Кіріспе

1984 жылғы Хаяо Миядзакидің "Жел аңғарының Наусикасы" (風の谷のナウシカ) – Хаяо Миядзакидің 1982–94 жылдардағы сол аттас манга сериясына негізделген, оның өзі жазған сценарийімен және режиссерлігімен түсірілген жапон анимациялық пост-апокалиптикалық фантастикалық фильмі. Оны Topcraft студиясы жасап, Toei таратты. Джо Хисаиши, Миядзакимен алғаш рет бірлесіп жұмыс істеп, фильмге музыка жазды. Фильмде Суми Шимамото, Горо Ная, Йодзи Мацуда, Йошико Сакакибара және Иемаса Каюми дауыстарын сомдады. Ядролық соғыстан кейінгі болашақтағы әлемде өтетін фильм, Жел аңғарының жасөспірім ханшайымы Наусиканың (Шимамото) тарихын баяндайды. Ол Tolmekia патшалығымен күреске тартылады, ол ежелгі қаруды қолданып, алып мутант жәндіктерге толы ормандарды жоюға тырысады. "Жел аңғарының Наусикасы" 1984 жылдың 11 наурызында Жапонияда көрсетілді. Фильм сыншылар тарапынан жоғары бағаланды, оның сюжеті, тақырыптары, кейіпкерлері мен анимациясы мақтауға ие болды. 2007 жылы Жапонияның Мәдениет істері агенттігі жүргізген сауалнамада бұл фильм екінші орынды иеленді. АҚШ және басқа елдерде 1980 жылдардың ортасы мен соңында Manson International компаниясы жасаған фильмнің өңделген нұсқасы – "Желдің жауынгерлері" көрсетілді. Миядзаки бұл өңдеуге қарсы болды. Кейіннен 2005 жылы Walt Disney Pictures компаниясы шығарған толық және қайта дубляждалған нұсқасымен алмастырылды.

Сюжет

Жеті күндік от соғысынан бері мың жыл өтті, бұл апатты соғыс өркениетті жойып, экоцидке себеп болды, алып улы орманды, гигант мутант жәндіктермен толқыған улы орманды жаратты. Жел аңғарының патшалығында болжам бойынша "көк киім киген құтқарушы алтын далаға түседі" делінген. Доңғалақтың ханшайымы Наусика джунглиді зерттейді және оның жаратылыстарымен, соның ішінде зәулім, трилобит тәрізді броне Оммен байланысады. Ол орманды түсінуге және адамдармен бірге өмір сүрудің жолын табуға үміттенеді. Бір күні таңертең Толмекия әскери патшалығынан келген жүк ұшағы Наусиканың құтқару әрекеттеріне қарамастан, аңғарға құлады. Оның жалғыз тірі қалған адамы, Пежиттің принцессасы Ластель, Наусикадан жүкті өлмес бұрын жоюды сұрайды. Жүк – бұл Гигант жауынгердің эмбрионы, Жеті күндік отты тудырған, адам тәрізді, алып биоқұралдардың бірі. Толмекия эмбрион мен Ластельді Пежиттен тартып алды, бірақ олардың ұшағына жәндіктер шабуыл жасап, апатқа ұшырады. Бір жәндік апаттан жараланған күйде шығып, шабуылға дайын тұр, бірақ Наусика оны тыныштандыру үшін бұқашақшыны қолданады және оны ауылдан алыстатады. Көп ұзамай ханшайым Кушананың басшылығындағы толмекияндық сарбаздар аңғарға басып кіреді және Наусиканың әкесі Джилды өлтіреді. Наусика қысқа уақытқа Толмекиандармен шайқасады, бірақ аңғардың қарт семсер шебері Юпа оны құтқарады. Кушана, алып жауынгердің эмбрионын алып, биоқұралды Токсикалық Джунглиді өртеп жіберу үшін қолдануды жоспарлайды. Юпа Наусика күтіп тұрған орман өсімдіктерінің жасырын бағын табады; оның зерттеулеріне сәйкес, таза топырақ пен суда өсетін өсімдіктер уытты емес, бірақ орманның топырағы ластанумен зақымдалған. Кушана Толмекианның басып алған Пежитіге Наусика мен аңғардан бес тұтқынмен барады, бірақ Пежиттің қарсыласушысы оларды тасымалдайтын Толмекиан әуе кемелерін атып түсіреді. Наусика, Кушана және тұтқындар құлап, джунглиге құлайды, бірнеше Омды алаңдатады, оны Наусика тыныштандырады. Ол принцесса Ластелдің егіз інісі Асбелді құтқару үшін кетеді, бірақ екеуі де құм қиыршықтарының қабаттарынан Токсикалық Джунглидің астындағы уытты емес аймаққа құлап түседі. Наусика джунгли өсімдіктерінің ластанған жер бетін тазартып, жер астындағы таза су мен топырақты өндіретінін түсінеді. Наусика мен Асбел Пежитке жетеді, бірақ оны жәндіктер қиратқан. Олар жергілікті тірі қалғандардың жәндіктерді толмекилерді жою үшін өзіне тартып алғанын біледі және олар аңғарға да солай істеуді көздейді. Наусика тұтқынға алынады, бірақ Асбел мен оның анасы сияқты пежиттер тобының көмегімен қашып құтылады. Көп ұзамай ол екі пежит сарбазының жараланған сәби Омды пайдаланып, мыңдаған Омды аңғарға шақырып жатқанын біледі. Толмекиандар Омға қарсы күрескенде, Гигант жауынгер, ертелеп ұрықтанғаннан кейін, Омның бір бөлігін өлтіргеннен кейін ыдырайды. Осы арада Наусика Пежит әскерлерімен күресіп, нәресте Омды азат етеді, бірақ Асбелдің анасынан алған қызғылт көйлек Омның қанына көк түсті болады. Наусика мен Ом аңғарға оралып, малдың алдында тұрды, бірақ олар басып кетті. Омдар тынышталып, алтын қосқыштарымен оны қайта тірілтеді. Наусикая алтын далалар арқылы өткендей, құтқарушы пайғамбарлықтың орындалуымен, қолшатырлардың үстінен жүреді. Аңғар құтқарылып, Ом мен Толмекиандар кетеді, ал Пежиттер аңғар тұрғындарымен бірге, оларға қайта құруға көмектеседі. Уытты ормандардың терең жерінде уытты емес ағаш өседі.

Шығарылымдар

Фильм Toei компаниясы 1984 жылдың 11 наурызында итальяндық-жапондық аниме телесериалы "Шерлок Хаунд" эпизодтарының ("Көк карбунклдің оқиғасы" және "Теңіз астындағы қазына") жинақ фильмімен бірге көрсетілді. Фильм 1984 жылы шыққаннан кейін Дүниежүзілік табиғат қорынан ұсыныс алды. Үй бейнежазбаларында фильм 1984 жылдың 21 наурызында VHS форматында және 1984 жылдың 25 сәуірінде Tokuma Shoten компаниясының "Animage Video" таңбасымен Laserdisc форматында жарық көрді. 1995 жылдың 30 шілдесінде фильмнің субтитрленген нұсқасы Лондондағы Қазіргі заманғы өнер институтында "Көпірлер салу" кинофестивалі аясында, Хиросима мен Нагасакиге тасталған атом бомбаларының елу жылдығын еске алу мақсатында көрсетілді. 2003 жылға дейін "Наусика" фильмі Жапонияда 1,77 миллион VHS және DVD данасын сатты. Walt Disney Studios Japan компаниясы фильмді 2010 жылдың 14 шілдесінде Blu-ray форматында шығарды.

Желдің жауынгерлері

Фильмнің жапондық көрсетіліміне дейін Tokuma Shoten фильмнің шетелдік сату құқықтарын World Film Corporation компаниясына сатты. Manson ADR продюсері Райли Джексонның Showmen, Inc. компаниясына сценарийші Дэвид Шмоллердің бақылауымен ағылшын тілінде дубляждалған адаптация жасауға тапсырыс берді, ол "Желдің жауынгерлері" деп аталды және 1985 жылдың 14 маусымында Флоридада New World Pictures компаниясымен кинотеатрларда көрсетілді. 1985 жылдың қарашасында VHS нұсқасы шықты. 1986 жылы Vestron Video фильмді Ұлыбританияда шығарды, ал First Independent Video оны 1993 жылы қайтадан шығарды. Дауыс берушілер мен актрисалар көрсетілмеді, ал фильмді жылдамдату үшін жапондық 117 минуттық нұсқасына қарағанда шамамен 22 минутқа қысқартты. Фильм PG рейтингісін алды, Диснейдің кейінгі ағылшын тіліндегі дубляжы да солай болды. Салдарынан фильмнің мазмұнының бір бөлігі жоғалды: кейбір экологиялық тақырыптар Оммудың басты сюжеті сияқты жеңілдетілді, Наусиканың олармен балалық шағындағы байланысы алынып тасталды. Кейіпкерлердің көптеген аттары өзгертілді, соның ішінде бас кейіпкер Princess Zandra аталды. "Желдің жауынгерлері" сондай-ақ Миядзакиге Studio Proteus аудармашысы Торен Смиттен Viz Media үшін "Наусика" мангасының ресми, адал аудармасын жасауға рұқсат берді.

Ағылшын тіліндегі қайта шығарылымдар

2003 жылдың 18 қазанында Уолт Дисней компаниясының "Арудан адасқан" және "Порко Россо" фильмдерінің ағылшын тіліндегі дубляждарының сценарийшілері Синди мен Дональд Хьюитт, "Наусика" фильмінің жаңа, түпнұсқаға жақын ағылшын тіліндегі нұсқасы Диснейде дайындалып жатқанын, ал Патрик Стюарт пен Ума Турман актерлік құрамына алынғанын хабарлады. Бастапқыда Натали Портман Наусиканың рөлін сомдауға жоспарланған, бірақ кейін Алисон Ломан рөлге бекітілді. Дубляждың режиссері Диснейдің өкілі Рик Демпси болды. "Наусика" фильмі 2005 жылдың 22 ақпанында Buena Vista Home Entertainment компаниясы арқылы Region 1 аймағы үшін DVD форматында шығарылды. Бұл DVD-де Диснейдің ағылшын тіліндегі дубляжы және ағылшын тіліндегі субтитрлері бар жапондық дыбыс жолы бар. Фильм 2011 жылдың 8 наурызында Walt Disney Studios Home Entertainment компаниясымен АҚШ және Канадада Blu-ray форматында жарық көрді. Blu-ray АҚШ-тағы алғашқы аптада бөлшек саудадан 334 473 долларлық кіріс әкелді. GKIDS және Shout! Factory компаниялары 2017 жылдың 31 қазанында "Наусика" фильмін "Аспан сарайымен" бірге Blu-ray және DVD форматында қайта шығарды. Фильмнің DVD және Blu-ray дискілерінің лимиттік басылымдағы металл корпусы 2020 жылдың 25 тамызында АҚШ-та жарық көрді.

Басқа тілдердегі басылымдар

Испанияда 95 минуттық "Manson International" нұсқасы "Guerreros del Viento" ("Жел жауынгерлері") деген атаумен екі рет үйге шығарылды, алғашқысы 1988 жылы, екіншісі 1991 жылы, содан кейін 2010 жылы түпнұсқа кесілмеген "Nausicaä del Valle del Viento" фильмі жарық көрді. 2007 жылғы венгрлік DVD нұсқасы "Nauszika – A szél harcosai" ("Nausicaä – Жел жауынгерлері") деп аталғанымен, атаудағы сілтемеге қарамастан, кесілмеген. 2003 жыл шамасында Buena Vista Italia компаниясы DVD шығаруды жоспарлаған, бірақ ол жоба кейіннен тоқтатылды. Nausicaä 2015 жылы Lucky Red компаниясының жаңа дубляжымен кинотеатрларда көрсетілді және DVD нұсқасы жарық көрді.

Сыни жауап

"Жел аңғарындағы Наусика" сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. Фильм көбінесе жасалған ең үздік анимациялық фильмдердің қатарында саналады және сыншылар оны аниме дамуына зор ықпал еткен туынды ретінде қарастырады, себебі фильмнің жетістігі Миядзакидің Studio Ghibli және бірнеше басқа аниме студияларының құрылуына себеп болды. Америкадағы алғашқы көрсетіліміне арналған заманауи шолуда, Dayton Daily News газетінің Терри Лоусон фильмді кейіпкерлердің дизайны мен аллегориялық тақырыптары үшін, сондай-ақ Хаяо Миядзакидің режиссерлік шеберлігі мен Джо Хисаишидің музыкасы үшін жоғары бағалады. Anime News Network-тің Терон Мартин фильмді көбінесе осы себептермен мақтады. Ол сондай-ақ фильмнің "барлық уақыттың классикалық аниме фильмдерінің тізіміне енуге лайық" екенін айтты. Common Sense Media, ата-аналарға балаларға арналған медиа туралы ақпарат берумен айналысатын ұйым, фильмді оң пікірмен бағалады және оның жақсы үлгілер мен позитивті хабарламаларын атап өтті, бірақ сонымен қатар ата-аналарды фильмнің драмалық атмосферасы мен зорлық-зомбылық көріністері туралы ескертті. Metacritic сайтында фильм 7 сыншының бағасы бойынша 100 балдық жүйе бойынша 86 балға ие, бұл "көпшілік тарапынан мақұлдау" дегенді білдіреді. Хелен Маккарти "500 Essential Anime Movies" кітабында Миядзакидің анимациялық техникасын жоғары бағалап, "осы фильмтің нағыз күші – Джо Хисаишидің саундтрегі және оқиғаға, қызығушылыққа және құмарлыққа толы сценарийі" деді. Final Fantasy ойындарының авторы Хиронобу Сакагучи манга мен фильмді өзінің бейне ойын сериясына ықпал еткен деп атады; фильмдегі жылқы тырнақтары ойындардағы Чокоболардың прототипі болды. Sega компаниясының Юкио Футацуги 1995 жылғы "Panzer Dragoon" ойынына фильмнің шабыт бергенін айтты, өйткені ол Миядзакидің жұмысының жанкүйері болған. Көптеген ойындар фильмдегі Ому сияқты жаратылыстарды пайдаланды, мысалы, "Metal Slug 3", "Cyber Core" және "Viewpoint". "Жұлдыздар соғысы: Күш оянады" (2015) фильмі де фильмпен ортақ элементтерге ие, соның ішінде Наусика мен Рей басты кейіпкерлерінің ұқсастықтары (олардың мінез-құлқы мен киімдері сияқты) және бірнеше көзге түсетін ұқсас көріністер бар. Манга авторы Кацура Хосино оны өзінің сүйікті аниме фильмі деп есептейді және жас кезінде оны бірнеше рет көрген. 2001 жылы жапондық "Animage" журналы "Жел аңғарындағы Наусика" фильмін барлық уақыттың ең жақсы аниме фильмдерінің 43-орынына қойды. 2006 жылы Жапонияның Медиа өнер фестивалінде өткізілген 80 000 қатысушының дауыс беруі нәтижесінде фильм ең үздік анимациялық фильмдердің арасында ең жоғары рейтинг алды. 2009 жылы "Kinema Junpo" журналы фильмді барлық уақыттың ең үздік жапондық анимациялық фильмі деп атады.

Планерлер

Фильмде түрлі планерлер көрсетіледі және басты кейіпкер Наусика қанаттарын жиыстыра алатын, бір адамға арналған реактивті планер тәрізді машинаны пайдаланады. Жапонияда шыққан фильмге арналған кітапқа сәйкес, бұл планер Möwe (メーヴェ) деп аталады, бұл неміс тілінде шағала деген мағынаны білдіреді. Ресми түрде жасалған модельде оның қанаттарының ені шамамен 5,8 метр (1/20 масштабтағы модель 29 см өлшенген), ал жобалық ескертпелерде салмағы бар болғаны 12 кг екені көрсетілген. 2004 жылы жапондықтар бастаған OpenSky Aircraft Project фильмдегі планер үлгісінде нақты, жұмыс істейтін жеке реактивті планер құруға тырысты. M01 және M02 кодтық аттары бар, қуат көзі жоқ екі толық көлемді планер, сондай-ақ moewe 1/2 деп аталған, жартылай өлшемдегі реактивті, қашықтан басқарылатын модель жасалды. Жобаның дизайнера мен сынаушысы Studio Ghibli және Хаяо Миядзакидің жобаны ресми түрде қолдауынан бас тартты, себебі егер апат болса, оларға қиындық тудырмағысы келмеді. Реактивті қозғалтқышты нұсқасы (тіркеу нөмірі JX0122) 3 қыркүйекте алғаш рет өз күшімен ұшып көтерілді.

Манга

Миядзакидің «Наусика» мангасының нұсқасы 12 жыл бойы жазылды, Studio Ghibli фильмдерімен жұмыс істеу үшін үзілістер жасалды. Tokuma Shoten-нің Animage журналында жарияланған, алғашқы тарауы 1982 жылдың ақпанында, ал соңғы тарауы 1994 жылдың наурыз айында шықты. Миядзаки фильмге жұмысты бейімдеп, өзгертті, себебі фильм түсірілімі кезінде манганың бар болғаны он алты тарауы ғана жазылған еді. Манга 1995 жылдың 15 қаңтарында жетінші және соңғы кітабы шыққанға дейін жариялануын жалғастырды. Ағылшын тіліне аудармасын бастапқыда Studio Proteus-тен Торен Смит пен Дана Льюис жасаған. Миядзаки манганың өндірісін қайта бастағаннан кейін, Viz Media жаңа команданы таңдап, манганың қалған бөлігін шығаруды жалғастырды. Екінші ойын, «Жел аңғарының Наусикасы» (風の谷のナウシカ, Kaze no Tani no Naushika) деп аталатын және титулдық экранында «Наусика Әдебиет Ойыны» деп белгіленген, Technopolis Soft компаниясы NEC PC 8801 үшін жасаған оқиғалық ойын. Үшінші ойын, MSX үшін шыққан «Наусика ойынын мәңгі ұмытпа» (忘れじのナウシカ・ゲーム, Wasure ji no Naushika Gemu) ең танымал және Оммуды өлтіру ойыны деп жиі, бірақ қате айтылады. Люк Планкетт бұл «екі нашар бейімделуді» Миядзакидің фильмдерінің бейімделуіне рұқсат бермеу себебі ретінде сипаттайды. Tokuma Shoten алғаш рет 1996 жылдың 31 шілдесінде сурет кітабын шығарды. Viz Media сурет кітабын Солтүстік Америкада шығару үшін лицензия алды және кітапты 2007 жылдың 6 қарашасында жариялады. Сондай-ақ, Австралияда Madman Entertainment және Францияда Glénat лицензиясын алды. 2001 жылы «Наусика» сюжеттік тақталары қайта шығарылды және Studio Ghibli Storyboards жинағының 1-бөлігі ретінде бір үлкен томға біріктірілді. Фильмнің макеттік дизайнының таңдамалы үлгілері Токиодағы Қазіргі заманғы өнер мұражайында (2008 жылдың 28 шілдесінен 2008 жылдың 28 қыркүйегіне дейін) басталған Studio Ghibli Layout Designs көрмесіне қосылды, содан кейін Жапония мен Азияның әртүрлі мұражайларына сапар шегіп, Фукуока Азия өнер мұражайында аяқталды (2013 жылдың 12 қазанынан 2014 жылдың 26 қаңтарына дейін). Көрме каталогтарында көрсетілген туындылардың түсіндірмелері бар. Tokuma Shoten 1990 жылдың 20 қарашасынан 1990 жылдың 20 желтоқсанына дейін әр апта сайын төрт томнан тұратын фильм комиксін шығарды. 1998 жылдың 31 наурызында екі томдық балалар нұсқасы жарық көрді. Фильмнің оқиғаларын қамтитын кабуки пьесасының бейімделуі 2019 жылдың желтоқсан айында қойылды.