Кіріспе

Ежелгі Грекиядағы фестиваль

Панафенай ойындары (Παναθήναια) ежелгі Грекияның Афина қаласында б.з.б. 566 жылдан 3-ғасырға дейін төрт жыл сайын өткізілді. Бұл ойындар діни мереке, салтанатты шаралар (жүлде табыстауды қоса), спорттық жарыстар және стадионда ұйымдастырылған мәдени іс-шараларды қамтыды.

Тарих

Панафиналық мереке Афина қаласының қамқоршысы болған Афина құдайына құрмет көрсету үшін құрылды. Ол Посейдон құдайымен афиналықтардың жолығын алу үшін жарысқа түсіп, халыққа сыйлықтар ұсынған болатын. Бұл мереке Афина халқын біріктіруге де септігін тигізді. 514 жылғы Панафина мерекесі кезінде Гармодий мен Аристогейтонның тиран Гиппий мен Гиппархты өлтіруге жасаған талпынысы афиналық демократияның бастауы деп есептеледі.

Оқиғалар

Бұл мерекенің атақты жарыстары үлкен діни шара – Ұлы Панафинеяның бір бөлігі болды. Бұл рәсімдер Афинаға (оқиғаның атымен аталып, шара ұйымдастырушыларының қамқоршы құдайы) және Посейдон сияқты басқа да құдайларға көптеген құрбандықтар шарушылық етілді. Кіші Панафинея, Ұлы Панафинеямен байланысты мереке, жыл сайын 3-4 күнге қысқарақ тойланды. Бұл жарыстар Афина азаматтары үшін ең беделді ойындар болды, бірақ Олимпиада ойындары немесе басқа да пангеллендік ойындармен салыстырғанда маңыздылығы төмен еді. Панафинеяда поэзия және музыка жарыстары да өткізілді. Гомер поэзиясын рапсодтар оқып, аулос пен кифарада орындалған аспаптық музыкаға, сондай-ақ аулос пен кифараның сүйемелдеуімен ән айтуға сыйлықтар табысталды (кифарода). Одан бөлек, ойындарда Гомер, Пиндар және Гесиод сияқты ежелгі ақындардың эпикалық поэзиясы оқылды.

Панафина стадионы

Спорттық жарыстар әлі күнге дейін қолданылып келе жатқан Панафина стадионында өткізілді. 1865 жылы Евангелис Заппас өсиеті арқылы ежелгі Панафина стадионын қазу және қайта жаңғырту жұмыстарын тапсырып, "біздің ата-бабаларымыздың дәстүрімен" қазіргі Олимпиада ойындарын төрт жылда бір рет өткізу үшін зор қаржы қалдырды. Панафина стадионы 1870 және 1875 жылдары Заппас Олимпиадаларын, сондай-ақ 1896 және 2004 жылдары қазіргі Олимпиада ойындарын қабылдады. Стадион 1906 жылғы аралық Олимпиада ойындарын да өткізді.

Конкурстар

Панафиналық ойындарда музыкалық, спорттық және ат спортынан бірнеше жарыстар өткізілді. Жарыстардың көп болуына байланысты, ойындар әдетте бір аптадан сәл асатын уақытқа созылатын. Төртінші ғасырға жататын мәрмәр блокқа жазылған ойындар бағдарламасы, жеке жарыстар мен олардың жүлделері туралы сарапшылар түсіндіреді. Жазуда музыкалық жарыстарда екі жас санаты, ал спорттық жарыстарда үш жас санаты болғандығы айтылған. Ғалымдардың мәліметінше, жас санаты: ұлдар – 12–16 жас; сақалсыз жастар – 16–20 жас; ерлер – 20 жастан асқан. Бұл ойындардың қалыпты қорымдық ойындардан айырмашылығы, жүлде тек жеңімпазға ғана емес, жүлдегерлерге де берілді. Осы жазуды пайдаланып, сарапшылар мынадай жалпы бағдарлама құрастырды: 1-күн: Музыкалық және рапсодиялық жарыс; 2-күн: Ұлдар мен жастар арасындағы спорттық жарыс; 3-күн: Ерлер арасындағы спорттық жарыс; 4-күн: Ат жарысы; 5-күн: Рулық жарыс; 6-күн: Шам жарысы және құрбан шалу; 7-күн: Кайық жарысы; 8-күн: Жүлде табыстау, той және мереке. Шығаршық көлігі жарысында жеңімпаз болғанға 140 панафиналық амфораға толы зәйтүн майы жүлде ретінде берілді.

Мифологияда

Минотавр туралы аңызда Минос ұлы Андрогей Панафиналық ойындар барысында қаза табады. Кейбір деректерде, мысалы Псевдо-Аполлодордың "Библиотекасында" ол жеңіске жеткені, ал оған қызған қарсыластары оны құрғытып өлтіргені айтылады. Басқаларында, мысалы Паузанийдің "Грация сипаттамасы" еңбегінде, ол азуға келген бұқаның астында қалғандықтан көз жұмған делінеді.