Кіріспе
Филиппин провинциясы Илоило, ресми атауы Илоило провинциясы (; ; ; lang es), Филиппиннің Батыс Висая аймағында орналасқан провинция. Оның астанасы және ең ірі қаласы – Батыс Висая аймағының өңірлік орталығы Илоило қаласы. Илоило Висай аралы Панайдың оңтүстік-шығыс бөлігін алып жатыр және батысында Антик провинциясы, солтүстігінде Капиз, солтүстік-шығысында Джинтотоло каналы, шығысында Гимарас бұғазы, оңтүстік-батысында Илоило бұғазы және Панай шығанағымен шектеседі. Илоилоның оңтүстік-шығыс жағалауында Гвимарас арал провинциясы орналасқан, бұрын Илоилоның бір бөлігі болған, бірақ қазір тәуелсіз провинция. Панай шығанағы мен Гимарас бұғазының ар жағында Негрос Оксиденталь орналасқан, ол үлкен Негрос аралының солтүстік-батыс жартысын алып жатыр. Илоило қаласы, оның астанасы, Илоило–Гвимарас қалалық аймағының (Metro Iloilo–Guimaras) орталығы болып табылады. Географиялық тұрғыдан провинцияда орналасқан және Филиппин статистикалық бас басқармасы (Philippine Statistics Authority) оны осы провинцияға жатқызады, бірақ саяси жағынан провинциялық үкіметтен тәуелсіздігін сақтайды. 2020 жылғы халық санауы бойынша провинция халқы (Илоило қаласын қоспағанда) 2 051 899 адамды құрайды. Илоило қаласын есепке алғанда, халықтың жалпы саны 2 509 525 адамға жетеді. Илоило өзінің бай тарихы және мәдени мұрасымен танымал. Бұл жерде испандық кезеңге қатысты көптеген тарихи орындар бар, соның ішінде Филиппиндегі ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра тізіміне енген Миаг ао шіркеуі. Провинцияда Сан-Хоакин Кампо-Санто, Сан-Хоакин шіркеуі және Санта-Барбара шіркеуі сияқты тағы да бірнеше маңызды құрылыстар бар, олардың барлығы Филиппиннің Ұлттық мұражайы (National Museum of the Philippines) тарапынан Ұлттық мәдени қазыналар ретінде танылған. Провинцияда оңтүстікте сақталған отаршылдық құрылыстардан бастап, солтүстіктегі таза жағажайлар мен аралдарға дейін әртүрлі көрікті жерлер бар, атап айтқанда Бантиг құмтөбесі, Танке лагунасы, Кабугао аралы және Антония аралы – барлығы Гигант аралдарының құрамында. Сонымен қатар, аралдар тобының оңтүстігінде орналасқан Сикогон аралы сәнді туризм орталығы ретінде танымал.
Iloilo , officially the Province of Iloilo (; ; ; ; lang es), is a province in the Philippines located in the Western Visayas region. Its capital and largest city is Iloilo City, the regional center of Western Visayas. Iloilo occupies the southeast portion of the Visayan island of Panay and is bordered by the province of Antique to the west, Capiz to the north, the Jintotolo Channel to the northeast, the Guimaras Strait to the east, and the Iloilo Strait and Panay Gulf to the southwest. Just off Iloilo's southeast coast is the island province of Guimaras, once part of Iloilo but now an independent province. Across Panay Gulf and Guimaras Strait is Negros Occidental, occupying the northwestern half of the larger island of Negros. Iloilo City, its capital, is the center of the Iloilo–Guimaras Metropolitan Area or Metro Iloilo–Guimaras, and is geographically located in the province and grouped under it by the Philippine Statistics Authority, but remains politically independent from the provincial government. According to the 2020 census, the population of the province (excluding Iloilo City) is 2,051,899. If Iloilo City is included, the population is 2,509,525 in total. Iloilo is known for its rich history and cultural heritage. It is home to many Spanish era historic sites, including the Miag ao Church, a UNESCO World Heritage Site in the Philippines. The province is also home to several other prominent structures, including the San Joaquin Campo Santo, San Joaquin Church, and Santa Barbara Church, all recognized as National Cultural Treasures by the National Museum of the Philippines. The province offers diverse attractions, from well preserved colonial structures in the south to pristine beaches and islands in the north, namely the Bantigue Sand Bar, the Tangke Lagoon, Cabugao Island, and Antonia Island, all part of the Islas de Gigantes. Additionally, Sicogon Island, situated south of the group of islands, has gained popularity as a luxury tourist destination.
Этимология
Провинцияның атауы Илоило қаласынан шыққан, ал ол қаланың аты бұрынғы "Ilong ilong" атауынан (Филиппин испан тілінде: Ilong̃ ílong̃) алынған. Бұл атау "мұрын сияқты" деген мағынаны білдіреді, ағылшын тілінде екі өзеннің (Илоило және Батиано) арасындағы мүйісқа сілтеме жасайды, сол жерде Сан-Педро бекінісі мен XVII ғасырғы испан порты орналасқан.
Ерте тарих
Қазіргі таңда Илоило және Панай аралы туралы испандықтарға дейінгі жазба ескерткіштер жоқ. Ауызша дәстүр, "Хинилауд" сияқты жырлар арқылы сақталған, шамалы дәрежеде ғана жеткен. Осы жырлардың бірнеше жазбасы бар. Ең белгілісі – филиппин антропологы Фелипе Джоканоның еңбектері. Испандықтарға дейінгі Илоилоны сипаттайтын археологиялық дәлелдердің болмауына қарамастан, Педро Алькантара Монтеклароның 1907 жылы жарық көрген "Марагтас" атты еңбегі Панай аралындағы түрлі испандықтарға дейінгі мемлекеттердің құрылуы туралы айтады. Кітап автордың сол кезде қолжетімді болған ауызша және жазбаша мәліметтеріне негізделген. Автор осы мәліметтердің тарихи дұрыстығына қатысты ешқандай талап еткен жоқ. "Марагтас" бойынша, Маджа-ас он датустың Борнеодан қашып, Панай аралына қонғаннан кейін құрылған. Кітап одан әрі олардың жергілікті ати халқынан жағалау жерлерін сатып алуын егжей-тегжейлі сипаттайды. Он қашқан датустың бірі – Дату Пайбуронг елді мекен құрып, оны Батиано өзеніндегі сол аттас аралдың құрметіне Иронг-Иронг деп атады.
Испанияның отаршылдық дәуірі
Испания конкистадоры Мигель Лопес де Легаспи штаб-пәтерін Себу аралынан көшіріп, 1566 жылы Огтонг аралында алғашқы испандық поселенісін құрғаннан кейін Панай аралын жаулауда сәттілікке жетті. Бұл, негізінен, бисая және моро тайпалары арасындағы қарым-қатынасқа байланысты болды, олардың біріншісі екіншісіне қарсы испандықтармен одақтас болды. Бисая тайпалары Испаниямен одақ құрып, моро тайпаларының құл сатуына қарсы қорғанысқа түсті. Осы мақсатта Илоило Кастилия соғысына Бруней сұлтандығына қарсы әскер жіберді. 1581 жылы голланд пираттарының жиі шабуылдарына байланысты Огтонгтағы энкоменда Ла Вилла Рика де Аревалоға көшірілді. Сонымен қатар, 1600 жылғы шабуыл (Испания-моро қақтығысының бір бөлігі), онда Илоило қаласын қирату мақсатымен үлкен мұсылман флоты келді, оны Сируган және Саликала есімді екі моро басқарды. Олар 70 кемеден және 4000 жауынгерден тұратын мұсылман әскерін басқарды, бірнеше Висая аралдарына шабуыл жасап, Демак және Малакка сұлтандықтарындағы одақтастарына сату үшін құлдарды ұрлады. Бұл оқиға қала орталығының Иронг Иронг өзенінің сағасына көшуіне және 1616 жылы қаланы қорғау үшін Сан-Педро бекінісінің салынуына әкелді. Дегенмен, Сируган мен Саликала басқарған 4000 моро Илоило қаласына шабуыл жасауға тырысқанда, Аревалода 1000 хилигайнон жауынгері мен 70 мексикалық аркебузиерден тұратын күштермен шайқаста қаза тапқан испандық офицер Хуан Гарсия де Сьерраның басшылығымен ауыр үлкен шығынға ұшырады. Испандықтар аймақты христиан дініне өткізді. Жақын арада аймақ тоқыма және қант өнеркәсібінің сәтті дамуының арқасында гүлдене бастады. Осының нәтижесінде ол батыстан саудасы үшін жұмыс істейтін қытай иммигранттарын және шығыстан Мексика порттарынан әскери нысандарды басқару үшін келген латындықтарды қабылдады. Иезуиттер жақын арада Илоило штатының Тигбауан қаласында испан және висай балалары үшін мектеп салды. Кейін, 1700 жылдары Илоилода 166 испан-филиппин отбасы және 29 723 жергілікті отбасы тұрды.
Американың басып кіру дәуірі
Америкалық отаршылдық кезеңде Илоило көптеген жаңалықтарға айналды: Филиппин Ұлттық Республикасындағы алғашқы универмагтар мен кинотеатрлар осы қалада ашылды.
Жапондықтардың басып алуы
Илоило Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде зор қирауға ұшырады. 1942 жылы жапондықтар Илоилода "жайлылық орындарын" (comfort stations) құрды, онда филиппиндық "жайлылық әйелдерін" (comfort women) түрмеге қамап, оларды үнемі топтап зорлап, қатыгездікке ұшыратып, көңіл көтеру үшін өлтірді. Дегенмен, жапондық оккупация кезінде Макарио Пералта-младший Панай аймағының көп бөлігін (шағын ерекшеліктерден басқа) жапон империализмінен босатты, соның арқасында Ромблон, Палаван, Мариндұқ және Масбате мен Миндороның бір бөлігінен келген басқа одақтас партизандар Панай аралын өз одақтастық желілеріндегі "біріншілердің бірі" (primus inter pares) деп санады.
Филиппиннің тәуелсіздігі
1946 жылғы 4 шілдеде Филиппин аралдары АҚШ-тан тәуелсіздік алғанда, Илоило жаңадан құрылған Филиппин Республикасының провинциясына айналды.
География
Облыс Батыс Висая аймағындағы Панай аралының орталық және шығыс бөлігін алып жатыр. Географиялық мақсаттар үшін Илоило қаласы ескерілген жағдайда, Илоилоның аумағы құрайды. Облыс батысында Антик провинциясымен, солтүстігінде Капизбен, солтүстік-шығысында Джинтотоло каналымен, шығысында Висаян теңізімен және Гимарас боғазымен, оңтүстік-батысында Илоило боғазымен және Панай шығанағымен шектеседі. Облыс екі ерекше географиялық аймаққа бөлінеді: батыс шекарасындағы Орталық Панай тау тізбегінің жоталық жерлері және провинцияның көбірек бөлігін құрайтын жазық далалар. Солтүстік ұшының шығысына қарай шағын аралдар да Висаян теңізінде шашырап жатыр, олардың ішінде Пан де Азукар және Сикогон жақсы белгілі. Балой тауы – Илоилодағы ең биік тау, теңіз деңгейінен 6424 фут (1958 м) биіктікте орналасқан және Илоило, Капис және Антик провинцияларының үш шекарасында жатыр. Басқа шыңдар: Ллоренте тауы – 4409 фут (1344 м), Сансаннан тауы – 4219 фут (1286 м), Напулак тауы – 4095 фут (1248 м), Балабаг тауы – 3728 фут (1136 м). Илоило қаласының және Отон, Леганес, Заррага, Думангас, Анилао, Банате, Баротак Вьехо, Баротак Нуэво, Ажуй, Баласан және Карлес қалаларының жағалаулары мен өзендері бойында кең аумақты балық шаруашылықтары мен мангр тоғайлары орналасқан.
Демография
2020 жылғы санақта Илоило халқының саны 2 051 899 адамды құрады. Егер жоғары урбанизацияланған Илоило қаласы статистикалық мақсаттар үшін ескерілсе, провинцияның жалпы халқы 2 361 042 адамды құрайды. Илоилодан келген адамдар илонгго деп аталады. Облыста үш жергілікті тіл қолданылады: хилигайнон (илонго), кинарайа және каписнон. Илоило қаласы мен провинцияның кейбір аудандары, әсіресе солтүстік-шығыс бөлігінде хилигайнон және оның диалектілері/түрлері қолданылады. Тагалог және ағылшын тілдері әкімшілік, білім беру және коммерциялық салаларда кеңінен қолданылады.
People from Iloilo are called Ilonggos. There are three local languages used in the province: Hiligaynon (Ilonggo), Kinaray a and Capiznon. Hiligaynon and dialects/variants of it are spoken in Iloilo City and in some towns of the province, especially to the northeast. Tagalog and English are widely used as administrative, educational, and commercial languages.
Тіл
Хилигайнон тілі Илоило қаласында және оның төңірегіндегі аудандарда, сондай-ақ провинцияның солтүстік-шығыс бөлігінде, Гимарас аралында және Негрос аралында (әсіресе Негрос Оксидентальда және аз дәрежеде Негрос Ориенталда), сондай-ақ Соксксаргендегі Оңтүстік Котабато, Сұлтан Кударат және Солтүстік Котабато провинцияларында, Минданао аймағында кең таралған. Бұл тіл Капис, Антик, Аклан, Масбате, Палаван және Ромблон сияқты көршілес провинцияларда, сондай-ақ Магуинданаоның кейбір аймақтарында да қолданылады. Себуано тілін білетіндер Негрос Ориенталда, Кинарай тілін білетіндер Антикте, Акланон/Малайнон тілін білетіндер Акланда, ал Каписнон тілін білетіндер Каписте бұл тілді екінші тіл ретінде қолданады. Илоило және Негрос Оксидентальда бұл тіл Илонгго деп аталады. Көбінесе, Илонгго – оңтүстік-шығыс Панайда тұратын халық пен олардың мәдениетін білдіретін этнолингвистикалық топ. Илонгго және Хилигайнон тілдерінің шекарасы нақты белгіленбеген. Қай атау дұрыс екені жөніндегі пікір талас филиппин тілдері мамандары мен қарапайым халық арасында да бар.
Дін
Илоило - халықтың шамамен 87% құрайтын римдік католиктер басым провинция. Тәуелсіз католик және протестант шіркеулері де бар, мысалы, Iglesia Filipina Independiente немесе Aglipayan Church мүшелері, баптистер, пресвитериандар, методистер, адвентистер және басқа да евангелистік христиандар; сонымен қатар, протестанттық емес және басқа да христиан секталары да бар, мысалы, Iglesia Ni Cristo, Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуі (мормондар) және Ехоба куәгерлері. Христиан емес діндердің өкілдері көбінесе мұсылмандармен, ал азды-көпті буддистермен және индустармен ұсынылған.
Экономика
Илойлоның дамыған экономикасының себебі – жақсы саяси бітім және илонгго халқының бірлескен ынтымақтастығы. Бұл жемісті әріптестік мыңдаған жаңа жұмыс орындарын ашып, провинцияны елдегі ең бәсекеге қабілетті аймақтардың біріне айналдырған "экономикалық гүлденуге" алып келді. Илоило қаласы экономикалық орталық ретінде түрлі салалар мен қызметтерді ұсынады. Ол жылжымайтын мүлік, тұрғын үйлер, медициналық орталықтар, білім беру, сауда орталықтары, бизнес орталықтары, сондай-ақ IT/BPO орталықтары үшін іргелі орталық болып табылады. Қаланың серге жолға қойылған және көп қырлы экономикасы провинцияның жалпы өсуі мен дамуына маңызды үлес қосады. Илоилоның солтүстік бөлігінде қуатты балық шаруашылығы және қарқынды дамып келе жатқан туризм саласы өркен жайып отыр. Висай теңізіне жақын орналасқандықтан, бұл аймақ елдегі балық шаруашылығының көшбасшысына айналды. Аймақтың табиғи сұлулығы мен туристік тартымдылықтары туризм индустриясын нығайтып, келушілерді таза жағажайлары мен теңіз қорықтарына тартады. Сонымен қатар, провинцияның орталық бөлігі агроөнеркәсіптік орталық ретінде қызмет етеді, ол жүгері, күріш, банан, ананас, қант және Леондағы Букари мен Алимодианның жоталарындағы сияқты жоғары сапалы өнімдерді өндіреді. Бұл аймақтарда ішкі курорттар мен жаяу серуендеуге арналған жерлер де бар, олар туризм мен демалыс үшін қосымша мүмкіндіктер ұсынады. Пасси қаласы мен Ламбунао, Дуэнас, Сан-Энрике және Бингаван сияқты көршілес қалаларда орналасқан қант өнеркәсібі жергілікті экономикаға елеулі үлес қосады. Оңтүстік Илоилоның экономикасы негізінен туризмге байланысты, себебі Гимбал, Миагао және Сан-Хоакин сияқты қалаларда ғасырлар бойғы шіркеулер, отарлық ғимараттар, әдемі жағажайлар мен теңіз қорықтары бар.
Үкімет
Илоило үкіметі 1566 жылы испандықтар Огтонгқа (қазіргі Отон) отарлау орталығын құрған кезде құрылды. Бақылау 1581 жылы Ла Вилла Рика де Аревалоға (қазіргі Аревало, Илоило қаласы) ауыстырылды, ол Илоило, Капиз, Аклан, Антик және Негрос, Гимарас, Куйо, Палаван, Калуя, Ромблон және Боракай сияқты аймақтарды қамтитын испан үкіметінің орталығы болды. Уақыт өте келе бұл аймақтар тәуелсіздік алды. 1616 жылы үкімет Ла Пунтаға көшірілді, қазір ол Илоило қаласының орталық бөлігі деп аталады. Бұл көшіру отаршылдық биліктің күшеюін білдірді, қаланың экономикасы дамып, испан кезеңінде Маниладан кейін Филиппиннің ең ірі қаласына айналды, және бұл көрсеткіш американдық кезеңге дейін сақталды. Илоило губернаторы провинцияның бас атқарушы органы болып табылады, ресми кеңсесі Илоило провинциялық Капитолийінде орналасқан. Тарихи тұрғыдан алғанда, губернатор, alcalde mayor және муниципалды президент 1869 жылдан 2006 жылға дейін Каса Реал де Илоилода қызмет етті, содан кейін оған жақын жаңа, үлкен Капитолий ғимараты салынып аяқталды. Губернаторы: Артур Р. Дефенсор, кіші. Вице-губернаторы: Кристин С. Гарин.
Vice Governor: Christine S. Garin
Аудандық өкілдер
1-ші округ: Жанет Л. Гарин
2-ші округ: Майкл Б. Горричета
3-ші округ: Лоренц Р. Дефенсор
4-ші округ: Ферженел Г. Бирон
5-ші округ: Рауль "Бобой" С. Тупас
2nd District: Michael B. Gorriceta
3rd District: Lorenz R. Defensor
4th District: Ferjenel G. Biron
5th District: Raul "Boboy" C. Tupas
Мәдениет
Илоило қаласының орталық бөлігіндегі ескі ғимараттар испан сәулетінің ықпалын көрсетеді, бұл аймақта испандардың тарихи қатысуын көрсетеді. Алайда, мексикалықтар, испандықтар және басқа еуропалықтар келгенге дейін Илоило ежелгі индонезиялықтармен, малайзиялықтармен және вьетнамдықтармен, сондай-ақ үндістермен, арабтармен, қытайлықтармен, корейлермен және жапон саудагерлерімен сауда қатынастарын орнатқан болатын. Испания үкіметі шетелдік саудагерлерді Илоилода сауда жасауға ынталандырды, бірақ оларға жер меншігіне құқық берілмеді. Уақыт өте келе, шетелдік саудагерлердің, испандықтардың және жергілікті тұрғындардың арасындағы некелер нәтижесінде метис тобы пайда болды, олар ақырында Принсипалия деп аталатын Илонголардың билеуші тобына айналды. Илоило мәдениетінде фиесталардың маңызы зор. Провинцияның дерлік барлық қалаларында, соның ішінде Илоило қаласының жеті ауданында жыл сайын фиеста немесе фестиваль өтіп, бұл шаралар Илонголар үшін маңызды оқиғаларға айналады. Испан отарлауының ықпалымен бай мәдени мұраға ие болған Илоилода еліміздің екі мәдени азшылығы – Сулод Букиднон және Ати тайпалары да қоныстанған. Бұл жергілікті тайпалар провинцияның мәдени әртүрлілігіне үлес қосып, дәстүрлер мен әдет-ғұрыптардың көркемдігін арттырады.
Туризм
Испан отаршылдық дәуірінде Ілоило провинциясы Латын Америкасы елдеріне ұқсас әдемі ескі сәулетімен кеңінен танымал болды. Испан колониялық шіркеулері провинцияның танымал туристік орындарының бірі. Мұнда табиғи орындар да бар, сондай-ақ провинция бойынша таралған аралас мақсаттағы парктері де кездеседі. Миагао шіркеуі. Дүниежүзілік мұра. Ацтек барокко стиліндегі шіркеудің фасадында филиппин өсімдіктері бейнеленген. Ол күрделі қасбетімен және пирамида тәрізді қоңырау мұнараларымен танымал. Шіркеу ежелгі заманда бекініс ретінде пайдаланылған. Бұл сары түсті әктастан салынған алып құрылыс. Моло шіркеуі. Молоның готикалық қайта өрлеу шіркеуі Илоило қаласының жағалауында шабуылдаушылар келгенде халықты ескерту үшін күзет мұнарасы ретінде қолданылды. Бұл классикалық және готикалық элементтері бар керемет мәрмар тас шіркеу. Шіркеудің ішіндегі әдемі әйел қасиеттілердің болуына байланысты ол "феминист шіркеуі" деп те аталады. Жаро соборы. Нео-романдық шіркеудің ерекшелігі – қоңырау мұнарасы, ол Жаро алаңындағы, қысқа көшеден бері орналасқан. Бұрынғы шіркеу жер сілкінісінен қирап, мұнара ғана қалған. Моло шіркеуінің әйелдерге арналған тақырыбына жауап ретінде, бұл шіркеуде Мәриямның бейнесінен басқа барлық ерлер қасиеттілерінің мүсіндері негізгі бағаналарға орналастырылған. Жаро Белфре. Бел мұнарасы испандықтар кезінде мародерлік жасаған моросқа қарсы күзет мұнарасы ретінде пайдаланылған. Ол кірпіш пен әктас блоктарынан салынған, үш қабаттан тұрады және биіктігі 29 метрге жетеді. 1787 жылғы жер сілкінісінде мұнара қатты зақымдалды. 1833 жылы августиндік монах әкесі Джесси Альварес басшылығымен қайта құру жұмыстары басталды. Кабатуан шіркеуі. Бұл неоклассикалық шіркеу Илоилодағы ең ірі испандық құрылым ретінде танымал және қызыл кірпіштен салынған. Бұл Висаядағы ең үлкен қызыл кірпіштен салынған құрылыс саналады және "Эль Эко де Панай" газеті оған "Ғибадатханалардың үлгісі" деген атақ берді. Кабатуан шіркеуі үш қасбеті бар жалғыз сақталған испан отарлау шіркеуі. Сан-Хосе шіркеуі. Либертад алаңының алдындағы әдемі шіркеу Илоило қаласындағы шіркеулердің ішіндегі ең тарихисы болып саналады. Бұл Византиялық неоклассикалық шіркеу Валенсия-дель-Сидтің испан шіркеуіне ұқсау үшін жоспарланған. Шіркеу өзінің баға жетпес католик қазыналары жинағымен танымал. Сан-Хоакин шіркеуі. Сан-Хоакиннің жағалауындағы әскери шіркеу теңізге қарап тұр. Фасадындағы үлкен фронтонға Тетуан шайқасындағы марокколық күштерге қарсы испан жеңісін бейнелейтін күрделі мүсіндік рельеф ойылған. Шіркеу Сан-Хоакин Кампо-Сантомен бірге Филиппин Ұлттық мұражайының Илоилодағы ұлттық мәдени қазынасы болып табылады. Сан-Хоакин Кампо-Санто. Шығыс мәдениетінің ықпалымен испан бароккосының көркем шіркеуімен танымал католик зираты. Оның алтыбұрышты пішіні жақын маңдағы жағалаудан алынған мәрмар тастарынан, қазбалардан және қызыл саз кірпіштерінен жасалған қабырғалармен бекітілген, ал күмбезі темір табақтардан тұрады. Бұл зират провинциядағы ең үлкен және ең жақсы сақталған зират. Пасси қалалық шіркеуі. Бұл шіркеу "көмір шіркеуі" ретінде жоспарланғандықтан әскери шіркеу саналады, мұның дәлелін шіркеудің алдыңғы және артқы қабырғаларын қолдап тұрған алып тіреулерден көруге болады. Шіркеу 1612 жылы болған жер сілкінісінен және кейіннен өрттен қираған шіркеулердің орнына салынған. Илоило провинциясының ескі Капитолий ғимараты. Ұлттық тарихи нысан. Ғимарат испан отарлауы кезінде ағаштан жасалған таспен салынған. Ол 1901 жылы Илоилоның азаматтық үкіметі құрылған кезде капитолий ретінде қызмет етті. Ұлттық тарихи институт (NHI) 2010 жылдың 11 сәуірінде қабырғаларына орнатылған тақта арқылы ескі Капитолийді ресми түрде тарихи ескерткіш ретінде таныды. Букари ауданы. Букари аймағы Леон мен Алимодианның биік таулы жерлерінде орналасқан. Ол "Илоилоның жазғы астанасы" деп аталады және салқын климаты, топографиясы, таулы жерлері мен пейзаждарына байланысты туризм мен экологиялық кәсіпорын үшін арнайы экономикалық аймақ деп жарияланды. Булабог Путиан ұлттық паркі. Булабог Путиан ұлттық паркі флора мен фаунаның тірі мұражайы ретінде танымал қорғалған жаңбырлы орман аймағы. 847 экологиялық туристік саябағына жүздеген жергілікті және шетелдік туристер келіп, аймақтың табиғи көрікті жерлеріне, жануарлар дүниесінің әртүрлі түрлеріне және 30-дан астам үңгірлерге тамашалау үшін келеді. Бұл Сан-Энрике және Дингле муниципалитеттерінің аумағында орналасқан. Ислас-де-Хигантес. Ислас-де-Хигантес аралдары Карлес муниципалитетінің жағалауында орналасқан. Бұл жер көптеген үңгірлерімен, ақ құмды жағажайларымен, зүгтір жасыл теңіздерімен және лагуналарымен, сондай-ақ тас формацияларымен танымал. Санта-Барбара шіркеуі. Санта-Барбара приход шіркеуі мен монастыры Панай және Висаядағы "Тәуелсіздіктің бесігі" деп есептеледі. 1991 жылы Филиппин Ұлттық тарихи комиссиясы Санта-Барбара шіркеуі мен монастырын ұлттық ескерткіш деп жариялады. Шіркеу Висая революциялық үкіметінің генерал-майоры Мартин Дельгадоның испандықтарға қарсы революцияның бірінші ұранын Люсоннан тыс жерде бастаған жері болды. Ол сондай-ақ революциялық күштердің бас штабы және әскери госпиталі ретінде пайдаланылды. Калле Реал мұралық ауданы. Калле Реал, яғни Илоило қаласындағы Ж.М. Баса көшесі, испан және американдық кезеңдерде қаланың негізгі сауда орталығы болған. Онда көптеген ескі колониялық ғимараттар бар, оның ішінде танымал Эусебио Вильянуэва ғимараты, бұрынғы Халықаралық қонақ үйі де бар. Пласа Либертад. Испания Илоилоны, Азиядағы соңғы астанасын революциялық күштерге, генерал Мартин Дельгадо басшылығымен тапсырғаннан кейін Филиппиннің бірінші Республикасының туы көтерілген тарихи алаң. Илоило өзенінің эспланадасы. Эспланада – Илоило қаласының тамақтану, демалыс және ойын-сауық орталығы. Қазіргі уақытта 9 километрден астам ұзындығы бар елдегі ең ұзын сызықтық саябақ болуға дайын. Илоило гольф клубы және ел клубы. Илоило гольф алаңы және ел клубы Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең көне гольф алаңы. Бұл 1850 жылдары Илоилода тұратын британ вице-консулы Николас Лонейдің, бүгінде "Филиппин қант өнеркәсібінің әкесі" ретінде танымал болған басшылығымен басталды.
Илоило халықаралық әуежайы
Әуежай Илоило провинциясына, оның ішінде астанасы Илоило қаласына және Филиппиннің Батыс Висая аймағының өңірлік орталығына қызмет көрсетеді. Он жылдық жоспарлау мен құрылыстан кейін, 2007 жылдың 14 маусымында коммерциялық рейстерге есіктерін ашты. Бұл әуежай Илоило, Кабатуанда орналасқан және Илоило қаласындағы Мандуриаодағы Мандуриао әуежайын алмастырды, сондай-ақ бұрынғы әуежайдан IATA және ICAO кодтарын мұра етті. Филиппиндегі төртінші ең көп трафиктік әуежай болып табылатын ол, Батыс Висая және Панай аралында халықаралық стандарттарға сәйкес салынған алғашқы әуежай, сонымен қатар аймақтағы төрт әуежайдың бірі халықаралық қақпа ретінде қарастырылуда. Батыс Висаядағы үш халықаралық әуежайдың бірі – Калибо халықаралық әуежайы және Баколод-Силай халықаралық әуежайы.
Сикогон әуежайы
Аэропорт Илоило штатының Карлес қаласындағы Сикогон аралына саяхатшыларға қызмет көрсетеді. Аэропорт 2018 жылы қайта жаңғыртылып, пайдалануға берілді. 2018 жылдың соңында Сикогон мен Манила арасында, сондай-ақ кері бағытта чартерлік рейстер орындалды. Ол аралдағы Сан-Фернандо ауылында орналасқан.
Илоило порты кешені
Батыс Висаялардың сауда орталығы және сауда көшбасшысы саналатын Илоило порты, сонымен қатар Филиппиннің ең қауіпсіз табиғи теңіз порттарының бірі болып табылады. Илоило сауда порты кешені 20,8 гектарға дейін қайыңдаланған жерде орналасқан. Оның аумағы 11 400 шаршы метрді құрайды, ал 97 000 шаршы метрлік қосымша аумақпен толықтырылған, сондай-ақ кран, 348 метрлік рельстер, ро-ро (roll-on/roll-off) қолдауы, 7 800 контейнерлік жүк терминалы және 720 шаршы метрлік жолаушылар ғимараты бар. Порт кешені 400 метрлік тұрақ ұзындығы, 26,26 метрлік ені және 10,50 метрлік тұрақ тереңдігі бар халықаралық бағыттардағы кемелер үшін өте қолайлы. Илоило портын Lorenzo Shipping Corporation, 2GO, Amigo Shipping Company, New Panay Shipping Company, Sulpicio Lines және Trans Asia Shipping Lines Inc. сияқты бірнеше кеме компаниялары пайдаланады. Жылдам паромдар Илоило – Баколод бағытында күніне сегіз рет қатынайды. 2GO аралдар арасындағы, түнгі паромдар Манила, Баколод, Себу, Замбоанга және Кагаян-де-Оро қалаларына бағытталған ұзақ маршруттарды ұсынады. Күндіз Илоило боғазынан Гимарасқа жүк тасымалдайтын қайықтар үздіксіз қатынайды, ал түнде арнайы рейстер жасалады. Илоило қаласы мен Гимарас арасында RO RO (рол-он/рол-офф) паром қызметі бар, ал Негросқа бағытталған паромдар Думангас, Илоилодан, соның ішінде Илоилодан Палаванға дейін де қатынайды. Кемелердің келу саны бойынша үшінші орында (11 853 кеме), жүк көлемі бойынша төртінші орында (491 719 миллион тонна) және жолаушылар ағыны бойынша төртінші орында (жыл сайын 2,4 миллион адам) тұр.
Қолжетімділік
Илоило - Филиппиннің ең қолжетімді провинцияларының бірі. Илоилоға Гонконг пен Сингапурдан Илоило халықаралық әуежайына жүйтін тұрақты коммерциялық халықаралық рейстермен ұшақпен жетуге болады. Тікелей ішкі рейстер Илоилоны Филиппиннің басқа да ірі қалаларымен байланыстырады, оның ішінде Манила, Себу, Давао, Генерал Сантос, Пуэрто-Принцеса, Замбоанга және Кагаян-де-Оро қалаларымен. Илоило мен елдің басқа да ірі қалалары арасында Филиппиннің теңіз жолымен тікелей паром қатынасы және ролл-он/ролл-офф жүйесі де қолжетімді. Ұшақпен Илоилоға саяхаттауға Маниладан шамамен 1 сағат, Себуден 30 минут, Гонконгтан 2 сағат 30 минут, ал Сингапурдан 3 сағат 30 минут уақыт кетеді. Тікелей пароммен Илоило Баколодтан шамамен 1,5 сағат, ал Гвимарастан 15 минуттық қашықтықта. Құрлықпен Илоило Боракайдан шамамен 4-5 сағат, Калибодан 3 сағат, Роксас қаласынан 2 сағат қашықтықта.
Илоилоның көлік шлюздері
Илоило халықаралық әуежайы – Илоило халықаралық әуежайы Илоилоға басты қақпа болып табылады. Ол Манила, Себу, Давао, Генерал Сантос, Пуэрто-Принцесса және Кагаян-де-Оро қалаларынан Илоилоға тұрақты, тікелей ішкі рейстерді жүзеге асыратын Филиппиннің ірі әуе компанияларына қызмет көрсетеді. Әуежай Илоилодан Гонконг пен Сингапурға халықаралық рейстерді де ұсынады. Илоилоға рейстерді Cebu Pacific, Philippine Airlines, PAL Express және TigerAir компаниялары орындайды. Илоило әуежайы Илоило қаласынан шамамен 19 шақырым немесе таксимен 20 минуттық жерде орналасқан. Илоило теңіз порттары – Илоилодағы паромдар маршрутына және кеме түріне байланысты Илоило қаласы мен Илоило провинциясының әртүрлі теңіз порттарынан келіп, кетіп тұрады. (1) Илоило өзені бойындағы Лапуз ауданындағы паром терминалдары Баколодқа және Палауанға жылдам паромдар, Гвимарасқа және одан RORO паромдарымен қамтамасыз етеді. (2) Илоило қаласының орталық бөлігіндегі Форт-Сан-Педродағы Илоило ішкі порты Манила, Себу, Кагаян-де-Оро және Замбоанга қалаларына бағыттары бар кеме компанияларына қызмет көрсетеді.
Спорт
Илоилода екі кәсіби спорт командасы бар. Kaya F. C.–Iloilo Филиппин футбол лигасының (PFL) құрамында, филиппин футболының жоғарғы деңгейінде өнер көрсетеді. Клуб 2018 жылы провинцияға көшіп келді. Kaya 1 PFL титулы, 3 Копа Паулино Алькантара және 1 UFL кубогын жеңіп алды. Kaya сондай-ақ АФК Чемпиондар лигасы мен АФК кубогында да бақ сынады. Илоило Юнайтед Роялз 2019–20 маусымда кеңейтілген команда ретінде Махарлика Филиппин баскетбол лигасына қосылды.
Медиа
Илоило қаласында GMA Network (GMA TV6 & GMA News TV 28), TV5 (UHF 36 & AksyonTV 46), Solar арналары (9TV TV 4), ETC UHF 32 & 2nd Avenue UHF 24), IBC (VHF 12), (BEAM UHF 26) және ABS CBN (ABS CBN TV10, ABS CBN Sports+Action (UHF 38)) өңірлік телестанциялары бар.