Кіріспе
Англиядағы аудан. Археологиялық дәлелдерге сүйенсек, римдік моншалардың негізгі бұлағы кельттер тарапынан қасиетті орын ретінде қарастырылған және ол Сулис құдайына арналған, римдіктер оны Минервамен теңестірген. Дегенмен, Сулис есімі римдік басқыншылықтан кейін де қолданыла берді, нәтижесінде Баттың римдік атауы Аквае Сулис (сөзбе-сөз "Сулис сулары") болды. Чиу-Валли көлінің суға батқанға дейін жүргізілген қазба жұмыстары римдік қалдықтарды ашты, бұл бірінші ғасырдың екінші жартысынан үшінші ғасырға дейінгі ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік белсенділікті көрсетеді. Табылған заттардың ішінде Чью Парктегі орташа көлемді вилла болды, онда сиямен жазылған ағаш жазу тақташалары (Ұлыбританиядағы алғашқылардың бірі) табылды. Сонымен қатар, Чиу-Стоктегі Паганс-Хилл римдік ғибадатханасы және Кейншамдағы вилланың куәліктері де бар. Саксондардың шығыстан жылжуы британдықтар мен саксондар арасындағы шайқастармен тоқтатылған болуы мүмкін, мысалы, Бадон Монс Бадоникустың қоршауында (Бат аймағында, мысалы, Солсбери төбесінде) немесе Батамптон Даун шайқасында. 577 жылы Деорхам шайқасынан кейін бұл аймақ римдік-британдық кельттер мен Батыс саксондары арасындағы шекараға айналды. Батыс Вансдайк, шамамен, 5-ші немесе 6-шы ғасырларда салынған. Жар солтүстік жағында орналасқан, демек, кельттер оны Темзаның жоғарғы аңғарынан келген саксондарға қарсы қорғаныс ретінде пайдаланған болуы мүмкін. Англо-саксон жылнамасына сәйкес, саксон Ценвалх 652 жылы Брэдфорд-он-Авонда (Вансдайктегі Авон аңғарында) жеңіске жетіп, британдық кельт тайпаларына қарсы үлкен жетістікке қол жеткізді. 675 жылы Хвицке патшасы Осрик Батта монастырь құрды, бұл жерді қоршалған аумақ ретінде пайдаланды. Мерсия королі Оффа 781 жылы бұл монастырьды басып алды және шіркеуді қайта салды, ол Әулие Петрге арналған. Тоғызыншы ғасырда ескі римдік көше жоспары жоғалып, ол патшалық меншікке айналды, король Альфред қаланы жаңадан жоспарлап, оңтүстік-шығыс бөлігін аббаттық аумақ ретінде қалдырды. 973 жылы Эдгар Англия Бат аббаттығында Англия королі болып тажына отырды.
The archaeological evidence shows that the site of the Roman Baths' main spring was treated as a shrine by the Celts, and was dedicated to the goddess Sulis, whom the Romans identified with Minerva; however, the name Sulis continued to be used after the Roman invasion, leading to Bath's Roman name of Aquae Sulis (literally, "the waters of Sulis"). Excavations carried out before the flooding of Chew Valley Lake also uncovered Roman remains, indicating agricultural and industrial activity from the second half of the first century until the third century AD. The finds included a moderately large villa at Chew Park, where wooden writing tablets (the first in the UK) with ink writing were found. There is also evidence from the Pagans Hill Roman Temple at Chew Stoke, and a villa at Keynsham. The Saxon advance from the east seems to have been halted by battles between the British and Saxons, for example; at the siege of Badon Mons Badonicus (which may have been in the Bath region e. g. at Solsbury Hill), or Bathampton Down. This area became the border between the Romano British Celts and the West Saxons following the Battle of Deorham in 577 AD. The Western Wandsdyke was probably built during the 5th or 6th century. The ditch is on the north side, so presumably it was used by the Celts as a defence against Saxons encroaching from the upper Thames valley. According to the Anglo Saxon Chronicle, the Saxon Cenwalh achieved a breakthrough against the British Celtic tribes, with victories at Bradford on Avon (in the Avon Gap in the Wansdyke) in 652 AD. In 675, Osric, King of the Hwicce, set up a monastic house at Bath, probably using the walled area as its precinct. King Offa of Mercia gained control of this monastery in 781 and rebuilt the church, which was dedicated to St. Peter. In the ninth century the old Roman street pattern had been lost and it had become a royal possession, with King Alfred laying out the town afresh, leaving its south eastern quadrant as the abbey precinct. Edgar of England was crowned king of England in Bath Abbey in 973.
11-16 ғасырлар
Король Вильгельм Руфус бұл қаланы корольдік дәрігерге, Турлық Джонға берді, ол 1088 жылы Уэллс епископы және Бат аббаты болды. Папалық саясат бойынша епископтардың көбірек қалалық орынға көшуі қабылданды, сондықтан ол өзінің орнын Уэллстен Батқа көшірді. Ол собор ретінде әлдеқайда үлкен шіркеуді жоспарлап, құрылысын бастады, оған епископ сарайымен қатар монастырь қосылды. 15 ғасырда Бат аббаттық шіркеуі қатты тозып, жөндеуді қажет етті. 1500 жылы Бат және Уэллс епискобы Оливер Кинг оны кішірек көлемде қайта құруға шешім қабылдады. Жаңа шіркеу 1539 жылы Генрих VIII Бат монастырын таратып жібергенге дейін бірнеше жыл бұрын аяқталды. Елизавета дәуірінде қала шипажай ретінде қайта жаңғырғаннан кейін, шіркеуді қалпына келтірмей, уақытша тоқтап тұруға рұқсат етілді. Шипажайлар жақсартылып, қала аристократияны тартуды бастады. Батқа 1590 жылы Елизавета I патшалық жарғысымен қала мәртебесі берілді. Сент-Кейннің атымен аталған Кейншам ортағасырлық базар қаласына айналды, оның дамуына 1170 жылы августин монахтарының Викториандық ордені құрған ықпалды және гүлденген аббатхананың негізі себеп болды. Ол 1539 жылы монастырлар таратылғанға дейін сақталды, содан кейін сол жерде үй салынды. Қалдықтары Англия мұрасымен І санатқа жатқызылды.
17 ғасырдан бастап
Ағылшын азамат соғысы кезінде, көбінесе парламенттік бағытта болған Сомерсет, роялистер мен парламентшілер арасындағы маңызды шайқастардың ортасы болды. 1643 жылдың 5 шілдесінде Лансдаун шайқасы қаланың солтүстік жағында өтті. Стюарт дәуірінде қаланың бірнеше аудандары дамыды, ал бұл Георг дәуірінде шипажай және курорт қаласына келушілер санының артуымен және оларға тұруға орын қажеттігімен байланысты одан әрі күшейді. Архитекторлар Джон Вуд егде және оның ұлы Джон Вуд кіші жаңа аудандарды көшелер мен алаңдарға орналастырды, олардың біркелкі фасады сарайлық зәулімдік және классикалық тәртіп сезімін тудырып, ғимараттар мен сәулет өнерінің ерекше жиынтығын құрады. Бат тасының кремі түсті алтыны қаланың біртүтастығын арттырды, оның көп бөлігі Ральф Алленге (1694–1764) тиесілі Комб Даун және Батемптон Даун кен орындарынан алынды. Аллен өзінің тас карьерінің сапасын жарнамалау үшін Джон Вуд егдеден қала мен кен орындары арасындағы Приор Парк иелігінде өзіне үй салуды тапсырды. Ол Редингтегі Темза өзенін және Бристольдегі жүзуші жағажайды байланыстырған Кеннет және Эйвон каналымен қосылды, Бат шлюздері арқылы Баттағы Эйвон өзеніне жалғасты. Сомерсет және Дорсет бірлескен темір жолы Бат пен Борнмутты байланыстырды. Оны Midland Railway және London and South Western Railway (L&SWR) бірлесіп пайдаланды. 1923 жылғы 1 қаңтардағы топтасудан кейін S&D-нің бірлескен меншігі LMS және Оңтүстік темір жолына өтті. Бұл аймаққа Бристольді Сомерсет көмір кенішіндегі қалалармен байланыстырған Бристоль және Солтүстік Сомерсет темір жолы да қызмет көрсетті. Желі 1873 жылы Бристоль мен Радсток арасында ашылды, онда ол Фромнан жүк тасымалы үшін ғана салынған бұрынғы желіге қосылды. Желідегі ең ірі азаматтық-инженерлік жоба – Чью өзені арқылы салынған Пенсфорд виадугы. Виадуктың ұзындығы 995 фут, ең биіктігі рельс деңгейінде 95 футқа жетеді және 16 аркадан тұрады. Қазір ол II санаттағы ескерткіш болып табылады. Филиалдағы жүк тасымалы 1951 жылы тоқтатылды. Желі жабылудан кейін «The Titfield Thunderbolt» фильмінде пайдаланылғаннан кейін белгілі бір даңққа ие болды, бірақ 1958 жылы жол қайтадан демонтаждалды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1942 жылдың 25 сәуірінің кешінен 27 сәуірінің таңертеңіне дейін Бат қаласы RAF-тың Любек және Росток қалаларына жасаған шабуылдарына жауап ретінде үш әуе шабуылына ұшырады. Бұл үш шабуыл Люфтваффе науқанының бөлігі болды, ол «Баедекер блиц» деп белгілі болды; 400-ден астам адам қаза тапты, 19 000-нан астам ғимарат зақымдалды немесе қирады. Корольдік жарты ай, Цирк және Парагон үйлері, сондай-ақ жиналыс залдары өртенді, ал Король алаңының оңтүстік жағы қирады. Барлығы кейін қайта жаңартылды. 1968 жылы Чью өзені ірі су тасқынына ұшырады, бұл оның бойындағы қалалар мен ауылдарға, соның ішінде Чью Сток, Чью Магна, Стэнтон Дрю, Паблоу, Вулард, Комптон Дандо және Чьютон Кейншемге ауыр зиян келтірді. Су тасқыны тіпті Пенсфордтағы көпірді де ағызып кетті.
География
Бат және Солтүстік-Шығыс Сомерсет ауданы 136 шаршы миль (352 км²) аумақты қамтиды, оның үштен екісі жасыл белдеу болып табылады. Ол Бристольдің шетінен оңтүстікке қарай Мендип тауларына және шығысқа қарай Оңтүстік Котсволд тауларына және Уилтшир шекарасына дейін созылады. Айналасындағы жергілікті басқару аймақтарына Бристоль, Солтүстік Сомерсет, Сомерсет, Оңтүстік Глостершир және Уилтшир кіреді. Бат қаласы ауданның негізгі елді мекені болып табылады, бірақ B&NES сонымен қатар Кейншам, Мидсомер Нортон, Радсток және Чью Доласын да қамтиды. Бат Авон өзенінде орналасқан, ал Чеу өзені және Мидфорд Брук сияқты оның салалары осы аумақты кесіп өтеді. Аумақтың батысы Чью өзенінің аңғарынан тұрады және көбінесе жазық және толқынды болып келеді. Ол солтүстікке қарай Дандри Даун, батысқа қарай Лулсгейт жазығы, оңтүстікке қарай Мендип таулары және шығысқа қарай Хинтон Блевет, Марксбери және Ньютон Сент-Лоу жазықтарымен шектеледі. 1950 жылдары Чью өзені бөгеттелген, нәтижесінде Чью Доласы көлі құрылды, ол жақын орналасқан Бристоль қаласы мен айналасындағы аймақтарды ауыз сумен қамтамасыз етеді. Көл – аңғардың ерекше ландшафты, демалыс орны және құстар, өсімдіктер мен жәндіктердің түрлеріне байланысты табиғатты қорғау саласындағы халықаралық маңызы бар. Баттың солтүстігінде Лансдаун, Лэнгридж және Солсбери төбелері орналасқан. Бұл Котсволд тауларының шеткі бөліктері болып табылады.
Басқару
Тарихи тұрғыдан Сомерсет графтығының бір бөлігі болған Бат қаласы 1889 жылы графтық болып құрылды, соның салдарынан жаңадан құрылған Сомерсет әкімшілік кеңесінен тәуелсіз болды, ол B&NES аймағының қалған бөлігін қамтыды. B&NES болып табылатын аймақ 1974 жылы Авон графтығының құрамына енді, ол метрополитан емес графтық болатын. 1996 жылы Авон графтығы таратылғаннан кейін Бат, Бат және Солтүстік-Шығыс Сомерсет (B&NES) ауданының бас орталығына айналды, ол Авон графтық кеңесі мен Авонның алты аудандық кеңесін алмастырған төрт билік органдарының бірі болды. B&NES 1974-1996 жылдар аралығында болған Вансдайк және Бат метрополитан емес аудандарының біріктірілген аумақтарын қамтиды. 1832 жылғы реформалық заңға дейін Бат реформаланбаған Парламентке екі өкіл сайлап жіберді. Қазір Батта бір ғана парламенттік округ бар, және либерал-демократ Вера Хобхаус Парламент мүшесі болып табылады. Аймақтың қалған бөлігі Солтүстік-Шығыс Сомерсет округіне жатады. Бұрын аймақтың көп бөлігі Вансдайк округіне кіретін, ол B&NES-тің Бат округіне кірмейтін бөлігін қамтыды. Сондай-ақ, Оңтүстік Глостершир кеңесінің төрт бөлімі немесе бөлімдерінің бір бөлігі де кірді. Ол бұрынғы Вансдайк ауданының атымен аталады. B&NES құрылғаннан бастап 2015 жылға дейін ешбір саяси партия кеңестің толық бақылауында болған жоқ. Либерал-демократтар тез арада басым партияға айналды, бірақ 2007 жылғы 3 мамырдағы жергілікті сайлауда Консервативтік партия 31 орын жеңіп алып, ең үлкен партияға айналды, бірақ көпшілікке ие болған жоқ. 2011 жылғы жергілікті сайлауда Либерал-демократтар мен Консерваторлар әрқайсысы 29 орын жеңіп алды, ал Лейборист партиясы тек бес орын жеңді; Либерал-демократтар азшылық үкіметін құрды. 2015 жылы Консервативтік партия 37 орын жеңіп, көпшілікті алғаш рет қамтамасыз етті. 2019 жылы Либерал-демократтар кеңестің көпшілігін қайтадан иеленді және 2023 жылы көпшілігін одан әрі арттырды. Қазіргі кеңес 59 кеңесшіден тұрады, оның 28-і Баттан, 6-сы Нортон Радсток және Кейншам аудандарынан, ал қалған 19-ы басқа аудандардан. 2023 жылғы мамырдағы сайлаудан кейінгі қазіргі саяси құрамы:
Жергілікті маңызды мәселелерге Бат көлік жобасының аясында Қорғау аймағындағы жерге автобустар үшін жаңа жол салу, артық орындарды жою мақсатында Бат орта мектебін жабу, Нортон Радсток ауданындағы экономикалық қиындықтар, Баттағы үлкен Батыс Риверсайдтың бұрын пайдаланылмаған жерін дамыту және қазір танымал болған, бірақ ұзақ кешіктірілген Терме Бат Спа дамыту жобасы кіреді. 2003 жылдың 10 желтоқсанында Бат және Солтүстік-Шығыс Сомерсет аймағына «Fairtrade Zone» мәртебесі берілді. 2000-2014 жылдар аралығында Бат және Солтүстік-Шығыс Сомерсет кеңесі жастар демократиясы тобын, B&NES Youth (DAFBY) үшін демократиялық әрекеттер тобын құрды. Кеңес және оның серіктестері жастарға қатысты мәселелер бойынша осы топпен кеңеседі.
Сайланған қала әкімі
Жетістікке жеткен петициядан кейін, 2016 жылдың 10 наурызында Бат және Солтүстік-Шығыс Сомерсетке тікелей сайланатын әкімді ұсыныс жасалған референдум өтті. Бірақ, ауданның көпшілік дауыс берушілері қазіргі жүйеде қалуды жөн көрді.
Көлік
Бат үлкен қаладан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 12 миль (19 км) және Бристоль портынан оңтүстік-шығысқа қарай, оған A4 жолымен байланысты, ал М4 автожолынан оңтүстікке қарай да шамамен сондай қашықтықта орналасқан. Бат және Солтүстік-Шығыс Сомерсетке A37 және A368 магистральдық жолдары, сондай-ақ кішкентай жолдар желісі қызмет көрсетеді. Бат Чиппенхэмнен оңтүстік-батысқа қарай 19 шақырым, ал Коршемнен оңтүстік-батысқа қарай 13 шақырым жерде жатыр. Бат Бристольмен және теңізбен Авон өзені арқылы байланысты, кішкентай қайықтар шлюздер арқылы жүзе алады. 1810 жылы өзен Бат шлюздары арқылы Кеннет және Эйвон каналымен Темза өзеніне және Лондонға қосылды; бұл су жолы көп жылдар бойы жабық болды, бірақ 20 ғасырдың соңында қайта жаңартылды және қазір тар қайықпен жүрушілердің арасында танымал. Бат 4-ші ұлттық велосипед жолында орналасқан, батысында Ұлыбританиядағы алғашқы велосипед жолдарының бірі – Бристоль және Бат темір жолы, ал шығысында Лондонға қарай каналдың жағалау жолы бар. Баттың әуежайы болмаса да, қала Бристоль әуежайынан шамамен 18 миль (29 км) қашықтықта, автомобильмен немесе теміржолмен Бристоль Темпл Мидс станциясы арқылы жетуге болады. Батқа Бат Спа теміржол станциясы (Изамбард Кингдом Брунелдің жобасы) қызмет көрсетеді, ол Лондон Паддингтон, Бристоль Темпл Мидс, Кардифф Централ, Суонси, Эксетер Сент-Дэвидс, Плимут және Пензанс (Great Western Main Line қараңыз), сондай-ақ Вестбери, Уорминстер, Солсбери, Саутгемптон Централ, Портсмут Харбор және Брайтон (Wessex Main Line қараңыз) қалаларына тұрақты қатынайды. Қызметтерді Great Western Railway ұсынады. Бристольге шектеулі қала маңы қызметі бар Олдфилд Парк және Кейншамдағы негізгі желідегі станциялар бар. Грин Парк станциясы бір кезде Сомерсет және Дорсет бірлескен теміржолымен басқарылды, оның желісі (әрқашан бумен жүретін) Мендип тауларынан өтіп, Борнмутқа дейінгі 71 мильдік (114 км) қашықтықтағы көптеген қалалар мен ауылдарға қызмет көрсетті. Ағылшыл ауылдық теміржолының бұл үлгісі 1966 жылдың наурыз айында Бичингтің кесімінен жабылды, оның бар екендігіне аз ғана белгілер қалды, бірақ оның Бат станциясы ғимараты сақталды және қазір онда бірнеше дүкендер орналасқан. 2004 жылғы Бристоль/Баттан Оңтүстік жағалауға дейінгі зерттеу 1999 жылы Баттан Саутгемптонға дейінгі А36/А46 магистральдық жол желісінің мәртебесін төмендетуі нәтижесінде тапсырылды.
Білім
Мемлекеттік қаржымен қаржыландырылатын мектептер Бат және Солтүстік-Шығыс Сомерсет ауданында ұйымдастырылған. 2007 жылы Баттағы орта білім беруді қарау басталды, негізінен артық қамтамасыз етуді азайту, Баттағы бір жынысты орта мектептердің санын кеміту және үкіметтің «Мектептерді салуға болашақ» бағдарламасы арқылы қолжетімді капиталдық қаражатқа қол жеткізу мақсатында. Қалада бір жоғары білім беру колледжі – Бат колледжі және мемлекеттік, жеке және қоғамдық мектептер құрамында бірнеше жоғары сыныптар бар. Англияда 2006 жылы оқушылардың орташа алғанда 45,8%-ы ағылшын және математика пәндерін қоса алғанда 5 «A-C» бағасын алды; ал Бат және Солтүстік-Шығыс Сомерсетте 16 жастағы GCSE емтиханын тапсырған оқушылардың 52,0%-ы осы көрсеткішті көрсетті. Арнайы білім беруді Three Ways School мектебі қамтамасыз етеді. Батта екі университеті бар. Бат университеті 1966 жылы құрылған. Ол физикалық ғылымдар, математика, архитектура, менеджмент және технология салаларындағы академиялық жетістіктерімен танымал. Бат Спа университетіне алғаш рет 1992 жылы университет колледжі (Бат Спа университеті колледжі) мәртебесі берілді, ал 2005 жылдың тамызында университет мәртебесі берілді. Онда өнер және дизайн, білім беру, ағылшын және шығармашылық зерттеулер, тарихи және мәдени зерттеулер, музыка және сахна өнері, сондай-ақ әлеуметтік ғылымдар мектептері бар. Бат крикет клубы демалыс алаңының жанындағы Солтүстік Парад крикет алаңында ойнайды. Бат Сити ФК – Бат қаласындағы маңызды футбол командасы, бірақ айналасында Пэултон Роверс ФК, Бишоп Саттон АФК, Радсток Таун ФК және Велтон Роверс ФК сияқты клубтар да бар. Бат жартылай марафоны жыл сайын қала көшелерінде өткізіледі, онда 10 000-нан астам қатысушы болады. Батта велосипед тебуге қолайлы жерлер көп, олардың ішінде Корольдік Виктория паркі, Odd Down/шығыстағы «The Tumps», Лансдаун төбесіндегі трамплиндер және Приор паркі бар. Батқа жақын жерде велосипед тебуге қолайлы жерлерге Батестондағы Браунның ақымақтығы және Бокстағы Бокс Вудс кіреді. Батта, Кейншемде, Чью-Вэллиде және Мидсомер-Нортонда спорт және демалыс орталықтары бар. Айналасындағы ауылдық жерлердің көп бөлігі жаяу серуендеуге қолайлы, ал Чью-Вэлли көлі мен Благдон көлінде Bristol Water компаниясынан рұқсат алып балық аулауға болады. Чью өзенінде және оның көптеген салаларында да балық аулауға болады, бірақ бұл әдетте жергілікті балық аулау клубтарына лицензия арқылы рұқсат етіледі. Chew Valley Sailing Club Чью-Вэлли көлінде орналасқан және барлық деңгейдегі қайықпен жүзуге мүмкіндік береді, сондай-ақ ұлттық және халықаралық жарыстарды өткізеді.
The Bath Half Marathon is run annually through the city streets, with over 10,000 runners. Bath also has a thriving cycling community, with places for biking including Royal Victoria Park, 'The Tumps' in Odd Down/east, the jumps on top of Lansdown, and Prior Park. Places for biking near Bath include Brown's Folly in Batheaston and Box Woods, in Box. There are sport and leisure centres in Bath, Keynsham the Chew Valley and Midsomer Norton. Much of the surrounding countryside is accessible for walking and both Chew Valley Lake and Blagdon Lake provide extensive fishing under permit from Bristol Water. The River Chew and most of its tributaries also have fishing but this is generally under licences to local angling clubs. Chew Valley Sailing Club is situated on Chew Valley Lake and provides dinghy sailing at all levels and hosts national and international competitions.
Қызықты орындар
Ауданда барлығы 72 000 тұрғын үй бар, олардың 6 408-і тарихи немесе сәулеттік маңызы бар ескертулер тізімінде. Олардың ішінде 663-і І дәрежелі, 212-і ІІ* дәрежелі, ал қалғандары ІІ дәрежелі. Бұларға Лансдаун Крессенті, Корольдік Крессент, Цирк және Пултени көпірі сияқты Бат қаласының көптеген ғимараттары мен аудандары кіреді. Қала сыртында Сент-Кэтрин соты және Саттон соты сияқты бірнеше тарихи сарайлар да бар. Бат – маңызды туристік орталық және онда Виктория өнер галереясы, Шығыс Азия өнері мұражайы, Холберн өнер мұражайы сияқты көптеген мұражайлар мен галереялар, сондай-ақ көптеген коммерциялық өнер галереялары мен антикварлық дүкендер, Бат пошта мұражайы, Мода мұражайы, Джейн Остин орталығы, Гершель астрономия мұражайы және Рим моншалары сияқты көптеген мұражайлар бар. Радсток мұражайы Сомерсет көмір кенішінің тарихын көрсетеді. Авон аңғары темір жолы Авон Риверсайд темір жол станциясына қызмет көрсетеді. Сомерсет және Дорсет темір жолы мұра қоры Мидсомер Нортон темір жол станциясында орналасқан.