Кіріспе

Медициналық қатынас

Тіршілік етуді талдауда қауіптілік қатынасы (HR) – қызығушылық тудыратын емдеу айнымалысының екі түрлі деңгейімен сипатталатын жағдайларға сәйкес келетін қауіптілік көрсеткіштерінің қатынасы. Мысалы, дәрі-дәрмектің клиникалық зерттеуінде емделген топтағы адамдар бақылау тобындағылардан екі есе көп өлуі мүмкін. Бұл жағдайда қауіптілік қатынасы 2 болады, бұл емдеуден өлім қаупінің жоғары екенін көрсетеді. Мысалы, ғылыми мақалада HR мынадай мәлімдеме жасау үшін қолданылуы мүмкін: "COVID-19 вакцинасының жеткілікті деңгейі ауыр COVID-19 немесе өлім-жітімнің күрделі түрі үшін 0,20 (95% CI, 0,17–0,22) HR көрсеткішімен айтарлықтай төмендеген тәуекелмен байланысты". Яғни, вакциналанғандар арасындағы жиынтық нәтижеге байланысты қауіп, дәл осы зерттеуде вакциналанбағандарға қарағанда 80%-ға төмен болды. Осылайша, қауіпті нәтиже үшін (мысалы, ауыр сырқат немесе өлім), 1-ден төмен HR емдеудің (мысалы, вакцинация) қызығушылық тудыратын нәтижеге қарсы қорғаныш екенін көрсетеді. Басқа жағдайларда, 1-ден жоғары HR емдеудің тиімді екенін көрсетеді. Мысалы, егер нәтиже өте жақсы болса (мысалы, жұмыссыздықтан құтылу үшін жұмыс ұсынысын қабылдау), 1-ден жоғары HR жұмыс іздеудің жұмыс іздемеуге қарағанда тиімді екенін көрсетеді (егер "емдеу" жұмыс іздеу ретінде анықталса). Қауіптілік қатынастары салыстырмалы тәуекелдермен (RR) және мүмкіндік қатынастарымен (OR) салыстырғанда ерекшеленеді, себебі RR және OR белгілі бір соңғы нүктеге сүйене отырып, бүкіл зерттеу кезеңінде жинақталады, ал HR зерттеу кезеңіндегі немесе оның бір бөлігіндегі дереу тәуекелді көрсетеді. Қауіптілік қатынастары таңдалған соңғы нүктелерге қатысты іріктеу қатесіне аз бейім және соңғы нүктеге дейін болатын тәуекелдерді көрсетуге мүмкіндік береді.

Қауіп қатынасы және өмір сүру

Қауіп-қатер коэффициенттері көбінесе өлім-жітім ықтималдығының қатынасы ретінде қарастырылады. Сондықтан, егер қауіп-қатер коэффициенті 2 болса, (t уақытында 20% аман қалса), (t уақытында 4% аман қалады). Тиісінше, өлім-жітім ықтималдығы 0,8 және 0,96-ны құрайды. Қауіп-қатер коэффициенттері гипотезаларды тексеруге мүмкіндік берсе де, емдеу әсерін түсіндіру үшін оларды басқа өлшемдермен бірге қарастыру керек, мысалы, емдеу және бақылау тобының қатысушылары белгілі бір соңғы нүктеге жеткен медианалық уақыттардың қатынасы (медианалық қатынас). Егер бұл жарысқа ұқсас болса, қауіп-қатер коэффициенті жоғары қауіп-қатерге ие топтағы адамның жарысты бірінші болып аяқтау мүмкіндігіне тең. Бірінші болып аяқтау ықтималдығын осы ықтималдықты бірінші болмау ықтималдығына бөлгеннен табуға болады: керісінше, алдыңғы мысалда 2 қауіп-қатер коэффициенті ерте өлімге 67% мүмкіндік көрсетеді. Қауіп-қатер коэффициенті өлімнің қаншалықты ерте болатыны туралы ақпаратты бермейді.

Қауіп қатынасы, емдеу әсері және уақытқа негізделген қорытындылар

Емдеудің әсері тек қауіп коэффициентіне емес, тіршілік ету функциясына байланысты негізгі ауруға байланысты. Қауіп коэффициенті оқиғаға дейінгі уақыт туралы тікелей ақпаратты бермейді, сондықтан зерттеушілер медианалық соңғы нүкте уақытын хабарлап, бақылау тобының медианалық мәнін емдеу тобының медианалық мәніне бөлу арқылы медианалық соңғы нүкте уақытының қатынамын есептеуі керек. Медианалық соңғы нүкте уақытының қатынамы салыстырмалы жылдамдық өлшемі болса, қауіп коэффициенті болмайды. Емдеу әсері мен қауіп коэффициенті арасындағы байланыс мынадай: Статистикалық тұрғыдан маңызды, бірақ практикалық тұрғыдан маңызсыз әсер үлкен қауіп коэффициентін тудыруы мүмкін, мысалы, емдеу бір жылдық аман қалғандар санын 10 000-нан 1 000-ға дейін арттырса, қауіп коэффициенті 10-ға тең болады. Мұндай емнің медианалық соңғы нүкте уақытының қатынамына көп әсер етпеуі мүмкін, ол бірлікке жақын болады, яғни өлім-жітім топқа қатысқандықтан тәуелсіз және клиникалық тұрғыдан маңызсыз. Керісінше, емдеу тобында инфекциялардың 50% -ы бір апта ішінде (бақылау тобындағы 25% -ға қарағанда) шешілсе, қауіп коэффициенті 2-ге тең болады. Егер емдеу тобындағы барлық жағдайлардың және бақылау тобындағы жағдайлардың жартысының шешілуіне он апта кетсе, он апталық қауіп коэффициенті 2-ге тең болады, бірақ медианалық соңғы нүкте уақытының қатынамы 10-ға тең, бұл клиникалық маңызды айырмашылық.