Ирландия саяхатшысы Мэри Харни: Саяси өмір жолы

Кіріспе

Ирландиялық саясаткер, 18-ші Танайст (Премьер-министрдің орынбасары)

Мэри Харни (11 наурыз 1953 жылы туған) – ирландиялық бұрынғы саясаткер және Лимерик университетінің бұрынғы канцлері. Ол 1993 жылдан 2006 жылға дейін және 2007 жылдан 2008 жылға дейін Прогрессивті демократтар партиясын басқарды. 2007 жылғы жалпы сайлауда оның ізбасары Майкл Макдауэлл орыннан айырылғаннан кейін ол қызметін қайта бастады. Ол 1981 жылдан 2011 жылға дейін Дублиннің Оңтүстік-Батыс және Дублиннің Орталық-Батыс сайлау округтерінде Teachta Dála (TD) ретінде үздіксіз қызмет етті. Ол 1997 жылдан 2006 жылға дейін Ирландияның алғашқы әйел Танайсты және Дэйл Эйренда партияны басқарған алғашқы әйел болды.

Ерте өмір және білім

Харни 1953 жылы Галвей графтығының Баллинаслое қаласындағы Портиункула ауруханасында дүниеге келді. Оның ата-анасы жақын маңдағы Ахаскара қаласында тұратын, екеуі де фермерлер болған, бірақ ол туылғаннан кейін көп ұзамай отбасы Дублин графтығының Ньюкасл қаласына көшіп кетті. Ол Инчикордағы Мейірімділік монастырында және Клондалкиндегі Презентация монастырында білім алды, содан кейін Дублин Тринити колледжінде оқыды. Тринитиде оқып жүрген кезінде ол Колледж тарихи қоғамының алғашқы әйел аудиторы (төрағасы) атанды. 1976 жылы ол Экономика және әлеуметтік зерттеулер бакалавры дәрежесін алып, қысқа мерзімге Дублиндегі Кастлнок колледжінде орта мектеп мұғалімі болып жұмыс істеді.

Фианна Файл: 1977-1985 жылдар

Харни 1977 жылғы жалпы сайлауда «Фианна Фейл» партиясының көшбасшысы Джек Линчтің назарына ілігіп, «Фианна Фейл» партиясынан кандидат ретінде сәтті сайлана алмады. Кейін Линч, ол уақытта Taoiseach болған, оны Сенатқа тағайындады. Тағайындалғанда ол Сенаттың ең жас мүшесі болды, оның жасы 24-те еді. 1979 жылы Харни алғаш рет сайлауда жеңіске жетті, ол Дублин округі кеңесіне сайланды. Екі жыл өткен соң ол 1981 жылғы жалпы сайлауда Дублиннің оңтүстік-батыс сайлау округінен Дэйлге сайланды. Ол 2011 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін барлық сайлауда өз орнын сақтап келді, ал 2002 жылғы жалпы сайлауда Дублиннің оңтүстік-батысының бір бөлігінен құрылған жаңа Дублин орталық-батыс сайлау округіне ауысты. Гей Деклан Флинннің өлтірушілеріне шартты жаза берілгеннен кейін Харни сол кездегі Әділет министрі Майкл Нунаннан судьяның отставкаға кетуін сұрады. «22-нің тобы» мүшесі ретінде ол 1985 жылы Англо-Ирландия келісіміне дауыс бергені үшін партиядан қуылды.

Прогрессивті демократияның негізі: 1985-1997

Харни 1985 жылғы желтоқсанда Десмонд О'Малли мен Бобби Моллоймен бірге «Прогрессивті демократтар» партиясының негізін қалаушы мүшесі болды. 1989 жылғы жалпы сайлаудан кейін «Прогрессивті демократтар» партиясы сол кезде Чарльз Хоухи басқарған «Фианна Фейл» партиясымен коалициялық үкімет құрды. Харни қоршаған ортаны қорғау саласындағы мемлекеттік министр болып тағайындалды. Мемлекеттік министр ретінде ол Дублинде битумды көмір сатуға тыйым салатын заң қабылдауды қолдады, осылайша қаладан тұманды ауа азайтылды. Ол бұл лауазымда 1992 жылдың соңында партия үкіметтен шыққанға дейін қызмет етті. 1993 жылдың ақпан айында Харни «Прогрессивті демократтар» партиясының төрағасының орынбасары болып тағайындалды және сол жылдың қазан айында партия төрағасы ретінде О'Маллидің орнын басып, «Dáil Éireann» парламентіндегі ирландиялық саяси партияның алғашқы әйел басшысы атанды.

Файнна Файлмен коалицияға оралу: 1997-2004

1997 жылғы жалпы сайлаудан кейін және ұзақ келіссөздерден соң Прогрессивті демократтар Фианна Фейлмен коалициялық үкімет құрды. Харни алғашқы әйел танайст және кәсіпорын, сауда және жұмыспен қамту министрі болып тағайындалды. Харни өкілеттіктерін пайдаланып, компаниялар заңын бұзған болуы мүмкін деген ұсыныс жасаған трибуналдар бойынша 13 тергеуді бастады. 2002 жылғы жалпы сайлаудан кейін Харни прогрессивті демократтарға жетекшілік етті, олардың орындары төрттен сегізге дейін екі есеге артты, және Фианна Фейлмен коалицияға қайта оралды – 1969 жылдан бері үкіметтің қайта сайлануының алғашқы жағдайы. Ол тағы да танайст және кәсіпорын, сауда және жұмыспен қамту министрі болып тағайындалды. 2004 жылдың мамыр айында ол жеке жарақаттарды бағалау жөніндегі кеңес (PIAB) ашты, жеке жарақаттарға қатысты сот шығындарын азайту және талапкерлерге жылдам және арзан өтемақы төлеу мақсатында. Бұл сақтандыру нарығындағы маңызды реформа болды, оған заңгерлер ұзақ уақыт бойы қарсылық көрсеткен. Кеңестің бірінші оқылымы Еуропалық Кеңестің Ирландия төрағалығы кезінде болғандықтан, ол Еуропалық Парламент ұсынған түзетулерді қабылдамау туралы шешім қабылдаған отырысты басқарды, бұл бағдарламалық қамтамастың жаңаруларын патентке жататын объектілерден шығарды. 2001 жылдың желтоқсан айында Харни Air Corps ұшағын Манорхамильтондағы досының жеке лицензиясын ашу үшін Лейтрим округіне сапар жасады, бұл сапар 1500 евро тұрды. Кейін Харни ұшақты үкіметтік емес істер үшін пайдаланғаны үшін өкініш білдірді және ұшақты пайдаланудың дұрыс болмағанын мойындады. Ұшақтың 90% уақыты теңіздік бақылауға арналған.

Денсаулық сақтау және балалар министрі: 2004-2011

2004 жылғы 29 қыркүйекте үкіметтік қайта құру кезінде Харни Денсаулық сақтау және балалар министрі болып тағайындалды. 2006 жылғы мамырда Ирландия медбикелер ұйымы Мэри Харниге сенімсіздік білдіретін резолюцияны бірауыздан қабылдады, оны медбикелерге жатқысыз және қарсы тұратын көзқарас танытқандығы үшін айыптады. Оның мемлекеттік ауруханалардағы жеке төсектерді жекеменшік ауруханаларға беру саясаты да сынға түсті. 2006 жылғы наурызда, ол денсаулық сақтау министрі болып тағайындалғаннан кейін 16 ай өткен соң, INO бір күні ауруханаларда троллейбуста күтіп тұрған 455 адамның рекордтық саны тіркелгенін мәлімдеді (ал Денсаулық сақтау қызметін ұйымдастыру басқармасы сол күні ауруханаларда троллейбуста күтіп тұрған 363 адамды көрсеткен). 2006 жылғы маусымда Health Consumer Powerhouse ирландиялық денсаулық сақтау жүйесін Еуропалық Одақ және Швейцариядағы ең «тұтынушыға бейімді» екінші жүйе деп бағалады, 26 елдің ішінде 25-ші орынға ие болды, тек Литвадан ғана озып кетті. Алайда, сол зерттеу бір жылдан кейін қайта жүргізілгенде, ирландиялық денсаулық сақтау жүйесі айтарлықтай жақсарғанын көрсетті, 29 елдің ішінде 16-шы орынға көтерілді, тіпті зерттеуде 17-ші орын алған Ұлыбританияның Ұлттық денсаулық сақтау жүйесінен (NHS) жоғары балл алды. 2006 жылғы шілдеде Ireland on Sunday басылымы Мэри Харнидің анасы Сара Харнидің Таллахт қаласындағы Аделаида және Мит ауруханасында жамбас сүйегін ауыстыру операциясын күтіп тұрған екі шұғыл жағдайдың кезектерін жалға алып, алға өткенін хабарлады. Министр бұл айыптаманы күшпен жоққа шығарды. 2006 жылғы желтоқсанда The Irish Times/TNS mrbi жүргізген сауалнамаға сұраққа жауап бергендердің 60 пайызы Харнидің Денсаулық сақтау министрі лауазымына тағайындалуы денсаулық сақтау жүйесін жақсартуға әкелмегенін айтты. Fine Gael, Лейборист партиясы және Харнидің өзінің Прогрессивті демократтар партиясының қолдаушылары ең көп қанағаттанғандықтарын білдірді, ал Дублин тұрғындары аймақтық деңгейде ең көп наразылық білдірді. Харни сол айда Fine Gael-дің соңғы екі жылда аймақтық ауруханаларда троллейбуста күтіп тұрған адамдардың саны 25 пайызға өскені туралы сын-пікірлерін қабылдамады; ол Денсаулық сақтау қызметін ұйымдастыру басқармасының статистикасы басқаша көрсеткенін мәлімдеді. 2006 жылғы шілде және тамыз айларында ол Феникс паркінде салынатын екі жаңа қоғамдық күтім бөлімшесіне, Сент-Мэри ауруханасында, Парк белгіленген және қорғалатын ұлттық ескерткіш екеніне қарамастан, жоспарлау рұқсатының қалыпты заңдық талабынан босату туралы үш жарлық шығарды. Денсаулық сақтау министрлігі бұл шешімді «сол кездегі апаттық және шұғыл жағдайға жауап беру» қажеттілігімен байланыстырды, дегенмен 2008 жылдан бері пайдаланылып келе жатқан күтім бөлімшелері негізінен қарттарға арналған. Сол жылы Денсаулық сақтау министрі ретінде Мэри Харни ирландиялық денсаулық сақтау нарығына тәуекелді теңестіруді енгізді. Бұған BUPA компаниясы қарсылық көрсетті. Жоғары соттағы сот процесіне қарамастан, даулы өзгеріс күшіне енді. Бұл BUPA компаниясын ирландиялық денсаулық сақтау нарығынан шығаруға мәжбүр етті. (BUPA Ireland компаниясын кейіннен ирландиялық Quinn Group сатып алды, бұл жұмыстан босату қаупін болдырмады.) 2007 жылғы қаңтарда жарияланған құпия хаттамада 2011 жылы аяқталуы тиіс қатерлі ісікке қарсы күтім стратегиясы уақытылы орындалмауы мүмкін екені айтылды. Харни бұны жоққа шығарды және хаттама жарияланғаннан бері үлкен прогресс болғанын айтты, бірақ ол егжей-тегжейлі мәлімет бермеді. 2011 жылға қарай бүкіл ел бойынша сәулелік терапия қызметтерін ұсыну жоспарланған.

In a government reshuffle on 29 September 2004, Harney was appointed Minister for Health and Children. In May 2006, the Irish Nurses Organisation unanimously passed a motion of no confidence in Mary Harney, accusing her of being negative and antagonistic towards nurses. Her policy of transferring private beds in public hospitals to privately operated hospitals also attracted criticism. In March 2006, 16 months after she took office as health minister, the INO claimed that a record number of 455 people were waiting on hospital trolleys on one day (although the Health Service Executive gave a figure of 363 people waiting on hospital trolleys for the same day). In June 2006 the Health Consumer Powerhouse ranked the Irish health service as the second least "consumer friendly" in the European Union and Switzerland, coming 25th out of 26 countries, ahead of only Lithuania. However, when the same survey was conducted a year later, the Irish health service showed significant improvement, coming 16th out of 29 countries, even scoring higher than Britain's NHS, which came 17th in the survey. In July 2006, Ireland on Sunday reported that Mary Harney's mother, Sarah Harney, jumped a queue of two emergency cases to receive hip surgery at The Adelaide and Meath Hospital in Tallaght. The allegation was strongly denied by the minister. Sixty percent of respondents to a The Irish Times/TNS mrbi poll in December 2006 said that the appointment of Harney to the position of Minister for Health had not led to any improvement in the health service. Fine Gael, the Labour Party and Harney's own Progressive Democrats supporters were those who expressed most satisfaction, with people in Dublin also feeling most dissatisfaction regionally. Harney rejected criticisms from Fine Gael during the same month that there had been a 25% increase in people waiting on trolleys in regional hospitals during the past two years; she claimed Health Service Executive statistics showed otherwise. In July and August 2006, she issued three orders exempting two new community nursing units, to be built at St. Mary's Hospital in the Phoenix Park, from the usual legal requirement of planning permission, despite the Park being a designated and protected national monument. The Department of Health said the decision was made because of what it called the department's "emergency response to the accident and emergency crisis at the time", although the nursing units, in use since 2008, are mainly for geriatric care. The same year, in her capacity as Minister for Health, Mary Harney introduced risk equalisation into the Irish healthcare market. This was hugely resisted by BUPA. Despite High Court proceedings, the controversial change was upheld. This forced BUPA out of the Irish healthcare market. (BUPA Ireland was afterwards bought by the Irish owned Quinn Group, averting any fear of redundancies.) In January 2007 a leaked memo said that the planned Cancer Care Strategy, due for completion in 2011, would not be delivered on time. Harney denied this and said that since the leaking of the memo there had been much progress, although she did not elaborate. The plan was to allow for nationwide radiotherapy services by 2011.

Партия жетекшісінің орнынан түсуі және қайта оралуы: 2006-2008

2006 жылдың 7 қыркүйегінде Мэри Харни прогрессивті демократтар партиясының төрағасы лауазымынан кететінін және жаңа төраға сайланғанға дейін қызметін жалғастыратынын мәлімдеді. Ол денсаулық сақтау министрі қызметін әрі қарай атқаруға ниеттенгенін айтты, бірақ бұл мәселе оның ізбасары мен Таоиштің қарауында екенін атап өтті. Оның орнын сол кездегі Әділет министрі Майкл Макдауэлл басты, оны Том Парлон мен қатар отыратын депутат Лиз О'Доннелл ұсынды. Парлон партия президенті, ал О'Доннелл партияның орынбасары болды. Бұл Парлон мен О'Доннелдің де төрағалыққа үміткер болатыны туралы көп болған болжамдардан кейін жасалған келісім болды. 2007 жылғы жалпы сайлауда прогрессивті демократтардың көрсеткен нашар нәтижесінен кейін, партия өзінің сегіз мандатының алтысын жоғалтты, соның ішінде партия төрағасы Майкл Макдауэллдің мандатын да, Харни партия төрағасы лауазымын қайта иеленді. Прогрессивті демократтар партиясының сол кездегі қағидаларында партия төрағасы міндетті түрде депутат болуы керек еді, ал Харни қалған екі депутаттың бірі болды; ол уақытша басқаруды қайтадан қолға алды. 2008 жылдың 17 сәуірінде қатысу шарттарын кеңейткен қағидаға өзгеріс енгізілгеннен кейін, сенатор Сиаран Кэннон партия төрағасы болып тағайындалды.

Тәуелсіз ТД: 20082011

2008 жылы қарашада Прогрессивті демократтар таратылуға дауыс берген кезде Харни партия таратылған соң тәуелсіз TD болып қалатынын мәлімдеді.

Министрлік қызметінен кету және Дэйлден зейнетке шығу: 2011

2011 жылдың 15 қаңтарында Харни Денсаулық сақтау және балалар министрі лауазымынан отставкаға кетуін Taoiseach Brian Cowen-ге ұсынды. Ол сондай-ақ 2011 жылғы жалпы сайлауға қатыспайтынын мәлімдеді. Дублин қалалық кеңесінің мүшесі, кеңесші Луиза Минихан 2010 жылы 1 қарашада Харни жаңа денсаулық орталығының негізін қалаған кезде, Харнидің үстінен қызыл бояу шашыратып жіберді. Бұл оқиға Балифермоттағы Черри Орчард ауруханасының жанында болды. Минихан ұсталды, бірақ кейін босатылды. 2010 жылдың 12 қарашасында Харни Нененге келген кезде, оның министрлік көлігіне жұмыртқа мен ірімшік лақтырылды, наразылар "жергілікті аурухананың нашарлауы" туралы айтты.

FÁS шығындары туралы жанжал

2004 жылы ол FÁS жоғары лауазымды қызметкерлерімен, ведомство қызметкерлерімен және күйеуі Брайан Геогеганмен бірге Флоридаға сапар шекті. Ол салық төлеушілерден күн сайын 100 евродан астам күнкөріс ақысы алып отырғанда, FÁS Флоридадағы қонақ үйдегі шаштараз шотын төледі. Барлық шетелге саяхаттайтын үкімет министрлері сияқты, ол "қосымша шығындарға" арналған күн сайынғы жәрдемақы алуға құқылы болды. 2008 жылғы 27 қарашада RTÉ Radio 1 радиосына берген сұхбатында Fianna Fáil депутаты Мэри О'Рурк Харнидің осы оқиғаға қатысуын "әдемі әңгіме" деп сипаттады. 2008 жылғы 28 қарашада Харни FÁS сапары барысындағы шығындарды пайдалануын қорғап, ол "демалыста болмағанын", жеке күтімге мемлекеттік қаражатты жұмсамағанын, сапар үшін үкіметтік ұшақтың Taoiseach-тың шешімімен пайдаланылғанын және шығындарды талап ету бойынша кеңеске сүйенгенін айтты. Ол АҚШ-та болғанда туысымен бір сағат кездескенін мойындады. Еңбек партиясының төрағасы Эмон Гилмор партия конференциясында Харнидің Денсаулық сақтау министрі лауазымындағы жұмысынан кейін отставкаға кетуі керек екенін мәлімдеді.

Жамандау туралы істер

2002 жылы Харни «Magill» журналымен ар-намысқа тиетін жала жабу ісін шамамен 25 000 евроға аяқтады, ал 2004 жылы «Sunday Independent» газетімен болған дауды 70 000 евроға шешті. 2011 жылдың мамыр айында журналист Нелл Маккафферти тікелей эфирде оның атына жасаған қаралап сөйлеуі үшін «Newstalk» радиосынан 450 000 евро өтемақы алды.

Басқарма мүшелігі

2012 жылы Харни жаңа денсаулық сақтау компаниясы – «Кара» басқармасына кірді. Қызметтен кеткен соңғы берген сұхбатында Харни «Cara Health» және «Ward Biotech» атты екі ирландтық «жоғары әлеуетті» стартаптың басқармаларына қосылғанын айтты. Ол сонымен қатар лекция оқумен айналысты: «Мен жақында Нью-Йорктегі хирургтар конференциясында денсаулық сақтау министрі ретіндегі тәжірибем туралы, ал Берлинде ирландтық фармацевтика саласы туралы сөйледім». 2012 жылдың сәуір айында Харни голландтық лизингтік алып «Leaseplan»-ның ирландтық еншілес компаниясы «Euro Insurances» автокөлік паркін сақтандыру компаниясының кеңесіне кірді. Үндістандық фармацевтика бизнесмені Киран Мазумдар Шоу Харниді 7000 адамды жұмыспен қамтып, Малайзияда кеңейіп жатқан Бангалор қаласындағы «Biocon» компаниясының басқармасына тағайындады.

2016 жылғы мекенжай

2016 жылдың 17 сәуірінде Харни үкімет құру келіссөздеріне араласып, келіспеушілік "Ирландияның беделіне" нұқсан келтіреді деген пікірін білдірді. Бұл мәлімдемені ол үш күндік "Медиадағы әйелдер" конференциясының қорытынды сөзінде, күйеуі Брайан Геогеганмен бірге айтты. Сондай-ақ Харни, қоғамдық өмірден кеткен кезде саясаттан түсіну туралы әдейі шешім қабылдағанын жеткізді.

Тану

2019 жылы Дублин Тринити колледжі Харниге құрметті доктор дәрежесін берді.

Жеке өмір

2001 жылдың қараша айында Харни Дублинде шағын, күндізгі салтанатта бизнесмен Брайан Геогеганға үйленді, сол күні ол бірнеше маңызды саяси кездесулерге қатысты.