Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Густав III-тің қатылушысы, әскери капитан Якоб Йохан Анкарстрем (11 мамыр 1762 – 27 сәуір 1792) – Швеция әскери шенеунігі, Швеция королі Густав III-тің қатылуымен танымал. Ол король өлтіргені үшін сотталып, атылуға кесілді.
Assassin of Gustav III, military captain
Jacob Johan Anckarström (11 May 1762 – 27 April 1792) was a Swedish military officer who is known as the assassin of King Gustav III of Sweden. He was convicted and executed for regicide.
Өмір
Ол Жақып Йохан Анкарстремнің үлкен ұлы және Хедвиг Ульрика Друфваның ұлы болды. 1783 жылы Густавиана Элизабет Лёвенге (1764-1844) үйленді, олардың екі қызы мен екі ұлы болды: Густафва Элеонора Лёвенстром (1785-1860), Каролина Ловиза, Йохан Якоб және Карл Дэвид. Анкарстрем сарайда паж қызметін атқарды, содан кейін 1778 және 1783 жылдар аралығында король Густав III полкінің капитаны болды. Готландқа саяхат барысында ол корольге қаралағандық үшін айыпталып, Стокгольмге қашып, онда қысқы маусымды өткізді; кейін тұтқындалып, Готландқа қайтарылып, сотқа тартылды. Дәлел жетіспеуіне байланысты ақталғанымен, ол кейіннен мойындауында осы оқиға корольге деген жеккөрушілігін оятқанын, ал Еуропадағы заманауи революциялық қозғалыс оған отын құйғанын айтты. 1788 жылдан бастап швед ақсүйектері корольге қарсы күреске кірісті, ол парламенттегі басқа топтардың көмегімен олардан көп бөлігін тартып алып, енді елді абсолюттік билеуші ретінде басқарды. Бұл наразылық Ресейге қарсы соғыс және 1789 жылғы Одақ және қауіпсіздік заңының қабылдануымен күшейді, бұл ақсүйектерді барлық билік пен жеңілдіктерден айырды, сондай-ақ корольдің Франциядағы ағымдағы революцияда Людовик XVIII-нің пайдасына араласуға деген ниетімен де байланысты болды. Анкарстрем, күшті сезімдерге берілген және қатыгез мінезімен танымал адам, корольді өлтірудің жалғыз жолы деп шешті және өз ниетін басқа наразы ақсүйектерге, соның ішінде граф Клас Хорн мен Адольф Риббингке жеткізді. Корольді маскарад балында өлтіруге жасалған алғашқы әрекет сәтсіз аяқталды.
He was the son of Jacob Johan Anckarström the Elder and Hedvig Ulrika Drufva. He married Gustaviana Elisabet Löwen (1764 1844) in 1783, and had two daughters and two sons: Gustafva Eleonora Löwenström (1785 1860), Carolina Lovisa, Johan Jacob and Carl David. Anckarström served as a page at court and then as a captain in King Gustav III's regiment between 1778 and 1783. During travels to Gotland, he was accused of slandering the king and fled to Stockholm, where he spent the winter; he was subsequently arrested, brought back, and tried in Gotland. Although he was acquitted due to lack of evidence, he later maintained in his confession that this incident sparked his fire of hatred towards the king, fuelled by the contemporary revolutionary movement in Europe. Beginning in 1788 the Swedish nobles were starting to become violently opposed to the king, who, through the aid of the other estates in Parliament, had wrested most of their power from them and was now ruling the nation as an absolute ruler. This dislike was increased by a war against Russia and his implementation of the Union and Security Act of 1789 which stripped the nobles of nearly all of their power and privileges, as well as by the king's desire to interfere in favor of Louis XVIII in the ongoing French Revolution. Anckarström, a man of strong passions and known to have a violent temper, decided the only path forward was the assassination of the king and communicated his intention to other disaffected nobles, including the Counts Claes Horn and Adolf Ribbing. An early attempt to kill the king at a masquerade ball ended in failure.
Қылмыс
1792 жылғы 16 наурызда Густав III Стокгольмге оралды. Ол күні қала сыртындағы Хага сарайында кешкі ас ішіп, Корольдік операдағы маскарад балына қатысты. Кешкі ас дастарқаны басында патшаға (Өмір сақшылары полковнигі Карл Понтус Лилихорн жазған) өміріне қауіп төндіретін анонимді хат келді, бірақ патша бұрын көптеген ұқсас хаттар алғандықтан, ескертуді назарға алмады. Кешкі астан кейін король оң жағында барон Ханс Хенрик фон Эссенмен бірге театрды бір айналып, содан кейін фойеге кірді, онда капитан Карл Фредрик Поллетпен кездесті. Король, фон Эссен және Поллет дәліз арқылы сахнаға беттеді, онда көптеген бишілер мен маска киген адамдар жиналған еді. Адам көптігіне байланысты Поллет корольдің артына шегінді, ал король Поллетпен сөйлесу үшін кері бұрылды. Анкарстрём дәліз кіреберісінде тұрып, корольдің артына жасырынып, сол жақ ішкі қалтасынан пистолетін шығарды, сосын өзі немесе қасында тұрған граф Риббинг оқ атып жіберді. Король сол сәтте кері еңкейгендіктен, оқ үшінші бел омыртқасының сол жағынан жамбас аймағына бұрыштап кірді. Оқта екі оқ, жиһаз қақпақтары мен қорғасынның кішкене бөліктері болды; Анкарстрём кейіннен оқ құрамының мүмкіндігінше қауіпті болуы мақсатында жасалғанын мойындады. Король дірілдеп, құламай "а-а-э" деді. Анкарстрём батылдығын жоғалтты, король бірден құлайды деп ойлаған еді. Сараңдаған Анкарстрём пистолет пен пышақты жерге тастап, бірнеше қадам жасап, "атыс!" деп айғайлады. Ол жылдам кіреберіс жаққа қарай жүгірді, бірақ күзетшілер есіктерді жапқан еді. Көңілі құлаған ол екінші пистолетін жасырып, көрермендердің арасына сіңіп кетті. Оның ниеті екінші пистолетпен өзін-өзі өлтіру болатын. Куәгерлер сотқа Анкарстрёмның алаңдаған күйде болғанын және корольдің ауыр жарақат алғанын сұрағанын айтты. Маскарадқа келген барлық қонақтар кетіп барар алдында өздерінің есімдерін беруге міндеттелді. 19 ғасырда оқиғаның тарихы әшекейленді, және бүгінгі күнге дейін осы әшекейлер факт ретінде қабылданады. Ең танымал әңгіме – заговоршылардың бірі (көбінесе Клас Фредрик Хорн деп аталады) корольдің иығына соққанда, "bonsoir, beau masque" (жақсы кеш, әдемі маска) деп айтып, Анкарстрёмнің нысанасын көрсеткені. Тағы бір әшекейлеу – корольдің "Plaisir de Grönsö" қарсы биінің белгілі бір сәтінде атылғаны. Аңыз бойынша, дирижер оқ атылған дыбысын ноталарына белгілеп, музыка тоқтатылды. Бірақ сот материалдарында оқ атуға көп адамның назар аудармағаны және музыка біраз уақыт бойы жалғасқаны көрсетілген. Анкарстрёмнің пистолеттері, аңыздарды ескермей, келесі күні таңертең бірнеше қару жасаушыларға әкелінді, және оларды Анкарстрём үшін жөндеген біреу оларды танып, оны иесі ретінде анықтады. Анкарстрём сол күні таңертең тұтқындалып, дереу кісі өлтіргенін мойындады, бірақ Хорн мен Риббинг тұтқындалып, толық мойындағанға дейін сөз байласудан бас тартты. Анкарстрём Стокгольмдегі Корольдік сарайдан алыс емес түрмеге қамалды. Бүгінде бұл бұрынғы түрме вице-король Стен Стурдың есімімен аталатын жер асты мейрамханасы. Қызығы, корольге төрт жыл бұрын, ол Густав дәуірінің атақты медиумы Ульрика Арфвидсонға анонимді сапармен барғанда, осы кісі өлтіру туралы болжам жасалған еді. Ол көбінесе оның ағасы, герцог Чарльздың қызметкері болған және қаланың барлық жерінде үлкен хабарласу желісіне ие болған; оның қатысы бар деген күдік тумаған, бірақ ол кісі өлтіру туралы сұраққа тартылды. 1791 жылы Шарлотта Рус та король Густав III-ке бақытсыздық болжады, ол кісі өлтіргеннен кейін өлім төсегінде осы туралы айтқан.
On 16 March 1792, Gustav III had returned to Stockholm, after spending the day at Haga Palace outside the city, to dine and visit a masquerade ball at the Royal Opera. During dinner, the king received an anonymous letter (written by the colonel of the Life Guards, Carl Pontus Lilliehorn) that contained a threat to his life, but as the king had received numerous threatening letters in the past, he chose to ignore the warning. After dining, the king with Baron Hans Henrik von Essen at his right arm went around the theatre once and then into the foyer where they met Captain Carl Fredrik Pollet. The king, von Essen and Pollet continued through a corridor towards the stage where several dancers and masked men filled the space. Due to the crowd, Pollet receded behind the king, who then leaned back to talk to Pollet. Anckarström stood at the entrance to the corridor and edged himself behind the king, took out a pistol from his left inner pocket and either he or Count Ribbing, who was next to him, pulled the trigger. Because of the king leaning back at that exact moment the shot went in at an angle left of the third lumbar vertebrae towards the left hip region. The shot consisted of two bullets, furniture tacks and bits of lead clippings; Anckarström later confessed that the composition of the shot was intended to be as lethal as possible. The king twitched and said “aee” without falling. Anckarström then lost courage; he had thought that the king would fall directly. Bewildered, Anckarström dropped the pistol and knife on the floor, took a few steps and shouted fire. He quickly went towards the entrance, but the guards had already closed the doors. Despondent, he hid his second pistol and mixed in with the crowd. His intention had been to shoot himself with the second pistol. Witnesses told the court that Anckarström had been agitated and asked if the king was badly wounded. All guests at the masquerade were forced to give their names before leaving. In the 19th Century the history of the assassination was embellished upon, embellishments that still are taken as facts today. Most notably is the tale of how one of the conspirators (often cited as Claes Fredrik Horn) taps the king on the shoulder and saying “bonsoir, beau masque” (Good evening, beautiful masque) to point out Anckarström's target. The other embellishment would be that the king was shot at a certain point in a counter dance, “Plaisir de Grönsö”. The conductor, so the legend goes, marked the sound of the shot in his notes and the music stopped. But the court records show that few people noticed the shot and the music continued playing for some time afterwards. Anckarström's pistols, legend aside, were brought to several gunsmiths the next morning and one who had repaired them for Anckarström recognized them and identified him as their owner. Anckarström was arrested the same morning and immediately confessed to the murder, although he denied a conspiracy until he was informed that Horn and Ribbing had been arrested and confessed in full. Anckarström was jailed in a prison not far from the Royal Palace in Stockholm. Today the former prison is an underground restaurant named after the viceroy Sten Sture. Curiously, the murder had been predicted to the king four years earlier, when he paid an anonymous visit to the celebrated medium of the Gustavian era, Ulrica Arfvidsson. She was often employed by his brother, Duke Charles, and was said to have a large net of informers all over town; she was never suspected to be involved, but she was questioned about the murder. In 1791, Charlotta Roos also predicted misfortune to King Gustav III, something he reportedly referred to on his death bed after the assassination.
Атқару
Густав III 29 наурызда алған жарақатынан қайтыс болды, ал 16 сәуірде Анкарстремге үкім оқылды. Ол өзінің иеліктерінен және дворяндық құқықтарынан айырылды. Ол үш күнге тілгімен байланды, жұрт алдында сабалды, оң қолы кесілді, басы алынды және денесі төрт бөлікке бөлінді. Аталған жаза 1792 жылғы 27 сәуірде орындалды. Ол азаптарын зор қайратпен көтерді және елін тираннан құтқарып алғанына қуанғандай болды. Оның басты серіктері Риббинг пен Хорн атақтары мен иеліктерінен айырылып, елден қуылды.
Gustav III died of his wounds on 29 March and on 16 April Anckarström was sentenced. He was stripped of his estates and nobility privileges. He was sentenced to be cast in irons for three days and publicly flogged, his right hand to be cut off, his head removed, and his corpse quartered. The execution took place on 27 April 1792. He endured his sufferings with the greatest fortitude, and seemed to rejoice in having rid his country of a tyrant. His principal accomplices Ribbing and Horn were stripped of titles and estates and expelled from the country.
Салдары
Сол жылы Анкарстрем отбасы өз тегін Лёвенстрем деп өзгертіп, құлық таныту үшін ауруханаға қаржы жұмсады. Осының нәтижесінде Стокгольмнің солтүстігіндегі Уппландс Весбиде Лёвенстрем ауруханасы немесе Лёвенстрем лазареті ашылды. Анкарстремнің қазіргі тірі ұрпақтарының ішінде Ульф Адельсон және жеке теңізге жүзуші Свен Ирвинд бар.
In the same year, the Anckarström family changed its surname to Löwenström and donated funds for a hospital as a gift of appeasement. This resulted in the Löwenström Hospital, or Löwenströmska lasarettet in Upplands Väsby north of Stockholm. Living descendants of Anckarström include Ulf Adelsohn, and solo sailor Sven Yrvind.
Опералар
Анкарстрем – Даниэль Аубердің «Густав III» операсы мен Джузеппе Вердидің «Un ballo in maschera» («Бал маскасы») операсындағы кейіпкер. Операларда оның негізгі қозғаушы күші әйелі Амелияға деген қызғанышқа айналады, Густав Амелияға ғашық болып бейнеленеді. Бұрын ол Густавтың жақын досы ретінде көрсетілген, бірақ содан кейін адалдығын өзгерткен. Густав өмірінің соңғы тынысымен оны кешіреді. Верди либреттосының цензураланған нұсқасында, оқиға Колониялық дәуірдегі Бостон қаласында өтеді, ол Ренато (Рене) деп аталады.
Anckarström is a character in Daniel Auber's opera Gustave III and Giuseppe Verdi's Un ballo in maschera (A Masked Ball). In the operas, his motivation is changed to jealousy over his wife Amelia, with whom Gustav is portrayed as being in love. He is actually portrayed as being Gustav's close friend before he switches allegiances. Gustav pardons him with his last breath. In the censored version of the Verdi libretto, set in Colonial era Boston, he is called Renato (Rene).