Кіріспе

Мантинея (грекше: Mantineia, /m/æ/n/t/ə/'/n/iː/ə/; Μαντίνεια; сондай-ақ койне грекше: Ἀντιγόνεια Antigoneia) – ежелгі Грекияның Аркадиядағы қала, Классикалық Грекия тарихындағы екі маңызды шайқас орны болған. Қазіргі кезде Грекияның Аркадия, Пелопоннес аймағындағы бұрынғы муниципалитет. 2011 жылғы жергілікті басқару реформасынан бері Триполи муниципалитетінің құрамына кіреді, оның муниципалдық бөлімшесі болып табылады. Оның орталығы Нестани ауылы (2011 жылы халқы 486 адам). Аркадияның солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Муниципалдық бөлімшенің ауданы 205.393 км² және 2021 жылғы мәлімет бойынша халқы 1,693 адамды құрайды. Ірі елді мекендері – Артемизио, Лукас және Капсас.

Тарих

Қала шамамен б.з.д. 500 жылы бірнеше көршілес ауылдардың бірігуінен пайда болды. Оның қамқоршы құдайы – Посейдон. Бұл көптеген ғибадатханалары бар үлкен қала еді. Алғашқыда бекіністер көпбұрышты болған. Паузанийдің айтуынша, Артемида Гимния ғибадатханасы қаланың солтүстігінде орналасқан. Сократқа әсер еткен Диотима сол жерде діни қызметкер болған деп есептеледі. Қалаға жақын жерде ежелгі технологияның ең жетілген мысалы – Мантиния бөгеті орналасқан. Қала б.з.д. 418 жылы Пелопоннес соғысының ең ірі құрлықтағы шайқасы – Мантиния шайқасының ортасы болды. Бір жағында Спарта және оның қалған одақтастары, екінші жағында Афина және оның одақтастары, сондай-ақ спарталықтарға қарсы көтерілген қалалар тұрды. Афиналық қолбасшы Лахес қаза тапқаннан кейін, шайқас афиналық және одақтас әскерлердің жеңілісімен аяқталды, бұл Спартаның үлкен батылдығымен байланысты болды. Мантиния Пелопоннес одағының мүшесі болған, бірақ Пелопоннес соғысы кезінде қала Афинаға қосылды. Соғыстан кейін ол Пелопоннеске қайта қосылуға мәжбүр болды. Кейін Спарта Антальцида бейбіт шартын (б.з.д. 387) Мантинияны құрамына кіретін ауылдарға бөлу үшін сылтау ретінде пайдаланды. Жауап ретінде мантинейліктер проспарталықтарды қаладан қуды, бірақ Мантиния қоршауында (б.з.д. 385) жеңіліске ұшырады, қала қиратылып, жойылды. Спарталықтардың Теба-Спарта соғысының соңында жеңілгеннен кейін Мантиния қайтадан бір қалаға біріктірілді. Қабырғалар енді көбінесе дөңгелек пішіндес болды, ескі қабырғалардың кейбір бөліктерін сақтап қалды. 362 жылы өткен Мантиней шайқасы Фиваның ықпалының әлсіреуіне әкелді. Бұл шайқаста Афина мен Спарта одақтас болды. Теба шайқаста жеңіске жетті, бірақ оның ең ұлы қолбасшысы Эпаминонд шайқаста қаза тапты. Македония патшасы Антигон III Досон қаланы б.з.д. 223 жылы тонады. Антигон қаланы ахейліктерге тапсырды, олар оны Сициондық Араттың басшылығымен жайлап алды және қаланың атын Антигония деп өзгертті. Рим императоры Адриан Мантинияның есімін қалпына келтірді. 130 жылы ол қалаға сапар шегіп, сүйіктісі Антиноға арналған ғибадатхана салдырды. Бірнеше онжылдықтан кейін, шамамен б.з.д. 166 жылға дейін Паузаний аймаққа сапар шегіп, сол кездегі қаланың қираған қалдықтарын 8-ші кітабында сипаттады. Қазіргі Мантиния – Аркадиядағы Триполи қаласының маңындағы аймақ, ол ежелгі қаланың құрметіне аталған. Бұл сонымен қатар аймақта дәстүрлі түрде өсірілетін москофилеро жүзімінен жасалған грек бланк де грю шараптарының қорғалған атауы болып табылады. Мантинияның орталығы – Нестани, онда халықтың шамамен бес бөлігі (20%) тұрады. Аймақты таулар қоршап тұр, оның ішінде оңтүстік-батысында Лиркея және Майнало таулары бар. Аймақ жүзімдіктерге, картоп және бидай егістіктеріне, сондай-ақ басқа да дақылдарға толы және муниципалитеттің жартысын құрайды. ХХ ғасырдың ортасында Мантинияны бірнеше су тасқыны шалдықты, тіпті содан кейін кеуіп қалған көл пайда болды. Тауларда орман басым. Солтүстік-шығыстың көп бөлігін таулы жерлер мен шабындықтар жабады. Б.з.д. 4 ғасырға жататын және қазір Афинаның Ұлттық археологиялық мұражайында сақталатын Мантиней мәрмәрінде Аполлон мен Марсиас арасындағы мифтік бәсеке бейнеленген, мұнда мұражайда отырған муза грек пандурасында ойнайды. Бұл музыкалық аспаптар тарихын зерттеушілер үшін маңызды. Байырғы Грецияда лют аспабы болған.

Мантиниядағы демократия

420 жылға қарай Мантинияда демократия орнаған еді, сол кезде Фукидид мантиниялықтардың Аргос жетекшілігіндегі одаққа қосылғанын айтады, себебі ол да демократиялық одақ болған. Аристотель мантиниялық жүйенің ерекшелігін былай сипаттайды: билеушілерді бүкіл халық емес, халық сайлаған арнайы комитет таңдаған. Осы комитеттің сайлануы үшін халық, шамамен жылына бір рет, халық жиналысына қатысуы керек еді, сондай-ақ басқа грек демократияларындағыдай кеңес те болды. Билеушілердің ішінде дамиургои (саяси лауазым), теорой (діни лауазым) және полемархои (әскери лауазым) болды. 385 жылы спартандықтар демократияны күшпен басып тастады, бірақ Мантиния Аркадия Лигасының құрамына кірген 360 жылдары ол қысқа мерзімге қайта жанданды.

Бөлімшелер

Мантиния муниципалды бірлігі келесі қауымдарға (құрамындағы ауылдар жақшада көрсетілген) бөлінеді: Ол 2006 жылы таратылды.

Халықтық музыка

Мантинейдің халық музыкасы негізінен 6/4, 4/4 және 7/8 өлшемдерінде болады. Осы өлшемдер көбінесе Мантинейдің халық билерінің – тиісінше Цамико, Сирто және Каламатианоның – негізін құрайды. 7/8 өлшемі аймақта ең көп кездесетін өлшем болып табылады.

Клефтік әндер

Клефтік әндер тарихи оқиғалар мен нақты ауылдардың бастан өткерген қиындықтары туралы айтады. Олар хроматикалық және/немесе диатоникалық ладтарда орындалуы мүмкін. Патинадада дауыл мен қарамузға ауылға рәсімнің басталу уақытын жариялайды, "Менің венециялық құлпым" күйін қалыңдық тойдан кейін, қалың малын көрсеткенде орындайды, болашақ үйіне бара жатқанда Кандхилиян әні тартылады, ал той кезінде дін қызметкері бата беру үшін "Бұл үйлену дастарқанында отыру" әнін айтады.

Жол әндері

Жол әндері өз атауын олардың орындалған оқиғасынан алады – үйлеріне қайтып бара жатқан жұмысшылар жолда осы әндерді айтатын. Крисовици сияқты кейбір аймақтарда мұндай халық аспаптары болмаған. Крисовицидің халық музыкасы негізінен вокалдық әндер мен флогхера аспабынан құралған.