Құстар суб-тұқымы: қызылқанатылар (Vanellinae) – жатақ құстардың бір тобы. Ерекшелігі – баяу қанат соғу және дауысы. Таксономиясы, түрлері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құстардың кіші туысы
Subfamily of birds
Құлықтар (Vanellinae кіші туысы) – жерде ұялайтын түрлі құстардың (Charadriidae тұқымдасы) кез келгені, олар шақшықтар мен ұсақ құлықтарға жақын. Олардың ұзындығы әртүрлі, және ұшқандағы баяу, ретсіз қанат соғуымен және өткір, зарлы дауысымен ерекшеленеді. "Шақшық", "құлық" және "ұсақ құлық" деген дәстүрлі атаулар қазіргі таксономиялық жүйеге толық сәйкес келмейді; сондықтан Vanellinae-дің көптеген түрлері шақшықтар деп аталады, ал біреуі – ұсақ құлық, ал "нағыз" шақшықтардың (Charadriinae кіші туысы) кейбіреулері халық арасында құлықтар деп танылады. Жалпы алғанда, құлықты үлкен шақшық деп санауға болады. Еуропаның ағылшын тілінде сөйлейтін елдерінде "құлық" деген атау, негізінен, солтүстік құлығын білдіреді – бұл топтың континенттің көп бөлігінде кездесетін жалғыз өкілі және осылайша ағылшын тілінде "құлық" деп аталған алғашқы құс (певит немесе пиевип деп те аталады). Орта ғасырлардағы әдеп кітаптарындағы фантастикалық таксономияда құлықтардың тобы "алдау" деп аталған.
Lapwings (subfamily Vanellinae) are any of various ground nesting birds (family Charadriidae) akin to plovers and dotterels. They range from in length, and are noted for their slow, irregular wingbeats in flight and a shrill, wailing cry. The traditional terms "plover", "lapwing", and "dotterel" do not correspond exactly to current taxonomic models; thus, several of the Vanellinae are often called plovers, and one a dotterel, while a few of the "true" plovers (subfamily Charadriinae) are known colloquially as lapwings. In general, a lapwing can be thought of as a larger plover. In Europe's Anglophone countries, lapwing refers specifically to the northern lapwing, the only member of this group to occur in most of the continent and thus the first bird to go by the English name lapwing (also known as peewit or pyewipe). In the fanciful taxonomy promoted by medieval courtesy books, a group of lapwings was called a "deceit".
Жүйелілік
Vanellinae тұқымдасының шамамен 25 түрі бар екендігіне қатысты пікірлер біркелкі, бірақ олардың жіктелуі күмәнді болып қалуда. Кейбір зерттеушілер барлық "нағыз" лапвингтерді (қызыл тізелі доттерден басқа) бір Vanellus туысына біріктіруге дейін барды. Қазіргі ағымдағы консенсус одан да шамалы ұстанымды қолдайды, бірақ қай туыстарды бөлу керектігі әлі анық емес. Әлем құстарының анықтамалығы Vanellinae тұқымдасының барлық түрлерін Vanellus туысына жатқызады, ал қызыл тізелі доттерді – Erythrogonys туысына, ол монотиптік болып табылады. Оның плезиоморфты құрылысы шұбарларға ұқсас, бірақ жоғалған артқы саусақ (hallux) сияқты ерекшеліктері лапвингтерге тән: оны ең төменгі шұбар немесе лапвинг деп санау дұрыс па, әлі толыққанды белгілі емес. Халықаралық орнитологиялық конгресі (IOC) де шұбар үшін монотиптік Hoploxypterus туысын мойындайды. Қызыл тізелі доттердің көптеген түс нұсқалары негізгі лапвингтер кладының тірі өкілдерінің арасында да кездеседі. Оның тірі Vanellinae-нің ең төменгі сатысында немесе одан бірден тыс орналасуы, олардың соңғы ортақ ата-бабасы – тіпті шұбарлар мен лапвингтердің соңғы ортақ ата-бабасы – қара бас пен кеуде жолағы, білекте ақ қауырсын дағы, артқы саусағы жоқ және қара ұшы бар липохромды (вероятно, қызыл) мүсік болған. Оның аяқтары қара немесе мүсіктің түсіне ұқсас болғанға ұқсайды.
While authorities generally agree that there are approximately 25 species of Vanellinae, classifications within the subfamily remain confused. Some workers have gone so far as to group all the "true" lapwings (except the red kneed dotterel) into the single genus Vanellus. Current consensus favors a more moderate position, but it is unclear which genera to split. The Handbook of Birds of the World provisionally places all Vanellinae in Vanellus except the red kneed dotterel, which is in the monotypic Erythrogonys. Its plesiomorphic habitus resembles that of plovers, but details like the missing hallux (hind toe) are like those of lapwings: it is still not entirely clear whether it is better considered the most basal plover or lapwing. The IOC also recognizes a monotypic genus Hoploxypterus for the pied plover. Many coloration details of the red kneed dotterel also occur here and there among the living members of the main lapwing clade. Its position as the most basal of the living Vanellinae or just immediately outside it thus means that their last common ancestor – or even the last common ancestor of plovers and lapwings – almost certainly was a plover sized bird with a black crown and breast band, a white feather patch at the wrist, no hallux, and a lipochromic (probably red) bill with a black tip. Its legs were most likely black or the color of the bill's base.
Эволюция
Ванэллиналардың қазба жәдігерлері аз және көбінесе жақында пайда болған; неоген дәуіріндегі лапвингтердің табылуы белгісіз. Екінші жағынан, олардың эволюциялық тарихының бастапқы кезеңінде, құмқанаттар, лапвингтер және доттерлерлер бір-бірінен ажырату қиын болған, тіпті бүгінде де оларды сүйек құрылысы бойынша ажырату қиын. Сондықтан, қызыл тізелі доттерл өте ерекше болғандықтан, оны жеке тұқымдық топқа жатқызуға болады, оның нақты лапвингтер мен құмқанаттардан бөліну уақытын анықтау, сонымен қатар шардридтердің эволюциясы туралы да толық көрініс береді. Бельгияның Рупельмондесінен табылған орта олигоценге (шамамен 28 миллион жыл бұрын) жататын қазба Ваннелусқа жатқызылған, бірақ тіпті тұқым кеңінен анықталған жағдайда да, оның дұрыс екені белгісіз. Оның жасы шамамен сол кезде пайда болған алғашқы ерекше Charadriinae түрлерімен және бірнеше миллион жыл бұрынғы базальды Charadriidae түрлерімен сәйкес келеді. Дегенмен, фрагментті қазбаларды Charadriinae немесе Vanellinae деп анықтау оңай емес. Осылайша, шардридтердің пайда болуы эоцен-олигоцен шекарасында болған болуы мүмкін, шамамен 40-30 миллион жыл бұрын, бірақ қазір бұдан артық айту қиын. Егер бельгиялық қазба нағыз лапвинг болмаса, онда төртіншілікке дейінгі Vanellinae қазбалары табылмаған. Францияның Ронзон қаласынан табылған ерте олигоценге жататын Dolicopterus қазбасы Charadriidae немесе тіпті Vanellinae-нің ата-тегі болуы мүмкін, бірақ ол соңғы онжылдықтарда зерттелмеген және қайта қарауды қажет етеді. Тарихи Vanellus-тан басқа, жойылған Viator тұқымдасының қазбалары да табылған. Оның қалдықтары Перудегі Талараның шайыр шұңқырларында табылды және ол кейінгі плейстоценде өмір сүрген. Бұл жапырақты қанат туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол Vanellus тұқымдасына жатуы мүмкін. Қалған Charadrii түрлері биік және/немесе денелі құстар, тіпті көптеген сколопацидтерден ірі. Сондықтан, Charadrii әртүрлілігінің көп бөлігін құрайтын Charadriidae эволюциясы Коуп ережесіне қайшы келеді.
The fossil record of the Vanellinae is scant and mostly recent in origin; no Neogene lapwings seem to be known. On the other hand, it appears as if early in their evolutionary history the plovers, lapwings and dotterels must have been almost one and the same, and they are hard to distinguish osteologically even today. Thus, since the Red kneed Dotterel is so distinct that it might arguably be considered a monotypic subfamily, reliably dating its divergence from a selection of true lapwings and plovers would also give a good idea of charadriid wader evolution altogether. A mid Oligocene – c.28 mya (million years ago) – fossil from Rupelmonde in Belgium has been assigned to Vanellus, but even if the genus were broadly defined, it is entirely unclear if the placement is correct. Its age ties in with the appearance of the first seemingly distinct Charadriinae at about the same time, and with the presence of more basal Charadriidae a few million years earlier. However, the assignment of fragmentary fossils to Charadriinae or Vanellinae is not easy. Thus, it is very likely that the charadriid waders originate around the Eocene Oligocene boundary – roughly 40–30 mya – but nothing more can be said at present. If the Belgian fossil is not a true lapwing, there are actually no Vanellinae fossils known before the Quaternary. The Early Oligocene fossil Dolicopterus from Ronzon, France may be such an ancestral member of the Charadriidae or even the Vanellinae, but it has not been studied in recent decades and is in dire need of review. Apart from the prehistoric Vanellus, the extinct lapwing genus Viator has been described from fossils. Its remains were found in the tar pits of Talara in Peru and it lived in the Late Pleistocene. Little is known of this rather large lapwing; it may actually belong in Vanellus. The remaining Charadrii are highset and/or chunky birds, even decidedly larger than a lot of the scolopacid waders. The evolutionary trend regarding the Charadriidae – which make up most of the diversity of the Charadrii – thus runs contrary to Cope's Rule.