Кіріспе

13 және 14 ғасырдағы ағылшын дворяны

Томас, Ланкастердің 2-графы (1278 – 22 наурыз 1322) – Plantagenet патшалық әулетінің алғашқы Ланкастер үйінің ағылшын дворяны. Ол 1296 жылдан 1322 жылға дейін Ланкастер, Лестер және Дерби графтықтарын, ал 1311 жылдан 1322 жылға дейін әйелінің құқығымен Линкольн және Солсбери графтықтарын иеленді. Англияның ең күшті барондарының бірі ретінде Томас, бірінші туысы король Эдуард II-ге қарсы барондық оппозицияның көшбасшыларының бірі болды.

Ерте өмір және неке

Томас – Эдмунд Краучбек пен Артуалық Бланштің үлкен ұлы, Наварраның жесір ханымы және Франция королі Людовик IX-ның немересі. Краучбек – Англия королі Генрих III-нің ұлы еді. Анасы арқылы Томас Наварра королевасы Иоанна I-нің жартылай бауыры болды. Оның Элис де Лейсимен некесі сәтті болмады. Олардың ортақ балалары болған жоқ, бірақ ол заңды емес екі ұл – Джон мен Томасқа әке болды. 1317 жылы Элис Кенфордтағы (Дорсет) сарайынан Джон де Варреннің, Суррейдің 7-ші графының қызметіндегі рыцарь Ричард де Сент Мартинмен зорлықпен алып қашырылды. Бұл оқиға Ланкастер мен Суррей арасындағы араздыққа себеп болды; Ланкастер жазалау мақсатымен Суррейдің екі қамалын басып алды. Содан кейін король Эдуард араласып, екі граф шартты бейбіт келісімге келді. Томас Линкольн мен Солсберидің қуатты графтықтарын өз қолында сақтап қалды. Бұл екі отбасы арасында жасалған неке шартымен байланысты болды; оның қайын атасы қайтыс болғаннан кейін Томас бұл графтықтарды өз құқығымен иеленбек, әйелінің құқығымен емес, дегені күтпеген нәрсе еді.

Ланкастер графы

Ол толық жасқа келгенде Ланкаширдің мұрагерлік шерифі болды, бірақ келесі он жылдың көп бөлігін Шотландияда I Эдуард үшін күресіп, шривалдықты орынбасарларға тапсырды. Ол 1298 жылы Фолкирк шайқасында I Эдуард әскерінің қанатында болды. 1308 жылдың 25 ақпанында Англия королі II Эдуардтың, өз інісінің таққа отыруына қатысты, Эдуард Танушының қылышы – Куртананы алып жүрді. Король билікке келгеннің басында Ланкастер Эдуардты ашық қолдады, бірақ король мен ақсүйектер арасындағы қақтығыс күшейгенде Ланкастердің адалдығы өзгерді. Ол корольдің сүйіктісі Пирс Гавестонды жек көріп, оны "Скрипкашы" деп қысым көрсеткені үшін кек алуға ант берді, себебі Гавестон корольдан Ланкастердің қарауындағы біреуін босатуды талап еткен. Ланкастер Гавестонды елден қууды және барондық олигархия құруды талап еткен Лордтардың бірі болды. Оның жеке әскері король мен Гавестонды ажыратуға көмектесті, ал Ланкастер Гавестонды соттаған және 1312 жылы өлім жазасына кескен "судьялардың" қатарында болды. 1314 жылы Баннокберндегі жеңілістен кейін Эдуард Ланкастерге бағынып, ол Англияның билеушісіне айналды. Ол келесі төрт жыл бойы елді басқаруға тырысты, бірақ тәртіпті сақтай алмады және шотландтардың солтүстік аймақтарын шауып, қайтарып алуына тосқауыл қойа алмады. 1318 жылы барондар арасында оның беделі төмендеді және ол "билігін шектеуге" көндірілді.

Өлім

Жаңа басшылық, ақырында Уинчестердің 1-ші графы Хью ле Деспенсер және оның ұлы Хью Деспенсер кіші басшылық еткені, барондық арасында бұрынғыдан да жақтырмас болды, ал 1321 жылы Ланкастер тағы да көтеріліс бастады. Бұл жолы ол 1322 жылғы 16 наурызда Боробридж шайқасында жеңіліп, тұтқынға алынды. Ланкастерді екі Деспенсер, Эдмунд Фицталан, 9-шы Арундель графы және король Эдуард кіретін сот алдында соттады. Ланкастерге өзін қорғауға рұқсат берілмеді, тіпті оның орнына сөйлейтін адам да болған жоқ. Ол мемлекетке опасыздық жасады деп айыпталып, өлім жазасына кесілді. Олардың туыстығы мен Ланкастердің патшалық қанына байланысты король жазаны асылу, жазалау және бас кесуден гөрі тек бас кесуге өзгертті, және Ланкастер 1322 жылғы 22 наурызда Понтефракт қамалының жанында өлімге кесілді. Ол қайтыс болғаннан кейін оның титулдары мен иеліктері тәркіленді, ал Ланкастердің көтерілісіне көмектескен шотландтар, негізінен ағылшындарды соғыста әлсірету үшін, 1322 жылғы Ұлы шабуылда оның мұрасын иелену мүмкіндігін пайдаланды. 1323 жылы оның кіші інісі Генрих Лестер графтығын иелену үшін сұраныс білдірді, ал 1326 немесе 1327 жылы Парламент Томасқа қатысты сот шешімін қайта қарап, Генрихке Ланкастер, Дерби, Солсбери және Линкольн графтықтарын иеленуге рұқсат берді. Томас қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай оның Понтефракттағы қабірінде кереметтер орын алғаны туралы хабарлар тарады, және ол шейіт және қасиетті кісі ретінде құрметке ие болды. 1327 жылы Халық палатасы Эдуард III-тен оны қасиетті деп жариялауды сұрады, және халықтың құрметі реформацияға дейін жалғасты. 1822 жылғы 23 наурызда Томастың қалдықтары Ферри Фрайстон приходындағы бір далада үлкен тас қабірде табылған. 1942 жылы Э. Дж. Рудсдейл Томастың сүйектерінің бір бөлігі 1885 жылы Понтефракт қамалынан алынып, Эссекс графтығының Колчестер қаласындағы Паскелл аукционында табылғанын хабарлады.

Атақтар мен жерлер

Томас әкесінен Ланкастер, Лестер және Дерби графтарының Феррер титулын мұра етті. Линкольн графының 3-ші Генри де Лейсидің қызы және мұрагері, Линкольн графы Элис де Лейсиге үйлену арқылы, ол 1311 жылы қайын атасы қайтыс болғаннан кейін Линкольн графы, Солсбери графы, Хальтонның 11-ші бароны және Боулендтің 7-ші лорды атанды. Бес графтықтың иесі болған Томас Англиядағы ең бай және ең күшті адамдардың бірі еді. Томас Англияның солтүстігінде, әсіресе Клитеро қамалы сияқты маңызды бекіністердің көптеген иесі болды. Ол Понтефракт қамалын кеңейтуге жауапты болды және 1313 жылы Нортумберлендтегі Данстанбург қамалын, зор қамалды салуды бастады.

Қарулар

Әкесінен мұра болған Томас патшалықтың гербін таңды, ол үш нүктелі Франция тағасымен (көк түсті үш алтын флер-де-лизбен) ерекшеленді.

Шежірелік кесте

Томас Францияның Капетия патшаларымен де, Англияның Плантагенет патшаларымен де жақын туыс болды. Оның замандастары «оның әкесі мен анасы екеуі де патшалық әулеттен шыққандықтан, ол басқа графтарға қарағанда тектірек екені анық» деген пікір білдірді.