Кіріспе

Күн ханзадасы Горустың Ұлы оқиғасы (太陽の王子 ホルスの大冒険) – 1968 жылы түсірілген жапондық аниме-фантастикалық оқиғалық фильмі. Бұл Исао Такахатаның режиссерлік дебюті, және Хаяо Миядзаки де осы фильмде жұмыс істеген. Горус олардың келесі 50 жылға созылған, көптеген анимациялық студияларды қамтыған серіктестігінің бастамасы болды. "Күн ханзадасы Горус" фильмінің негізгі өндіріс тобына Такахата (режиссер), Ясуо Оцука (анимация режиссері), Миядзаки (сценалық дизайн, негізгі анимация), Ясуджи Мори (негізгі анимация), Рейко Окуяма (негізгі анимация) және Йоичи Котабе (негізгі анимация) кірді. Бұл топ дизайн, сюжеттік идеялар мен сюжеттік тақталарға үлес қосты; Такахатадан басқа (ол аниматор емес) барлығы кейіпкерлердің дизайнына да қатысты. Акеми Ота, Масатаке Кита және Садао Кикучи – негізгі аниматорлар, бірақ фильмге көп идея енгізбеді. Фильм АҚШ-та AIP TV арнасымен "Кішкентай норвеж ханзадасы" деген атаумен тікелей теледидарға шығарылды.

Қысқаша мазмұны

Фильм ежелгі Норвегиядағы белгісіз солтүстік патшалықта өрбиді. Оқиға жас Хорус (немесе Хольс) «күміс қасқырлар» тобымен күресуге тырысып, Mogue (немесе фильмнің кейбір нұсқаларында Роккоар) есімді ежелгі тас алыпты кездейсоқ оятуымен басталады. Хорус алыптың иығынан сынық шығарып алады, ол тозған, көне семсер болып шығады. Алып бұл «Күннің семсері» екенін жариялайды, сондай-ақ семсер қайтадан соғылғанда ол «Күннің ханзадасы» атанған Хорусқа келеді деп уәде береді. Өлім төсегіндегі Хорустың әкесі олардың отбасы солтүстік теңіз жағалауындағы ауылдан шыққан екенін айтады, оны қорқынышты мұздық әйгілеуі Грунвальд қиратқан, олар ғана аман қалған. Өлер алдында Хорустың әкесі ұлын туған жеріне қайтып, ауыл үшін кек алуға шақырады. Жолда Хорус пен оның серігі, Коро есімді аю, Грунвальдпен кездеседі, ол Хорусқа қызмет етуден бас тартқандықтан оны тік жардан құлатып жібереді. Хорус құлаудан аман қалады және жақын маңдағы ауыл тұрғындары оны құтқарады. Хорус бұл ауылдың балықшыларының өмірін қауіпке тіккен алып шұбарды өлтіргеннен кейін ерлікке ие болады. Алайда, шұбар Грунвальдтың алдауы еді, ол дереу күміс қасқырларды ауылға шабуылға жібереді. Келесі шайқаста Хорус пен Коро қасқырларды қараусыз қалған ауылға дейін қуады, онда ол Хильда есімді құпия жас қызбен танысады. Хорус Хильданы өз ауылына алып келеді, онда оның әдемі әні ауыл тұрғындары тарапынан ыстық қарсылық алады, бірақ басшы мен оның орынбасары Драго Хорустың танымалдылығына наразы болады. Шындығында Грунвальдтың қарындасы Хильда, оның зұлым ықпалында болады, кейін Драгомен бірігіп, ауылға шабуыл жасау үшін егеуқұйрықтардың үйірін жібереді (жапондық түпнұсқада Грунвальд Хорусты жардан құлатпай тұрып, оның ағасы болғанын қалаған, бұл Хорустың Хильдамен алғашқы кездесуімен және олардың екеуінің бірдей тағдырға ие екендігі туралы пікірлерімен байланысты). Драго Хорусты басшыны өлтіруге жасаған сәтсіз әрекетіне кінәлайды, ал ауыл тұрғындары Хорусты қуады. Хорус Грунвальдты іздеуге шығады, бірақ Хильдамен және Хильда мен Грунвальд арасында хабаршы қызметін атқаратын сұлумен кездеседі. Шын беті ашылған Хильда Хорусқа қарсы шабуылдайды, ол үңгірге құлап, сиқырлы орманда тұтқынға түседі, онда ол ауыл тұрғындары мен әкесінің елесімен мазаланады. Грунвальд Хильданы Хорусты өлтіруге жібереді, ал өзі қасқырлары мен алып мұз мамонтымен бірге ауылға шабуыл жасайды. Хорус сиқырлы орманнан қашып құтылады, себебі семсерді бірлесіп соғу қажеттігін және Грунвальдты жеңу үшін ауыл тұрғындарының бірігуі керек екенін түсінеді. Грунвальдтың жоспарына қатысқаны үшін өкінген Хильдамен қысқаша шайқасқаннан кейін, Хорус ауыл тұрғындарымен бірігіп, қорғаныс үшін жаққан отты семсерді қайта соғу үшін пайдаланады. «Күннің семсері» қайтадан соғылғаннан кейін оған тас алып Могу қосылады. Олар Грунвальдты жеңіп, жояды. Хорусқа көмектесу үшін өзінің сиқырлы «Өмір медалін» берген Хильда, онысыз да тірі екенін біліп, Хорусқа және ауыл тұрғындарына қосылады.

Өндіріс

Хорустың оқиғасы сценарист Кадзуо Фуказаваның "Чикисанидің үстіндегі күн" (チキサニの太陽) атты қуыршақ пьесасына негізделген, ол өз кезегінде Хоккайдо аралының жергілікті халқы – айну халқының ауызша дәстүрі Юкардан шыққан эпостың қайта қарастырылуы. Бастапқы айну эпосының жапон тіліндегі атауы – オキクルミと悪魔の子 (Окикуруми то акума но ко). Айнұ халықтарын бейнелеуге байланысты қандай да бір дау-дамайдың алдын алу үшін "Хор" үшін оқиға Скандинавияға көшірілді. Бұл әңгіме сонымен қатар ересек көрермендерге арналған, қазіргі Жапониядағы қоғамдық өзгерістерді көрсету және бейнеленген ауылдық қауымдастықтағы социалистік идеалдарды бейнелеу ниетімен туды, онда кейіпкерлер өзінің жағдайын жақсартумен қатар, жеке өсуінің арқасында қоғамның дамуына үлес қосады. Фильмде адамдардың қысымшы күштерден құтылып, бірлескен еңбектерінен, мысалы, балық аулаудан ләззат алатын жер көрсетілген. "Хор" фильмінің түсірілімі 1965 жылдың күзінде басталып, 1968 жылдың наурызына дейін аяқталды. Тоэйдегі басқа толықметражды анимациялық фильмдерге қарағанда өндіріс ұзақтығы шамамен 8-10 айды құрады. Компанияда телеанимацияны өндіруге де көңіл аударыла бастады. Режиссерлер Такахата мен Оцука процеске теңдікпен қарап, сценарийді және жоспарлау кездесулерін өткізу кезінде команданың барлық мүшелерінен пікірлерді жинады, бұл Миядзакиге оқиғаны және анимацияны дамытуға маңызды үлес қосуға мүмкіндік берді. "Хор" фильмінің өндіріс бюджеті 2000 доллардан асып, 1977 жылғы "Космикалық соғыс кемесі Ямато" фильмінен асып түсетінше ең қымбат аниме фильмі болды.

Қабылдау

Марк Шиллингтің "Жапон попмәдениетінің энциклопедиясында" келтірілгендей, 1968 жылы "Хакубунканның" ай сайын шығатын Taiyō (太陽) журналының бір рецензенты "Диснейді басып өтіп, қарқынды дамуды бастаған коммерциялық анимация әлемнің бір бұрышында пайда болды" деп мәлімдеді, "Хор" және "Ортаңғы кітап" фильмдерін көргеннен кейін. Хелен Маккарти өзінің "Хаяо Миядзаки; Жапон анимациясының шебері" кітабында фильмнің сыншылардың және көрермендердің жоғары бағасына қарамастан, қысқа ғана уақытқа ғана кинотеатрларда көрсетілгенін атап өтті. Маккарти Ясужи Моридің Хилда үшін жасаған "таза және қарапайым кейіпкер дизайны" "көптеген эмоционалдық тереңдік пен икемділікке мүмкіндік берді" деп көрсетті және бұл стиль Такахата мен Миядзакидің анимациялық карьерасы бойындағы жұмыстарына күшті әсер еткенін байқады. Патрик Дрейзен "Аниме жарылысы" кітабында бұл фильмді анимация эволюциясының шешуші туындысы деп атап, 10 күндік кинотеатрлық көрсетілімнің Тоэй студиясы басшыларының сапаны тани алмауының немесе Миядзаки мен Такахата сияқты кәсіби одақ ұйымдастырушыларына кек қайтарудың амалы болғанын жазды. Дрейзен фильмнің соңғы сахналары сол кездегі кәсіби одақ және студенттік қозғалыстар үшін жасырын шақыру ретінде қызмет еткенін, олар фильмді жақсы қабылдағанын атап өтті. Дрейзен сондай-ақ Хильданың қайшылыққа толы кейіпкер ретінде бейнеленуін мақтады, кейде жақсылыққа, кейде жамандыққа жұмыс істейтін күрделі кейіпкер ретінде бейнеленген, және оны Такахата мен Миядзакидің кейінгі туындыларындағы көп өлшемді кейіпкерлердің біріншісі деп қарастыруға болады. Джастин Севакис 2014 жылдың наурызында Anime News Network үшін жазған ретроспективті шолуында фильмнің қаржылық құлдырағанын, бірақ жастар арасында бірден үлкен қызығушылыққа ие болғанын атап өтті. Севакис кемшіліктеріне қарамастан, "Хордың" сол кезеңдегі ересек көрермендерге ұсынылатын сирек анимациялық туындылардың бірі екенін айтты.

Үй бейнесі

2005 жылы Optimum Releasing компаниясы фильмді Ұлыбритания мен Ирландияда DVD форматында “Кішкентай скандинавиялық ханзада” деген атпен, Optimum Asia арқылы шығарды. DVD-де ағылшын тіліндегі субтитрлер бар, бірақ 1968 жылғы жапон трейлерінен басқа қосымша мүмкіндіктер жоқ, және ол 2-ші аймаққа бекітілген. Субтитрлердің толық еместігі, көбінесе диалогтарды өткіріп жіберуі және әндерді толығымен жоюы сынға түсті, бірақ олар бас кейіпкерді “Холс” деп атайды. Видеоның көрсетілуі еуропалық теледидарлар мен ойнатқыштармен үйлесімділік үшін 60 Гц-тан 50 Гц-қа түрлендірілгендігінің салдарынан “көлеңке” артефактілерінің болуына байланысты сынға түсті. Дегенмен, бұл фильмнің түпнұсқа дыбысы мен ағылшын тіліндегі субтитрлерімен кеңінен қолжетімді болған алғашқы рет еді және шамамен он жыл бойы фильмді осылай көрудің жалғыз жолы болды. Бұл шығарылым қазір тоқтатылды. 2013 жылы фильм Жапонияда Toei компаниясы арқылы Blu-ray Disc форматында жарық көрді. Алайда, бұл нұсқаның жаңа, жоғары сападағы қалпына келтіруден емес, стандартты сападағы көшірмеден алынғаны анықталды, ол фильмнің LaserDisc форматында CAV компаниясымен шығарылған кездегісімен бірдей және Toei-дің барлық басқа DVD шығарылымдарының бастапқы көзі болды. Бұл нұсқада ағылшын тіліндегі субтитрлер жоқ. 2014 жылдың 23 желтоқсанында Discotek Media компаниясы фильмді Солтүстік Америкада DVD форматында “Horus, Prince of the Sun” деген атпен шығарды. Бұл шығарылымда жаңа ағылшын тіліндегі субтитрлер аудармасы бар (Optimum шығарылымындағы субтитрлерге қарағанда толық және дәл, бірақ бас кейіпкерді “Горус” деп атайды), екі аудио түсіндірме, Исао Такахата мен Йоичи Котабемен бейне сұхбаттар, төрт жазбаша эссе, өндіріс галереясы және 1968 жылғы трейлер жаңа субтитрлермен қоса берілген. Оның қаптамасы мен Discotek веб-сайтында 1-ші аймаққа бекітілгені көрсетілген, бірақ ол барлық аймақтармен үйлесімді екені анықталды. Бұл фильмнің түпнұсқа жапон тіліндегі алғашқы және ағылшын тіліндегі дубляжының алғашқы дискілік шығарылымы. Optimum DVD-ден айырмашылығы, ол 50 Гц-ке түрлендірілмеген, сондықтан “көлеңке” эффектісі байқалмайды. 2015 жылдың 21 қаңтарында фильмнің Blu-ray Disc нұсқасы Walt Disney Studios Japan-ның Исао Такахатаның толық шығармалары жинағына енгізілді, онда режиссердің он фильмі бар. Бұл нұсқа Toei-дің жеке BD шығарылымымен бірдей. 2017 жылдың 28 наурызында Discotek Media компаниясы фильмді Солтүстік Америкада Blu-ray Disc форматында “Horus, Prince of the Sun” деген атпен шығарды. Бұл шығарылымда түпнұсқа жапон дыбысы, AIP ағылшын тіліндегі дубляжы, сондай-ақ түсіндірмелер, сұхбаттар мен трейлерлер бар және ол A аймағына бекітілген. AIP кітапханасы ақырында Metro Goldwyn Mayer компаниясымен сатып алынды, ол фильмді АҚШ теледидарында “Кішкентай скандинавиялық ханзада” деген атпен көрсеткен. MGM Discotek Media DVD және BD шығарылымдарында дыбыс опциясы ретінде “Кішкентай скандинавиялық ханзада” үшін жасалған ағылшын тіліндегі дубляжды лицензиялады, ал AIP нұсқасы 2015 жылдан бері Солтүстік Америкадағы Hulu, Netflix және Amazon Video сияқты көптеген бейне ағынды веб-сайттарда қолжетімді.