес жылдан кейін, егістіктің өнімділігі төмендеп, қоректік заттардың азаюы мен арамшөптердің, зиянкестердің көбеюіне байланысты фермерлер егістікті тастап, жаңа жерге көшеді. Суиденнің (егістіктің) қалпына келу мерзімі орналасқан жеріне байланысты бес жылдан жиырма жылға дейін созылуы мүмкін. Одан кейін жер қайтадан кесіліп, өртеліп, цикл қайталанады. Бангладеш пен Үндістанда бұл тәсіл джум немесе джхум деп аталады. Кесу және өртеу – ауыспалы егін шаруашылығының бір түрі, онда фермерлер бір егістік жерден екіншісіне көшіп отырады. Дүние жүзінде шамамен 250 миллион адам кесу және өртеу әдісін қолданады. Кесу және өртеу орманды уақытша жоюға себеп болады. Өртенген ағаштардың күлі топыраққа қоректік заттармен қамтамасыз ету арқылы фермерлерге көмектеседі. Адам тығыздығы төмен аймақтарда бұл тәсіл өте тұрақты, бірақ ол үлкен халық саны үшін кеңейтілмейді. Осыған ұқсас термин – ассартинг, ол орманды, әдетте (бірақ әрқашан емес) ауыл шаруашылығы мақсатында кесуді білдіреді. Ассартинг өртеуді қамтымайды.
Slash and burn agriculture is a farming method that involves the cutting and burning of plants in a forest or woodland to create a field called a swidden. The method begins by cutting down the trees and woody plants in an area. The downed vegetation, or "slash", is then left to dry, usually right before the rainiest part of the year. Then, the biomass is burned, resulting in a nutrient rich layer of ash which makes the soil fertile, as well as temporarily eliminating weed and pest species. After about three to five years, the plot's productivity decreases due to depletion of nutrients along with weed and pest invasion, causing the farmers to abandon the field and move to a new area. The time it takes for a swidden to recover depends on the location and can be as little as five years to more than twenty years, after which the plot can be slashed and burned again, repeating the cycle. In Bangladesh and India, the practice is known as jhum or jhoom. Slash and burn is a type of shifting cultivation, an agricultural system in which farmers routinely move from one cultivable area to another. A rough estimate is that 250 million people worldwide use slash and burn. Slash and burn causes temporary deforestation. Ashes from the burnt trees help farmers by providing nutrients for the soil. In low density of human population this approach is very sustainable but the technique is not scalable for large human populations. A similar term is assarting, which is the clearing of forests, usually (but not always) for the purpose of agriculture. Assarting does not include burning.
Тарих
Тарихи тұрғыдан алғанда, кесу және өртеу әдісі әлемнің көп бөлігінде қолданылып келген. Аңшылар мен жинаушылар өртті ауыл шаруашылығының пайда болуына дейін де пайдаланған, және қазір де қолданады. Өрт арқылы жасалған ашық жерлердің пайда болуының көптеген себептері болды, мысалы, жануарларға жаңа шөп өсіру және жеуге жарамды белгілі бір өсімдіктерді көбейту үшін. Неолит революциясы кезінде аңшы-жинаушылар тобы түрлі өсімдіктер мен жануарларды қолға үйретті, осы арқылы олар қоныстанды және ауыл шаруашылығымен айналыса бастады, бұл аң аулау мен жинауға қарағанда гектар басына көбірек тамақ беруге мүмкіндік берді. Кейбір топтар өзен аңғарларындағы ашық алаптарға оңайлықпен егін еккен, ал басқаларының жері орманмен жабылған еді. Сөйтіп, неолит дәуірінен бері кесу және өртеу әдісі жерді тазалау және оны егін мен мал шаруашылығына жарамды ету үшін кеңінен қолданылып келеді. Еуропаның тарихында орманды аймақтарда көшпенді өмір салған үлкен топтардың болуы кең таралған құбылыс болды. Олар өздерінің кесу және өртеу арқылы дайындалған жерлеріне бір немесе бірнеше егін еккен, содан кейін келесі жерге көшіп отырған.
Historically, slash and burn cultivation has been practiced throughout much of the world. Fire was already used by hunter gatherers before the invention of agriculture, and still is in present times. Clearings created by the fire were made for many reasons, such as to provide new growth for game animals and to promote certain kinds of edible plants. During the Neolithic Revolution, groups of hunter gatherers domesticated various plants and animals, permitting them to settle down and practice agriculture, which provided more nutrition per hectare than hunting and gathering. Some groups could easily plant their crops in open fields along river valleys, but others had forests covering their land. Thus, since Neolithic times, slash and burn agriculture has been widely used to clear land to make it suitable for crops and livestock. Large groups wandering in the woodlands was once a common form of society in European prehistory. The extended family burned and cultivated their swidden plots, sowed one or more crops, and then proceeded on to the next plot.
Техника
Егістіктер топырағының құнарсыздануына дейін әдетте бір отбасы пайдаланады және меншігінде болады. Осы кезде меншік құқығынан бас тарылады, отбасы жаңа егістікті дайындап, бұрынғы егістікте ағаштар мен бұталар өсуіне мүмкіндік береді. Бірнеше онжылдықтар өткен соң, басқа отбасы немесе ру осы жерді пайдаланып, пайдалану құқығын иелене алады. Мұндай жүйеде егістік жерлерге нарық болмайды, сондықтан жер ашық саудада сатылмайды немесе алынбайды, ал жер құқығы дәстүрлі болып табылады. Ағаш кесіп, өртеу әдісімен шаруашылық жүргізуде орман көбінесе құрғақ маусымға бірнеше ай бұрын кесіледі. Кесілген ағаштар кептіріліп, келесі құрғақ маусымда өртеледі. Нәтижеде пайда болған күл топырақты тыңайтады, ал өртелінген егістік келесі жаңбырлы маусымның басында күріш, жүгері, маниок немесе басқа да негізгі дақылдармен егіледі. Бұл жұмыс бұрын қарапайым құралдармен – пышақ, балта, соқа және қашаумен атқарылатын.
Slash and burn fields are typically used and owned by a family until the soil is exhausted. At this point the ownership rights are abandoned, the family clears a new field, and trees and shrubs are permitted to grow on the former field. After a few decades, another family or clan may then use the land and claim usufructuary rights. In such a system there is typically no market in farmland, so land is not bought or sold on the open market and land rights are traditional. In slash and burn agriculture, forests are typically cut months before a dry season. The "slash" is permitted to dry and then burned in the following dry season. The resulting ash fertilizes the soil and the burned field is then planted at the beginning of the next rainy season with crops such as rice, maize, cassava, or other staples. This work was once done using simple tools such as machetes, axes, hoes and shovels.
Пайдасы мен кемшіліктері
Бұл ауыл шаруашылығы жүйесі миллиондаған адамды азық-түлікпен және табыспен қамтамасыз етеді. Ол мыңдаған жылдар бойы экологиялық тұрақтылықты сақтап келген. Амазонка сияқты тропикалық аймақтардағы топырақтардың суға шаю арқылы қоректік заттардан айырылуы салдарынан, олар өте кедей болып табылады, сондықтан осы аймақтарда қолданылатын жалғыз ауыл шаруашылығы түрі – жарып, өртеу. Жарып, өртетін шаруалар көбінесе монокультураның орнына әртүрлі дақылдарды еседі және мозаикалық орта құру арқылы биологиялық әртүрлілікті арттыруға үлес қосады. Дәстүрлі жарып, өртеу әдісі жалпы экожүйеге, шағын уақытша алаптан басқа, зиян келтірмейді. Бұл техника ақшалай дақылдар өндіруге мүлдем қолайсыз. Жарып, өртеу үшін үлкен жер көлемі немесе халықтың сирек орналасуы қажет. Егер жарып, өртеу бір аймақта тым жиі жасалса, себебі адам санының тығыздығы көтеріліп, тұрақты деңгейден асып кетсе, орман соңында жойылған болады.
This system of agriculture provides millions of people with food and income. It has been ecologically sustainable for thousands of years. Because the leached soil in many tropical regions, such as the Amazon, are nutritionally extremely poor, slash and burn is one of the only types of agriculture which can be practiced in these areas. Slash and burn farmers typically plant a variety of crops, instead of a monoculture, and contribute to a higher biodiversity due to creating mosaic habitats. The general ecosystem is not harmed in traditional slash and burn, aside from a small temporary patch. This technique is most unsuitable for the production of cash crops. A huge amount of land, or a low density of people, is required for slash and burn. When slash and burn is practiced in the same area too often, because the human population density has increased to an unsustainable level, the forest will eventually be destroyed.
Оңтүстік Азия
Солтүстік-шығыс Үндістанның Трипура, Аруначал Прадеш, Мегалайя, Мизорам және Нагаланд штаттарында, сондай-ақ Бангладештің Рангамати, Хаграчари, Бандарбан және Силхет аудандарындағы тайпалық топтар кесу-өртеу шаруашылығын поду, джом немесе джом өсіру деп атайды. Бұл жүйеде экономикалық маңызы бар дақылдар – жота күріші, көкөністер немесе жемістер өсіру үшін жер өртеу немесе толық кесу арқылы тазаланады. Бірнеше циклден кейін жердің құнарлылығы төмендеп, жаңа жер таңдалады. Жум көбінесе тығыз орманды төбелердің беткейлерінде жүргізіледі. Күн сәулесінің жерге жетіп, өсімдіктерге тиюі үшін ағаштардың бастары кесіледі, ал ағаштар мен шөптер жаңа топырақ алу үшін өртеліп жіберіледі. Бұл жерді тыңайтуға көмектеседі деп саналғанымен, ол эрозияға осал болуы мүмкін. Жабысқақ күріш, жүгері, баклажан және қияр сияқты дақылдардың тұқымдары үшін тесіктер жасалады. Жумның салдары ескерілгеннен кейін Мизорам үкіметі штат аумағында осы әдісті тоқтату саясатын қабылдады.
Tribal groups in the northeastern Indian states of Tripura, Arunachal Pradesh, Meghalaya, Mizoram and Nagaland and the Bangladeshi districts of Rangamati, Khagrachari, Bandarban and Sylhet refer to slash and burn agriculture as podu, jhum or jhoom cultivation. The system involves clearing land, by fire or clear felling, for economically important crops such as upland rice, vegetables or fruits. After a few cycles, the land's fertility declines and a new area is chosen. Jhum cultivation is most often practiced on the slopes of thickly forested hills. Cultivators cut the treetops to allow sunlight to reach the land, burning the trees and grasses for fresh soil. Although it is believed that this helps fertilize the land, it can leave it vulnerable to erosion. Holes are made for the seeds of crops such as sticky rice, maize, eggplant and cucumber. After considering jhums effects, the government of Mizoram has introduced a policy to end the method in the state.
Америка
Кейбір американдық өркениеттер, мысалы, майялар, ежелгі заманнан бері кесіп өртеу әдісін қолданып келген. Америка Құрама Штаттарындағы американдық үндістер де ауыл шаруашылығы мен аң ауруда отты пайдаланған. Амазонияда Яномами үндістері сияқты көптеген халықтар Амазонияның топырағының нашар сапасы себепті кесіп өртеу арқылы күнкөріс жасап келеді.
Some American civilizations, like the Maya, have used slash and burn cultivation since ancient times. American Indians in the United States also used fire in agriculture and hunting. In the Amazon, many peoples such as the Yanomami Indians also live off the slash and burn method due to the Amazon's poor soil quality.
Солтүстік Еуропа
Солтүстік-шығыс Швецияда ауыл шаруашылығы жүйелерінде кесу және жағу тәсілдері қолданылған. Швецияда бұл практика svedjebruk деп аталады. Финляндияның Каави қаласындағы Телккәмәки табиғат қорығы – ашық аспан астындағы мұражай, онда кесу және жағу арқылы шаруашылық жүргізу көрсетіледі. Фермаға келгендер 15 ғасырдан бастап Финляндияның шығысындағы Солтүстік Савон аймағында адамдардың қалай шаруашылық еткенін көре алады. Қорықтың белгілі бір бөліктері әр жыл сайын өртеуге ұшыратылады.
Slash and burn techniques were used in northeastern Sweden in agricultural systems. In Sweden the practice is known as svedjebruk. Telkkämäki Nature Reserve in Kaavi, Finland, is an open air museum where slash and burn agriculture is demonstrated. Farm visitors can see how people farmed when slash and burn was the norm in the Northern Savonian region of eastern Finland beginning in the 15th century. Areas of the reserve are burnt each year.
мәдениет
Сведжебрук жүйесі жыл сайын жаңа орманды кесуді және жаңа жерді өртеуді талап етті. Бұрынғы егістіктердің 10–30 жылға жуық орманмен қайта өсуіне рұқсат ету қажет болды, содан кейін ғана цикл қайталанатын еді. Осының салдарынан, тұрғын үйлер көбінесе егістіктерден шақырымдап алыс орналасқан. Бұған қоса, бұл процесс көп еңбек күшін қажет еткендіктен, кеңейтілген отбасылар бірлесіп жұмыс істеп, тығыз қауымда өмір сүруге бейімделген. Сведжебрук егіншілік тәсілі үлкен аумаққа мұқтаж болды. Орман жеткілікті болғанда, финдер өте жақсы өмір сүрген. Халық санының өсуімен және орманды өртеуге шектеулер қойылғанда, жағдай күрделене түсті. 1710 жылы Швециямен болған қақтығыс кезінде, олардың адалдығына күмән келгендіктен, норвегиялық билік оларды шекаралық аймақтан қууды қарастырды, бірақ олардың тым кедей екендігіне байланысты, қуылған жағдайда тірі қалуға мүмкін емес деп шешті.
Svedjebruk required felling new forest and burning a new area every year. It was necessary to allow the former fields to regrow with forest for 10–30 years before repeating the cycle. As a result, the dwellings were often many kilometers from the fields. Furthermore, since the process was man power intensive, extended families tended to work together and live in compact communities. The svedjebruk farming approach required a large area. When forest was plentiful, the Finns were very prosperous. As population grew and restrictions were placed on the forest which could be burned, it became increasingly difficult. By 1710, during the conflict with Sweden, because of their suspect loyalties Norwegian authorities considered expelling them from the border area, but did not do so because it was judged they were too poor to survive if evicted.
Зерттеу
Ауыл шаруашылығының бұл түрін көптеген даму және экологиялық ұйымдар қолдамайды, ал басты баламалар – қарқынды, тұрақты шаруашылық әдістеріне көшу немесе ауыл шаруашылығынан толығымен басқа, жоғары жалақы төленетін салаларда жұмыс істеуге өту. Басқа ұйымдар фермерлерге жаңа техникаларды енгізу арқылы өнімділікті арттыруға көмектесуді ұсынады. Кесілген өсімдіктерді толық күйдірмей, қалған көмірді топыраққа араластыру ("жабық және көмір") әдісі өнімділікті арттырудың бір жолы ретінде қарастырылған. 2000-жылдардың басындағы жобаны жүзеге асырғандар, егер фермерлер Инга ағаштары арасына қара бұрыш өсірсе, оны "Инга аллеясы" деп атап, кесу-өртеу шаруашылығын азайтуға болатынын мәлімдеді. Орталық Америкада кең таралған қара бұршақ өсіруге арналған дәстүрлі "жабық және жабу" әдісінің өнімділігін арттыру үшін, топырақтан күші кеткеннен кейін және жаңа жерді дайындауға дайын болғанда, қосымша түрде азот жинағыш бұталарды отырғызу ұсынылған.
This type of agriculture is discouraged by many developmental or environmentalist organisations, with the main alternatives being promoted are switching to more intensive, permanent farming methods, or promoting a shift from farming to working in different, higher paying industries altogether. Other organisations promote helping farmers achieve higher productivity by introducing new techniques. Not allowing the slashed vegetation to burn completely and ploughing the resultant charcoal into the soil (slash and char) has been proposed as way to boost yields. Promoters of a project from the early 2000s claimed that slash and burn cultivation could be reduced if farmers grew black pepper crops between Inga trees, which they termed 'Inga alley cropping'. A method of improving the yields in a type of traditional assarting cultivation used to grow common beans in Central American called 'slash and cover', has been proposed, by additionally planting leguminous shrubs to act as a fallow crop after the soil is exhausted and one is ready to clear a new patch of forest.
Жалпы әдебиет
Нешолен, Биргер (1994). "Svedjebrukerne", Østlandske Skogsområder, Den Norske Turistforening. Пайн, Стивен Дж. (1997). Вестальдік от: Еуропа және оның әлеммен қарым-қатынасының экологиялық тарихы, от арқылы баяндалған. Сиэтл және Лондон: Вашингтон университетінің баспасы. Стагг, Франк Ноэл (1956). Шығыс Норвегия және оның шекаралық аймағы. Аллен және Унвин.
Nesholen, Birger (1994). "Svedjebrukerne", Østlandske Skogsområder, Den Norske Turistforening. Pyne, Stephen J. (1997). Vestal Fire: An Environmental History, Told Through Fire, of Europe and Europe's Encounter with the World. Seattle and London: University of Washington Press. Stagg, Frank Noel (1956). East Norway and Its Frontier. Allen & Unwin.