Кіріспе

Канадалық жазушы және сауаттылықты қолдаушы Шерри Линн Фич (3 желтоқсан 1956 жылы туған) – канадалық жазушы және сауаттылықты қолдаушы. Ол негізінен балаларға арналған кітаптарымен белгілі, сонымен қатар ересектерге арналған өлеңдер мен көркем әдебиет жариялаған.

Өмірбаян

Фич 1956 жылғы 3 желтоқсанда Онтарионың Оттава қаласында дүниеге келді, оның әкесі Корольдік Канада ұлттық полициясында қызмет етіп жатқанда. Оның әкесі түпнұсқада Новая Шотландиядан, ал анасы Нью-Брансуиктен шыққан. Шери үш баланың үлкені. Ол бір жасқа толмағанда отбасы Мирамичиге (Нью-Брансуик) көшіп келді. Үш жылдан кейін олар Монктонға көшіп, он жыл тұрды, содан кейін Фредериктонға. Фич 1974 жылы Фредериктон орта мектебін сыныптың үздігі ретінде бітірді. Ол әлі жасөспірім кезінде тұрмысқа шығып, екі ұл туды, 24 жасында ажырасқаннан кейін оларды өзі тәрбиеледі. Фич Фредериктондағы Сент-Томас университетінде оқып, 1987 жылы ағылшын тілі мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. 1990 жылдары Фичтің жұмыс орны Жаңа Шотландияның Галифакс қаласында болды, онда оның екінші күйеуі Жиль Планте Канада радио хабарларын тарату корпорациясында жұмыс істеді. 2001 жылы ол Вашингтон қаласына ауыстырылды, ал Фич он жылға жуық сол жерде тұрды. Фич күйеуімен қазір Ривер-Джон қаласында (Новая Шотландия) тұрады.

Балалар үшін жазу

Фитч ең жақсы балалар поэзиясы кітаптарының авторы ретінде танымал, олар "көтеріңкі сөз ойындары мен юмормен" сипатталады. Кітаптың атауы Джон Китстің "Сент-Агнес кеші" поэмасынан алынған бір жолдан алынған. 1990 жылдары Doubleday Canada Фитчтің бірнеше балалар поэзиясы кітаптарын жариялады, олардың көптегені жүлделерге ие болды. 1992 жылы «Менің ас үйімде маймылдар болды» кітабы сегіз жасқа дейінгі балаларға арналған кітаптар үшін Канадалық балалар кітап орталығының «Мистер Кристи» сыйлығын жеңіп алды. 1995 жылы жарық көрген «Мейбл Мёрпл» кітабы Энн Коннор Бример сыйлығын жеңіп алды, ал 2000 жылы ол «Канадалық автордың ең жоғары әдеби стандарттарды көрсететін (кем дегенде төрт кітаптан тұратын) туындылары үшін» берілетін Вики Меткалф әдебиет сыйлығымен марапатталды. 1998 жылы жарық көрген «Егер сіз менің кроссовкаларымды кисеңіз: Балалар құқықтары туралы кітап» ЮНИСЕФ-тің тапсырысы бойынша жазылған. Ондағы 15 өлең Біріккен Ұлттар Ұйымының Балалар құқықтары конвенциясының кейбір қағидаларына негізделген, соның ішінде білім алу, жеке өмірге құқық, сөз бостандығы және соғыстан қорғалу құқығы бар. Канадалық журналист және теледиктор Питер Гзовски кітапқа алғы сөз жазды, ол Онтарио кітапханалар қауымдастығының «Күміс қайың» сыйлығы мен Атлантикалық Канаданың «Хакматак балалар таңдауы» сыйлығын жеңіп алды. 2000 жылдары Фитч кішкентай балаларға арналған кітаптарды жариялауды жалғастырды, соның ішінде оның алғашқы картондалған кітабы «Kisses Kisses Baby O», 2008 жылы Нова-Шотландияда туған барлық балалардың отбасыларына отбасылық сауаттылық бағдарламасы аясында сыйға тартылды. Ол сондай-ақ 2002 жылы «Бір қадам» романымен жасөсперімдерге арналған әдебиеттер ауқымын кеңейтті, одан кейін 2005 жылы «Қоршаушылар» романы жарық көрді. Поэзия мен романдардан басқа, Фитч болашақ жазушыларға арналған екі ғылыми-ақпараттық кітап жазды: «Тыныс ал, созыл, жаз: бар күшіңмен жазуды үйрену» және «Жазуға құмар: қалай жазушы болдым (және сіз де бола аласыз)».

Ересектерге арналған жазу

1993 жылы Фитчтің ересектерге арналған «In This House are Many Women» атты өлеңдер жинағы жарық көрді. Ол жұмысшы сыныбындағы әйелдердің өміріндегі ауыр мәселелерді қамтиды. Атауы тұрмыстық зорлықтан қашып келген әйелдерге арналған панадағы өлеңдер тізбегіне сілтеме жасайды. Автор өзінің өлеңдеріндегі әйелдермен тығыз байланыста екенін көрсетеді, олар аман қалғандар ретінде бейнеленеді. Балаларға арналған туындылары сияқты, ересектерге арналған өлеңдер де сөзбен ойнайды, бірақ мазмұны ауыррақ, мысалы, «Мемлекеттік қызметкер» өлеңінде жұмыссыздық орталығының хатшысы өзін Жұмақ қақпасындағы Әулие Петр ретінде елестетіп, клиенттерінен «Күнәңді берші?» деп сұрайды (яғни, әлеуметтік қамсыздандыру нөмірін). «In This House are Many Women» өлеңдер жинағының толықтырылған басылымы 2004 жылы жарық көрді. Фитчтің ересектерге арналған тұңғыш романы «Қуанышты ұшып бара жатқанда сүй» 2008 жылы жарыққа шықты. Романның басты кейіпкері – жалғыз ана және «нақты қаржылық және отбасылық қиындықтары бар, сонымен қатар ойыншылдығы мен юморын жоғалтпай, қараңғы уақыттарды бастан өткерген» жазушы.

Сауаттылықты қолдау және марапаттау

Фич сауаттылықты кеңінен ілгерілетуде, балаларға арнап жазу және орындау арқылы, сондай-ақ сауаттылық ұйымдарын қолдау арқылы белсенділік танытады. 1990 жылдары ол CBC Radio One арнасындағы Питер Гзовскидің Morningside радио бағдарламасына жиі қонақ шақырылып, талқылау тобының мүшесі болды. Ол Нью-Брансуик сауаттылық коалициясының (LCNB) құрметті демеушісі. LCNB-нің Fitch ересек оқушыларына арналған стипендиялық сыйлықтары, оның сауаттылыққа деген адалдығын құрметтейді және жыл сайын табысталады. Ол сондай-ақ Нова-Скотияның «Маған оқы» бағдарламасының құрметті өкілі. Фич 1998 жылдың мамыр айында Галифакстағы Сент-Мэри университетінен құрметті әдебиет докторы дәрежесін алды. 2004 жылдың мамыр айында Акадия университеті де оған құрметті әдебиет докторы дәрежесін берді. Сент-Томас университеті 2010 жылдың мамыр айында оған құрметті докторлық дәрежесін берді, автор, педагог және «сауаттылықтың шаршамас жақтасы» ретіндегі еңбегін ерекше атап өтті. Фич 2023 жылдың маусым айында Канада орденімен офицер дәрежесіне ие болды. Ол Жаңа Шотландияның Ривер-Джон қаласында тұрады.

Балалар үшін

"Менің мұрындағы саусақтарым" және басқа да өлеңдер. Моли Бобак суреттеген. Торонто, Doubleday, 1987 жыл. Ұйықтаған аждахалар бар жерде. Мишель Ниденов суреттеген. Торонто, Doubleday, 1989 жыл. Көңілді күн. Моли Бобак суреттеген. Торонто, Doubleday, 1991 жыл. Менің ас үйімде маймылдар болды. Марк Монго суреттеген. Торонто, Doubleday, 1992 жыл. Мен кішкентаймын. Ким ЛаФейв суреттеген. Торонто, Doubleday, 1994 жыл. Мейбл Мёрпл. Мэриан Ковальскинің суреттері. Торонто, Doubleday, 1995 жыл. Егер менің кроссовкаларымды кисеңіз. Дарсия Лабросс суреттеген. Торонто, Doubleday, 1997 жыл. "Хуллабалу Бугабу" күні. Суреттерін Джилл Куинн салған. Шығыс Лоуренстоун, Новая Шотландия, Pottersfield Press, 1997 жыл. Менің үйімде тышқан бар!. Лесли Э. Уоттс суреттеген. Торонто, Doubleday, 1998 жыл. Егер мен Ай болсам. Лесли Э. Уоттс суреттеген. Торонто, Doubleday, 1999 жыл. Басқа автор, Артур. Суреттерін Джилл Куинн салған. Шығыс Лоуренстоун, Новая Шотландия, Pottersfield Press, 1999 жыл. Әркімнің көшесіндегі әркім әртүрлі. Лора Жоликоур суреттеген. Галифакс, Новая Шотландия ауруханасы қоры, 2001 жыл. Екі бірдей қар ұпайы жоқ. Жанет Уилсонның суреттері. Виктория, Британдық Колумбия, Orca, 2001 жыл. Талапкер Пит (Әлемдегі ең таза бала). Джейн Уоллес Митчелл суреттеген. Мельбурн, Pearson Education Australia, 2003 жыл. Қалтадағы тастар. Хелен Флок суреттеген. Виктория, Британдық Колумбия, Orca, 2004 жыл. Сәл қарап тұр, Бу! Лора Уотсон суреттеген. Виктория, Британдық Колумбия, Orca, 2005 жыл. Егерде менің миллион пияз болса. Yayo суреттеген. Ванкувер, Tradewind Books, 2005 жыл. Сүйік сүйік, сәби! Хилда Роуз суреттеген. Галифакс, Nimbus, 2008 жыл. Түнгі аспандағы дөңгелек саяхаты. Yayo суреттеген. Ванкувер, Tradewind Books, 2013 жыл.

Жас ересектерге арналған

Бір қадам. Виктория, Британдық Колумбия, Орка, 2002 жыл. Қабір сақшылары. Торонто, Даблдей, 2005 жыл. Плутонның көлеңкесі. Торонто, Даблдей, 2010 жыл. Мен ыстық маусым күні өлдім. Галифакс, Fierce Ink Press, 2013 жыл. Электрондық кітап.

Ересектерге арналған

Бұл үйде көптеген әйелдер бар, және басқа өлеңдер. Фредериктон, Н.Б., Гуз-Лейн, 2004 жыл. "Қуанышты ұшып бара жатқанда сүйіктейтін бол." Галифакс, Нимбус, 2008 жыл.

Білім беру

Жазу маниясы: Қалай жазушы болдым (Және сен де боласың!). Маркхэм, Онтарио, Пемброк баспасы, 2000. Поэзия тәжірибесі: Сыныпта поэзияны таңдау және пайдалану. Шэри Фитч және Ларри Шварц. Маркхэм, Онтарио, Пемброк баспасы, 2008. Тыныс ал, соз, жаз: Бар күшіңмен жазуды үйрену. Маркхэм, Онтарио, Пемброк баспасы, 2011.