Кіріспе

Арнольд Шенбергтің Альберт Жироның 21 таңдалған өлеңіне жасаған музыкалық қойылымы. Dreimal sieben Gedichte aus Albert Girauds "Pierrot lunaire" ("Альберт Жироның "Пьеррот лунаре" өлеңінен үш рет жеті өлең), көбінесе жай ғана "Пьеррот лунаре", Op. 21 ("Айға толысқан Пьерро" немесе "Айшығындағы Пьерро") – Арнольд Шенбергтің мелодрамасы. Ол Альберт Жироның сол аттас өлеңдер циклынан, Отто Эрих Хартлебеннің неміс тіліне аударған 21 таңдалған өлеңдеріне негізделген. Бұл шығарма рецитаторға (дауыс түрі партитурада көрсетілмеген, бірақ дәстүрлі түрде сопраномен орындалады) арналған, ол Sprechstimme стилінде өлеңдерді шағын аспаптық ансамбльдің сүйемелдеуімен орындайды. Шенберг бұрын 19 ғасырдың соңында танымал болған музыкалық стиль – "мелодраманы" Гурре Лидердің жазғы жел баяндамасында қолданған, онда сөйлеу мәтіні аспаптық сүйемелдеумен үйлеседі. Музыка атональды болғанымен, ол 1921 жылға дейін қолданбаған Шенбергтің он екі тондық техникасын пайдаланбайды. "Pierrot lunaire" – Шенбергтің ең танымал және жиі орындалатын туындыларының бірі. Оның құрамы – флейта, кларнет, скрипка, виолончель және фортепиано, стандартты дубляждармен және осы жағдайда вокалист қосымшасымен – 20 және 21 ғасырлар классикалық музыкасындағы маңызды ансамбль болып табылады және "Пьеро ансамблі" деп аталады. Шығарманың тұңғыш қойылымы 1912 жылғы 16 қазанда Берлиндегі Хоральон залында Альбертин Земэ орындауында болды. Әдеттегі қойылым 35-40 минутқа созылады. Америкалық тұңғыш қойылымы 1923 жылғы 4 ақпанда Бродвейдегі Клау театрында Халықаралық композиторлар гильдиясы ұйымдастырған концерттер сериясы аясында өтті.

Тарих

Бұл шығарма бұрынғы актриса Альбертин Земнің дауыс пен фортепианоға арналған циклдық туындыға берген тапсырысынан бастау алады. Бұл өлеңдер алғаш рет 1884 жылы жарияланған, кейіннен Отто Эрих Хартлебен оларды неміс тіліне аударған. Бұрын Земе, аударма өлеңдер негізінде композитор Отто Врисландердің "мелодрамасын" орындаған болатын. Бірақ, Шенбергтің шәкірті және премьераның пианині Эдуард Штуерманның айтуынша, "музыка жеткілікті күшті емес еді, сондықтан біреу оған Шенбергке жүгінуге кеңес берді". Шенберг 12 наурызда жұмысты бастап, 9 шілдеде аяқтады, ал құрамын флейта (пикколомен бірге), A кларинеті (бас кларинет және В кларинетімен бірге), скрипка (виоламен бірге), виолончель және фортепианодан тұратын ансамбльге кеңейтті. Қырық репетициядан кейін Шенберг пен Земме (Колумбина киімінде) 1912 жылғы 16 қазанда Берлиннің Хоралион залында премьера ұйымдастырды. Көрермендердің реакциясы әртүрлі болды. Антон Веберннің сөзіне сүйенсек, бірқатар көрермендер сыбырлап, күлді, бірақ соңында "үлкен табысқа жетті". Премьераның пианині Эдуард Штуерманның қарындасы, куәгер Салка Виертельдің айтуынша, ол Пьеро киімімен сахнаға шыққанда, боялған, қорқынышпен толған беті, қартайған аяқтары ақ шұлықпен, көрермендердің алаңдатушы шуылымен қарсы алынды. Ол өлеңнен өлеңге көшіп, өзіне және Шенбергке айтылған сыбырлауларға, ыңыршуларға және ұятсыз сөздерге мән бермеді. Жастардың ынталы қолдауы да болды, бірақ көпшілік ашуға іш толды. Ашудан жүзі қызарып кеткен танымал виртуоз: "Оны атып өлтіріңдер! Оны атып тастаңдар!" – деп айғайлады, бұл сөздерін Шенбергке арнады, кедей, тайсалмас Пьероға емес. Туындыдағы құдайға қарсы сөздерге де сын айтылды, бірақ Шенберг: "Егер олар музыкалық болса, ешкім де сөздерге көңіл бөлмес еді. Олар әуендерді сыбызғылап кетер еді" – деп жауап берді.

Sprechstimme / Sprechgesang (ағылш. " сөздік дауысы ")

Тексттің атоналды, экспрессионистік безендірілуі, неміс кабаресінің қайталмалары өлеңдерді керемет тірілтеді. Sprechstimme – вокалист белгіленген ырғақтар мен тонды қолданатын, бірақ тонды ұстамайтын, оның орнына сөйлеу сияқты төмендеуге немесе көтерілуге мүмкіндік беретін стиль. Шенберг бұл техниканы партитураға жазған алғы сөзінде былай сипаттайды:

Партитурада Sprechstimme нота тіреулері арқылы кішкентай "x" таңбаларымен көрсетіледі. Sprechstimme бүкіл туындыда қолданылса да, Шенберг кейде нақты бөлімдерді әнмен орындау керектігін (gesungen) көрсетеді.

Стандартты ансамбль ретінде мұра

Pierrot lunaire-де қолданылатын бес аспаптан тұратын квинтет 1965 жылы "The Pierrot Players" деген атпен құрылған The Fires of London тобының негізгі ансамбліне айналды, олар Pierrot lunaire-ді орындау үшін құрылған болатын және әртүрлі классикалық және заманауи репертуармен концерттік өнер көрсетулерін жалғастырды. Бұл топ 1987 жылы тарағанға дейін осы аспаптарға арналған түрлендірілген шығармаларды орындады және осы ансамбльдің аспаптық бояуларын толыққанды пайдалану үшін жаңа шығармаларға тапсырыс берді. Содан бері басқа топтар да осы құрамды кәсіби түрде пайдаланып келеді (қазіргі топтардың ішінде Da Capo Chamber Players, eighth blackbird және фин заманауи тобы Uusinta Lunaire бар) және ансамбль үшін кең репертуар қалыптастырды.