Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аспан экваторының жанындағы жұлдыздар шоқшысы
Constellation near the celestial equator
Жұлдыздар
Құс жолы галактикасында орналасқан Акилада көптеген бай жұлдыздық өрістер бар және ол көптеген жаңа жұлдыздардың пайда болған жері болды. Бұл А типіндегі негізгі тізбек жұлдызы, оның массасы Күннің 1,8 есе, ал жарқырауы оның 11 есе. Жұлдыз жылдам айналады, бұл оған полюстерге қарай жалпақталған, дискі тәрізді пішін береді. β Aql (Alshain) – Жерден 45 жарық жылы қашықтықта орналасқан, шамасы 3,7 болатын сары түсті жұлдыз. Оның атауы араб тіліндегі "шахин и таразу" фразасынан шыққан, яғни "таразы" деген мағынаны білдіреді; бұл атау Алтайр, Альшайн және Таразды білдіреді. Субгиганттың негізгі сәулесі Күннен үш есе үлкен және жарқырауы алты есе жоғары. γ Aql (Tarazed) – Жерден 460 жарық жылы қашықтықта орналасқан, шамамен 2,7 шамалы қызғылт сары түсті алып жұлдыз. Альшайн сияқты, оның да атауы араб тілінен аударғанда "таразы" дегенді білдіреді. ζ Aql (Okab) – Жерден 83 жарық жылы қашықтықта орналасқан, шамасы 3,0 екілік жұлдыз, ал екінші жұлдызы Күн массасының жартысына тең. Сондай-ақ, супергиганттың айналысында орналасқан екі серік жұлдыз бар: B типіндегі негізгі тізбек жұлдызы және F типіндегі негізгі тізбек жұлдызы. ρ Aql 1992 жылы көршілес Дельфин шоқжұлдызының шекарасына өтті және ол Күнге қарағанда төмен металдыққа ие А типіндегі жұлдыз. 15 Aql – оптикалық қос жұлдыз. Бастапқы жұлдызы 5,41 шамалы қызғылт сары түсті алып жұлдыз, спектрлік классы К1 III, Жерден 325 жарық жылы қашықтықта орналасқан. Екінші жұлдызы 7,0 шамалы, Жерден 550 жарық жылы қашықтықта орналасқан қызғылт түсті жұлдыз. Бұл жұпты кішкентай әуесқой телескоптарымен оңай көруге болады. R Aql – Жерден 690 жарық жылы қашықтықта орналасқан қызыл түсті алып жұлдыз. Бұл Mira типіндегі айнымалы жұлдыз, ең төменгі шамасы 12,0, ең жоғары шамасы 6,0 және шамамен 9 айлық периодқа ие. Оның диаметрі 400 D☉ құрайды. Үшінші жұлдыз да жүйеге кіреді, сонымен қатар төртінші жұлдыз да бар, бірақ ол негізгі жүйемен байланысты емес болуы мүмкін.
Aquila, which lies in the Milky Way, contains many rich starfields and has been the location of many novae. It is an A type main sequence star with 1.8 times the mass of the Sun and 11 times its luminosity. The star rotates quickly, and this gives the star an oblate shape where it is flattened towards the poles. β Aql (Alshain) is a yellow hued star of magnitude 3.7, 45 light years from Earth. Its name comes from the Arabic phrase shahin i tarazu, meaning "the balance"; this name referred to Altair, Alshain, and Tarazed. The subgiant primary has three times the radius of the Sun and six times the luminosity. γ Aql (Tarazed) is an orange hued giant star of around magnitude 2.7, 460 light years from Earth. Its name, like that of Alshain, comes from the Arabic for "the balance". ζ Aql (Okab) is a binary star of magnitude 3.0, 83 light years from Earth. and the secondary has half the mass of the Sun. There are also two companion stars which orbit the supergiant: a B type main sequence star and an F type main sequence star. ρ Aql moved across the border into neighboring Delphinus in 1992, and is an A type star with a lower metallicity than the Sun. 15 Aql is an optical double star. The primary is an orange hued giant of magnitude 5.41 and a spectral type of K1 III, 325 light years from Earth. The secondary is a purple hued star of magnitude 7.0, 550 light years from Earth. The pair is easily resolved in small amateur telescopes. R Aql is a red hued giant star 690 light years from Earth. It is a Mira variable with a minimum magnitude of 12.0, a maximum magnitude of 6.0, and a period around 9 months. It has a diameter of 400 D☉. A third star is also a member of the system, and there is also a fourth star which is probably unconnected with the main system.
Новаялар
1918 жылы Аквила шоқжұлдызында жарқын нова байқалды (Nova Aquilae 1918), ол қысқа ғана уақытқа Аквиладағы ең жарқын жұлдыз – Алтайрдан да асып түсті. Оны алғаш рет Зигмунт Ласковский көріп, 1918 жылғы 8 маусым күні түнде расталды. Nova Aquilae-нің ең жоғарғы шамасы −0,5-ке жетті және телескоп ойлап табылғаннан бергі уақытта тіркелген ең жарқын нова болып табылады.
A bright nova was observed in Aquila in 1918 (Nova Aquilae 1918) and briefly shone brighter than Altair, the brightest star in Aquila. It was first seen by Zygmunt Laskowski and was confirmed on the night of 8 June 1918. Nova Aquilae reached a peak apparent magnitude of −0.5 and was the brightest nova recorded since the invention of the telescope.
Басқа
1970 жылдары Юпитер және Сатурн планеталарының жанынан ұшқан НАСА-ның "Пионер-11" ғарыш зонды шамамен 4 миллион жылдан кейін Ламбда (λ) Аквила жұлдызына жақындап өтеді деп болжануда.
NASA's Pioneer 11 space probe, which flew by Jupiter and Saturn in the 1970s, is expected to pass near the star Lambda (λ) Aquilae in about 4 million years.
Суреттер
Акиланың бүркіт түрінде бейнеленген суреттерінде, үш жұлдыздың дерлік түзу сызығы қанаттарының бір бөлігін көрсетеді. Бұл үш жұлдыздың ортаңғысы және ең жарқырағы – Алтайр.
In illustrations of Aquila that represent it as an eagle, a nearly straight line of three stars symbolizes part of the wings. The center and brightest of these three stars is Altair.
Мифология
Гевин Уайттың айтуынша, Вавилондық бүркіт өзінің тырнақтарында "өлген адам" деп аталатын шоқжұлдызды ұстаған. Автор сонымен қатар Антинус және Ганимед туралы классикалық әңгімелермен салыстырады. Индуизмде Акила шоқжұлдызы жартылай бүркіт, жартылай адам құдайы Гарудамен байланыстырылады. Ежелгі Египетте Акила Хорустың сұңқары ретінде қарастырылған болуы мүмкін. Берионың сөзіне сәйкес, Аквиланың египеттік шоқжұлдыз ретінде танылуы, жай ғана грек-вавилондық емес, Даресси зодиагымен расталады. Ондағы сыртқы шеңбер грек сферасын, таныс грек зодиагын көрсетеді, ал ортаңғы шеңбер египеттік додекаорлардың зодиакальдық белгілерін, сонымен қатар Теукрос Вавилондық жазғандарын бейнелейді. Сагиттариус белгісінің астында Хорустың сұңқары бейнеленген, себебі Акила Сагиттариуспен бірге көтеріледі.
According to Gavin White, the Babylonian Eagle carried the constellation called the Dead Man in its talons. The author also draws a comparison to the classical stories of Antinous and Ganymede. In Hinduism, the constellation Aquila is identified with the half eagle half human deity Garuda. In ancient Egypt, Aquila possibly was seen as the falcon of Horus. According to Berio, the identification of Aquila as an Egyptian constellation, and not merely Graeco Babylonian, is corroborated by the Daressy Zodiac. It depicts an outer ring showing the Sphaera Graeca, the familiar Hellenistic zodiac, while the middle ring depicts the Sphaera Barbarica or foreigner's zodiac with the zodiacal signs of the Egyptian dodekaoros which were also recorded by Teucros of Babylon. Under the sign of Sagittarius is the falcon of Horus, presumably because Aquila rises with Sagittarius.
Теңдес
Қытай астрономиясында ζ Aql Аспандық Базардың қоршауында (天市垣, Tiān Shì Yuán) орналасқан, ал шоқжұлдыздың қалған жұлдыздары Солтүстік Қара Торғайдың (北方玄武, Běi Fāng Xuán Wǔ) ішінде жайғасқан. Аквила шоқжұлдызының бірнеше полинезиялық баламалары белгілі. Футуна аралында оны "Кау амонга" деп атаған, яғни "Ілініп тұрған жүк" деген мағынаны білдіреді. Бұл атау Орионның белбеуі мен қылышының Футуна тіліндегі "Амонга" деген атына сілтеме жасайды. Гавайиде Альтайрды "Хуму" деп атаған, ағылшын тіліне аударғанда "балық аулау ілгегінің бөліктерін тігу, біріктіру" дегенді білдіреді. "Хуму" сонымен қатар ілгектің бөліктерін байланыстыратын тесікті де білдіреді. "Хуму ма" жұлдыз жорамалдаушыларға әсер ететін болған деседі. Маркиза аралдарындағы бүкіл шоқжұлдыздың аты "Пао-тоа" болған, бұл атау "Шаршаған жауынгер" дегенді білдіреді. Полинезиялық шоқжұлдыздар қазіргі Аквила жұлдыздарын да қамтыған. Пукапука шоқжұлдызы "Толоу", яғни "үш" деген мағынаны білдіретін Альфа, Бета және Гамма Аквила жұлдыздарынан тұрған. Альтайр полинезиялық халықтар арасында кеңінен танымал болған. Гавайи тұрғындары оны "Хуму" деп атаса, Туамоту аралдарында "Тукитуки" ("Соққымен ұру") деп атаған, Бета Аквила жұлдызын "Нга Тангата" ("Адамдар") деп атаған, ал Пукапука тұрғындары Альтайрды "Турұ" деп атап, оны бағытталмалы жұлдыз ретінде пайдаланған. Маори халқы Альтайрды "Путу те рангі" ("Аспан тірегі") деп атаған, себебі ол олардың космологиясында маңызды орынға ие болған. Маори күнтізбесінде оның мағынасы әртүрлі болған, бір нұсқада ақпан мен наурыздың жұлдызы, ал екінші нұсқада наурыз бен сәуірдің жұлдызы саналған. Альтайр жылдық тәтті картоп жиналымын басқаратын жұлдыз болған.
In Chinese astronomy, ζ Aql is located within the Heavenly Market Enclosure (天市垣, Tiān Shì Yuán), and the other stars of the constellation are placed within the Black Tortoise of the North (北方玄武, Běi Fāng Xuán Wǔ). Several different Polynesian equivalents to Aquila as a whole are known. On the island of Futuna, it was called Kau amonga, meaning "Suspended Burden". Its name references the Futunan name for Orion's belt and sword, Amonga. In Hawaii, Altair was called Humu, translated to English as "to sew, to bind together parts of a fishhook." "Humu" also refers to the hole by which parts of a hook are bound together. Humu ma was said to influence the astrologers. Pao toa was the name for the entire constellation in the Marquesas Islands; the name meant "Fatigued Warrior". Also, Polynesian constellations incorporated the stars of modern Aquila. The Pukapuka constellation Tolu, meaning "three", was made up of Alpha, Beta, and Gamma Aquilae. Altair was commonly named among Polynesian peoples, as well. The people of Hawaii called it Humu, the people of the Tuamotus called it Tukituki ("Pound with a hammer") they named Beta Aquilae Nga Tangata ("The Men") and the people of Pukapuka called Altair Turu and used it as a navigational star. The Māori people named Altair Poutu te rangi, "Pillar of the Sky", because of its important position in their cosmology. It was used differently in different Māori calendars, being the star of February and March in one version and March and April in the other. Altair was also the star that ruled the annual sweet potato harvest.