Кіріспе

Тарих айту ойыны – бірнеше ойыншылар бірлесіп спонтанды түрде оқиға құратын ойын. Әдетте, әр ойыншы дамып келе жатқан оқиғадағы бір немесе бірнеше кейіпкерге жауапкершілік жүктеледі. Рөлдік ойындар дәстүріндегі кейбір ойындарда бір қатысушы әртүрлі қосымша кейіпкерлердің рөлін орындаумен қатар, кейіпкер емес күштерді де (мысалы, су тасқыны) енгізуді талап етеді, бірақ басқа жүйелер бұл рөлден бас тартып, оны барлық ойыншыларға бөліп береді. Әдетте, осы адам оқиғаның негізін және оқиға ортасын белгілейді, сондықтан оны "оқиға айтушы" (көбінесе "ST" деп қысқартылады) немесе "баяндаушы" деп атайды. "Gamemaster" терминінің түрлі нұсқалары да қолданылуы мүмкін; мұндай нұсқалар рөлдік ойындардан туындаған немесе оларға ұқсас тарих айту ойындарында жиі кездеседі. Импровизациялық театрдан ерекшелігі, тарих айтушы ойыншылар кейіпкерлерінің іс-әрекеттерін ойнаудың орнына, тек диалог немесе кейбір ойындарда монолог кезінде ғана сипаттайды. Дегенмен, тікелей ойналатын нұсқалары да бар, олар көрермендердің қатыспауынан басқа, театрға өте ұқсас.

Рөлдік ойындар

Қазіргі заманғы ең танымал әңгімелеу ойындары рөлдік ойындардың бір саласы ретінде пайда болды, онда ойын ережелері мен статистикасы емес, барлық қатысушылар үшін сенімді оқиға мен толыққанды тәжірибе құруға басымдық беріледі. Сондықтан, дәстүрлі ойында кейіпкердің жеті метрлік шатқа секіретіні туралы хабарлама ойыншылардан бірнеше текше тастау туралы сұраумен қарсы алынар еді, ал әңгімелеу ойынында осындай қаһармандық орындағысы келген ойыншы басқаларды (әсіресе әңгімешіні) мұның ықтимал екеніне және кейіпкерінің белгілі қасиеттеріне сай келетініне көндіруі керек. Осылайша, бұл ойындар текшесіз рөлдік ойындардың бір түрі болып табылады. Барлық ойыншылар рөлдік ойынның әңгімелеу стилін қанағаттандырарлық деп таппайды. Көптеген рөлдік ойыншылар оларға аз еркіндік беретін, бірақ өздерін бақылау қажеттігін тудырмайтын жүйеде ыңғайлырақ сезінеді; ал кейбіреулері ережелердің нақты шеңбері бар жүйеде ойнауды оңайрақ көреді. Ойыншылардың осы үш түрі GNS теориясында қарастырылған. Кейбір рөлдік ойын жүйелері өздерін «әңгімелеу ойындары» деп атаса да, ережелерді шешу кезінде оқиғаның орнына кездейсоқ таңдауды қолданады, көбінесе «Тас-Қағаз-Қайшы» сияқты немесе карталар жинағынан тартқан карта арқылы. Мұндай «әңгімелеу» ойындары дәстүрлі рөлдік ойындардың жеңілдетілген нұсқалары болып табылады. Керісінше, қазіргі заманғы рөлдік ойындардың көпшілігі ойын жүргізушілерді ойын жүйесін елемеуге шақырады, егер бұл оқиғаны қызықтырақ етсе, тіпті олар өздерін «әңгімелеу» ойындары деп атамаса да. Көптеген веб-сайттар хабарландыру тақтасы жүйесін пайдаланады, онда ойын бірлескен шығармашылыққа ұқсас, бірақ «Әдеби рөлдік ойын» деп аталады. Ойыншылар белгілі бір шектеулермен жалғасып жатқан оқиғаға үлес қосады, бірақ баяндаушы немесе басшылық күш болмайды. «Модератор» ойыншылардың ойын «дүниесінің» ережелері, нұсқаулары мен шектеулері сақталуын қадағалауы мүмкін, бірақ басқа жағдайда жазушылар импровизациялық қойылымдағы ойыншылар ретінде еркін әрекет етеді. Осы «Әдеби RPG-лердің» көпшілігі фанфикшнге негізделген, мысалы (ең көп таралғаны) Толкиннің Орта Жері, «Жұлдыздар соғысы», «Гарри Поттер», «Twilight», түрлі аниме және манга туындылары, немесе олар ежелгі Грекия мифологиясы, ертегілер, Ренессанс немесе ғылыми фантастика сияқты тақырыптық әлемдерге негізделген. Көбінесе «Әдеби RPG» деп аталады және кез келген бәсекелестікке негізделген нәтижеге қарағанда жазу шеберлігі мен әңгімелеу қабілетіне көбірек мән береді. White Wolf Game Studio-ның әңгімелеу жүйесі, «World of Darkness» рөлдік ойындарында қолданылатын, мысалы «Vampire: The Masquerade» және «Mind's Eye Theatre» брендімен тікелей эфирде ойналатын ойындарда қолданылады, бұл «әңгімелеу ойыны» деп сипатталған ең танымал және кең таралған рөлдік ойын.

Рөлдік ойындардың баламалы түрі

Симуляцияға негізделмеген бірлескен әңгімелесу ойынының алғашқы дизайнын Крис Энгл 1988 жылы өзінің Matrix Game ойынымен жасаған. Бұл жүйеде төреші ойыншылар ұсынған фактілердің қаншалықты ықтимал екенін анықтайды, және осы фактілер ойынға қабылданады немесе қабылданбайды, бұл шешім тек құмарлық тастау арқылы қабылданады. Ойыншылар қарсы аргументтер келтіре алады, олар құмарлық тастау арқылы шешіледі. Кез келген қайшылықты шешу үшін немесе жаңа сюжеттік бұрылыстарды анықтау үшін дау-жанжал раунды өтуі мүмкін. Matrix Games қазір тақта ойыны түрінде ұсынылады. 1999 жылы ойын дизайнымен айналысатын Иан Миллингтон Ergo деп аталатын алғашқы жұмысын жасады, ол бірлескен рөлдік ойынның негізін қалады. Ол Fudge әмбебап рөлдік ойын жүйесінің ережелерімен жасалған, бірақ ойын шеберінің қажеттілігін жоюға бағытталған өзгерістер енгізілді, ойын мен оқиғаға жауапкершілікті барлық ойыншылар арасында тең бөліп, ойыншы мен кейіпкер арасындағы байланыстың бұрынғысын жойды. Қазіргі заманғы ереже жүйелері (мысалы, Universalis ойынындағы монеталар жүйесі) кездейсоқтыққа емес, ойыншылар арасындағы ынтымақтастыққа көбірек сүйенеді. Бұл экономикалық жүйелерге негізделген ережелерді қамтиды, олар ойыншыларды оқиғаның мәліметтерін келісуге және оқиғаға енгізілген сюжеттік элементтің маңыздылығына және оны жүзеге асыруға жұмсалатын ресурстарға байланысты туындаған дауларды шешуге мәжбүрлейді.

Бірлескен көркем әдебиет

Бірлескен көркем әдебиет – әңгіме айтудың бір түрі, онда бірлесіп жазу негізгі құрал ретінде қолданылады, және авторлар тобы бірлесіп әңгіменің шығармашылық бақылауын жүзеге асырады. Бірлескен көркем шығармалар коммерциялық мақсатта, білім беру барысында немесе бос уақытты өткізу үшін жазылуы мүмкін. Көптеген бірлесіп жазылған туындылар кең ауқымды академиялық зерттеулерге тақырып болған.