Кіріспе

Жолақ немесе белді, иыққа немесе жамбасқа оралып, көбінесе байланатын матадан жасалған таспа.

Шаш – адам денесіне оралатын, әдетте үлкен және түрлі-түсті лента немесе матадан жасалған жолақ. Ол бір иықтан қарсы жамбасқа дейін және кері оралып түсіріледі немесе белді айналдыра киіледі. Белге оралған жолақты күнделікті киіммен киюге болады, ал иықтан жамбасқа дейін оралған жолақ тек салтанатты шараларда ғана тағылады. Салтанатты жолақтар V пішінді де болуы мүмкін, екі иықтан тік төмен түсіп, кеуде немесе құрсақ үстінде қиылысып бұрыш жасайды.

Ескі Еуропа

XVI ғасырдың ортасы мен аяғында бел және иық белбеулері (жоғары) әскери шеннің белгісі ретінде немесе саяси партияға немесе ұлтқа жеке құрмет көрсету үшін қолданыла бастады. Отыз жылдық соғыс кезінде Габсбургтер әулетінің ерекше белбеу түсі қызыл болды, ал олардың француз қарсыластары ақ немесе көк белбеу киді, ал шведтер көк белбеуді таңдады. XVII ғасырдың соңынан бастап британдық армиядағы офицерлер қызыл жібек белбеу киеді. Алғашқы офицерлік белбеудің ені алты дюйм, ұзындығы сексен сегіз дюйм, ал шеттері он дюймдік (алтын немесе күміс) жиекпен әшекейленген. Ол жараланған офицерді тасымалдауға қолданылатын матаға ұқсас болды. 1730 жылдан 1768 жылға дейін офицерлік белбеу «боудерик» стилінде, яғни оң иықтан сол жамбасқа дейін, содан кейін белге оралған күйде киілді. 1727 жылғы киім ережелеріне сәйкес сержанттарға бір жолақты түстес қызыл жүнді белбеу киюге рұқсат берілді. Белбеуді иыққа немесе белге тағу туралы нақты ереже болмағандықтан, 1747 жылы сержанттар белбеуді міндетті түрде белге тағуы керек екені нақтыланды. 1768 жылдан бастап сержанттың бел белбеуінде бір (1825 жылға дейін) немесе үш (1845 жылға дейін) түстес жолақ болды; қызыл немесе күлгін түсті полктерде сержанттың белбеуі ақ жолақты немесе қарапайым қызыл болды. 1914 жылға дейін Германия империясы, Австро-Мажарстан және Ресей армиясының офицерлері, соның ішінде бейбіт уақытта ерекше ұлттық түстердегі белбеулер тағу арқылы шенін көрсетті. «Барельдік» белбеу – гусарлар дәстүрлі түрде киетін белбеу түрі.

Қазіргі Еуропа

Содан бері белбеулер ресми әскери киімнің бір бөлігі болды (балдрик деп аталатын қылыш белбеуін және кумербундты салыстырыңыз). Осылайша, бірнеше қазіргі заманғы әскерлер салтанатты киім киген офицерлер үшін бел белбеулерін сақтап келеді. Оларға Норвегия (қызыл белбеулер), Швеция (сары және көк), Грекия (ашық көк және ақ), Нидерланды (қызғылт сары), Португалия (қызыл) және Испания (генералдарға қызыл және алтын, бас штабқа ашық көк, ал жаяу әскер офицерлеріне қызыл) әскерлері жатады. Испаниялық Регулярлар (бұрын Испан Мароккосында жалданып алынған отарлық полктерден тараған жаяу әскер) барлық шендер үшін тарихи бел белбеулерін сақтап келеді, олардың түсі бөлімшеге қарай өзгереді. Белбеулер – қазіргі француз армиясының кейбір полктерінің парадтық киімдегі ерекше белгісі. Олар ескі алжирлік немесе зуав стилінде ("ceinture de laine") белге оралады. Дәстүр бойынша, бұл белбеулер ұзындығы мен ені жағынан белгілі бір өлшемнен асатын. Африкадағы француз армиясында белдіктер еуропалық әскерлер үшін көк, ал жергілікті әскерлер үшін қызыл түсті болған.

(Британия) Ұлттар Достастығы

Қазіргі британ армиясы кейбір киім үлгілерінде сержанттар мен жоғары дәрежелі жаяу әскер полктерінде қызмет ететін әскерилердің оң иығынан сол жамбасына дейін тағылатын қызыл белбеуді сақтап келеді. Сол сияқты, қызыл түсті жібек торлы белдік, қызыл түсті әскери киім киген Foot Guard офицерлері және қою көк түсті "No 1" киім киген пехота офицерлері белдеріне орайды. Осындай тәжірибе кейбір Достас мемлекеттердің армияларында да қолданылады. Қазіргі Үндістан және Пәкістан армиялары салтанатты киімдерінде белдіктерді кеңінен пайдаланады. Түстер полк немесе бөлімге қарай әртүрлі болады және түрбан киген жағдайда, түрбан түстерімен үйлеседі. Әдетте, белдікте екі немесе одан көп түс тік жолақтар түрінде біріктіріледі. Бір ұшы бос қалпында босап тұрады және әшекей жиектерімен безендірілуі мүмкін. Ерекше полк белдіктерін немесе куммербундтарды кию дәстүрі 19 ғасырдың соңына дейін жетеді. Голланд, британ және кейбір Достас мемлекеттерінің армияларында барабан майорлары белбеуге ұқсас иық белдіктерін тағады. Оларға жауынгерлік атақтары жазылған мата тігілген.

Америка Құрама Штаттары

Америка Құрама Штаттарында Джордж Вашингтон, американдық революциялық соғыс кезінде Континенталдық армияның бас қолбасшысы болған және кейін АҚШ-тың бірінші президенті болған, соғыстың басында британдық Гартер орденіне ұқсас көгілдір жолақты белбеу кигенімен белгілі болды. Ол 1775 жылы жасыл, қызғылт және көк түсті белбеулерді қолдануды бұйырған, бұл белбеулерді әскери көмекшілерді, бригада командирлерін, бригада генералдары мен генерал-майорларды, сондай-ақ бас қолбасшыны ресми формасы болмағанда анықтау үшін пайдаланылды. Тарихшылардың айтуынша, ол кейіннен белбеуден бас тартып, оны "республикалық емес" және "жоғары аристократиядан басқаларға арналған мақтаншаңдық" деп санады. Вашингтонды 1779 жылы Чарльз Уилсон Пил салған "Принстон шайқасындағы Вашингтон" картинасында осы белбеумен суреттеген. АҚШ армиясында сержанттар мен офицерлер үшін белбеулерді пайдалану жалғасты. 1821 жылы қызыл белбеулер (офицерлер үшін қызғылт) бірінші сержанттардан бастап жоғары шенділерге дейін шектелді. 1872 жылы барлық шендегілер үшін белбеулер жойылды, бірақ генералдар 1917 жылға дейін толық әскери киімде ақ жібек белбеулерін кие берді. 3-ші АҚШ жаяу әскер полкінің (Ескі гвардия) Бас қолбасшы гвардиясының офицерлері мен аға сержанттары, сондай-ақ Вест-Пойнт оркестрінің барабан майоры және Вест-Пойнт кадет офицерлері ескі үлгідегі белбеуді (сабельмен бірге) әлі де киеді. Ескі гвардиялық фиф және барабан корпусының барабан майоры да белбеу тағады, бірақ қару ұстамайды. Америка Азамат соғысы кезінде (1861–65) АҚШ армиясының генералдары жібек белбеулерді (сары түсті) киген. Офицерлерге қызыл жібек белбеулер (медициналық офицерлерге – зөбәржат) рұхсат етілді, ал аға сержанттарға қызыл жүн белбеулер берілді (1861 жылғы армия ережелері). Конфедерация армиясында барлық сержанттар мен офицерлер белбеу киген. Белбеудің түсі оның корпусын немесе мәртебесін көрсеткен. Мысалы: атқыштарға сары, жаяу әскерге бордо, капелланға қара, сержанттарға қызыл, дәрігерлерге жасыл немесе көк, ал генералдарға сұр немесе қаймақ түсті.

Жапония

Жапондық офицерлер 1940 жылға дейін әскери формада жаттығуларын жалғастырды.

Президент белбеуі

Президенттік белбеу – әлемдегі көптеген елдердің президенттері киетін матадан жасалған белбеу. Мұндай белбеулерді Африка, Азия, Еуропа және ең әсіресе Латын Америкасының президенттері киеді. Белбеу – президенттіктің сабақтастығының маңызды символы, және оны тек президент ғана киеді. Мемлекет басшысының лауазымының символы ретіндегі құндылығы монархиядағы тәжбен салыстыруға болады. Лауазымын қорғап кеткен президенттер ресми түрде инаугурация рәсімінің бір бөлігі ретінде белбеуді өздерінің ізбасарына тапсырады. Президенттік белбеулер әдетте өте әдемі түсті және үлкен болып келеді, сондай-ақ елдің туына ұқсайды, әсіресе Латын Америкасы президенттерінікіне. Олар көбінесе оң иықтан жамбастың сол жағына дейін киіледі. Ұлттық елтаңба да әдетте белбеуге орналастырылады. Сонымен қатар, ұлттық орденнің жұлдызы немесе лауазымдық тізбегі де тағылуы мүмкін.

Құрметті ордерлер

Шашақ – рыцарлық орденде немесе еңбегі үшін берілетін орденде Ұлы крест немесе Ұлы лента дәрежесін иеленгендіктің белгісі. Шашақ әдетте оң иықтан сол жамбасқа қарай тағылады. Бірақ кейбір ордендер өздерінің дәстүрлі ережелеріне сәйкес, кері бағытта тағады.