Кіріспе
1990 жылғы Super Bowl
Super Bowl XXIV – 1989 жылғы маусымда Ұлттық футбол лигасының (NFL) чемпионын анықтау үшін Ұлттық футбол конференциясының (NFC) чемпионы Сан-Франциско 49ers және Америка футбол конференциясының (AFC) чемпионы Денвер Бронкос арасындағы американдық футбол ойыны. Ойын 1990 жылдың 28 қаңтарында Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласындағы Луизиана Супердом стадионында өтті. 49ers командасы Бронкос командасын 55:10 есебімен жеңіп, екінші рет қатарынан Super Bowl жеңісін тойлады, содан кейін Питтсбург Стиллерс командасымен төрт Super Bowl жеңісі бойынша теңесті. Сан-Франциско екі түрлі бас бапкермен Super Bowl жеңіп алған алғашқы команда болды; жаңа бас бапкер Джордж Сейферт Билл Уолш өткен маусымның Super Bowl-дан кейін зейнеткерлікке шыққаннан кейін қызметке келді. 49ers 1989 жылғы тұрақты маусымды лигадағы ең жақсы көрсеткіш – 14–2 есебімен аяқтады. Бронкос командасы 11–5 есебімен маусымды аяқтады және Super Bowl-ға төрт Super Bowl жеңілісімен Миннесота Викингс командасын теңестіруден, сондай-ақ Викингс командасының төрт жылдың ішінде үш Super Bowl-ды жоғалту рекордын жаңартпау үшін келді. Бұл ойын Super Bowl тарихындағы ең көп айырмашылығы бар ойын болып қала береді. Сан-Францисконың 55 ұпайы бір команданың ең көп жинаған ұпайы болды, ал олардың 45 ұпайлық айырмасы – ең үлкен жеңіс көрсеткіші. Бұл сонымен қатар рекордты орнатты және жалпы айыппұл көрсеткіші бойынша ең үлкен айырмашылыққа ие ойын болып табылады: 294 (Сан-Франциско 461, Денвер 167). 49ers командасы Super Bowl-да кем дегенде сегіз тачдаун және әр тоқсанда кем дегенде екі тачдаун соққан жалғыз команда (бір ғана қателік – бірінші тоқсанның соңындағы қосымша ұпайға талпыныс сәтсіз аяқталды). Бұл үшінші Super Bowl, алғашқы екеуі VI (осы ойын да Нью-Орлеанда өтті) және XVIII, онда жеңімпаз команда төрт тоқсанда да жеңілген командадан көп ұпай жинады. Сан-Францисконың қақпашысы Джо Монтана Super Bowl-дың ең құнды ойыншысы атанды, бұл оның төртінші Super Bowl жеңісіндегі үшінші марапаты. Ол 29 пастың 22-сін 297 ярдқа аяқтады және Super Bowl рекордтық 5 тачдаун жасады, сонымен қатар 15 ярдқа жүгірді. Монтананың 75,9% аяқталу көрсеткіші Super Bowl тарихында екінші орында тұр, сондай-ақ ол ойын кезінде 13 рет қатарынан сәтті пастың берілуін аяқтады, рекорд орнатты және Терри Брэдшоудың екі Super Bowl рекордын жаңартты: бір ойындағы ең көп тачдаун пасы: 5 (Брэдшоудың 4 рекордын бұзу) және Super Bowl ойынындағы ең көп тачдаун пасы: 11 (Брэдшоудың 9 рекордын бұзу). Монтана бір маусымда Super Bowl-дың ең құнды ойыншысы және AP ең құнды ойыншы сыйлығын жеңіп алған лига тарихындағы үшінші ойыншы болды, бұрын Барт Старр және Терри Брэдшоу 1966 және 1978 жылдардағы маусымдарда осы жетістікке қол жеткізген.
Үй-жай таңдау процесі
NFL иелері 1985 жылғы 14 наурызда Финиксте өткен 10-15 наурыздағы жиналыстарында Луизиана штатының Нью-Орлеан қаласына XXIV Супер Боулды өткізу туралы шешім қабылдады. Бұл Нью-Орлеан үшін Супер Боулды қабылдаудың жетінші рекорды болды. Тулейн стадионы IV, VI және IX Супер Боулдарға төсегіш болды, ал Луизиана Супердомы бұрын XII, XV және XX Супер Боулдарды қабылдаған. Бастапқыда бұл таңдау туралы 1984 жылғы 23-25 мамырдағы жиналыста дауыс беру жоспарланған еді. Алайда, XXI Супер Боулға дауыс беру екі сағаттан астам уақытқа созылғандықтан, XXIV Супер Боулға дауыс беру келесі жылға ауыстырылды. Екі Супер Боулды (XXIII және XXIV) өткізу құқығы үшін он екі қала бәсекелестікке қатысты. Бәсекеге қатысқан қалалар: Анахайм, Детройт, Хьюстон, Джексонвилл, Майами, Миннеаполис, Нью-Орлеан, Филадельфия, Сан-Франциско, Сиэтл, Тампа және Темпе. Нью-Орлеан фаворит ретінде қарастырылды. Олар өз эфирлері үшін графикалық элементтерді пайдаланды. Графикалық элементтер NFL Today ашылу тізімінің бөлігіне айналды, ал тақырып келесі екі маусым бойына ойынды көрсетулерде қолданыла берді және 1989 жылғы маусымда ремикстелген түрімен ("Горизонтальді ұстап тұру" Джек Тромбидің шығармасы) NFL Today тақырыбын ауыстырды. Нақты тақырып соңғы рет 1991 жылғы маусымдағы NFC Чемпионаты ойынында қолданылды, ал ремикстелген нұсқасы Super Bowl XXVI алдындағы шоуда пайда болды. Бұл кешкі сағат 6-дан бұрын басталатын соңғы Супер Боул болды. Grand Slam сериалының тұсаукесері CBS телеарнасында Супер Боулдан кейін көрсетілді. Бұл ойын CBS үшін 39.0 ұлттық Нильсен рейтингін көрсетті, бұл 1969 жылғы қаңтарда өткен Super Bowl III-ден бері Супер Боул ойыны үшін ең төменгі көрсеткіш. Nissan компаниясы Super Bowl XXIV кезінде жаңа Nissan 300ZX Twin Turbo автокөлігін жарнамалады. Nissan басшылары жарнаманы алғашқы көрсетілімнен кейін кері тартып алды, себебі жарнамада 300ZX спорттық мотоциклден, Формула-1 машинасынан және истребительден жылдам көрсетілгендіктен, ол көшедегі жарыстарды насихаттайды деп алаңдады. Радиодағы ойынды АҚШ-та CBS телеарнасы тікелей эфирде көрсетті, оны Джек Бак (комментатор) және Хэнк Стром мен Рэнди Кросс (түс комментаторлары) жүргізді. Кросс Стромның ларингитке шалдыққандықтан, үшінші тоқсанда эфирден кетуіне байланысты оның орнын толтырды. Бұл ойын NFL-дің ең ұлы ойындары топтамасында "Коронация" деген атпен көрсетілді.
Ойын алдындағы рәсімдер
Ойын алдындағы шоу Марди Гра мерекесіне арналған шара болды және музыкант әрі әнші Дэвид Клейтон Томас қатысты. Соул және R&B әншісі (және Нью-Орлеан тумасы) Аарон Невилл кейін ұлттық әнұранды орындады. Тәңкә лақтыру рәсіміне Про футбол залының жаңадан енген мүшелері қатысты: қорғаныс шебінің ойыншысы Мел Блоунт, квотербек Терри Брэдшоу, шабуылдаушы желілік ойыншы Арт Шелл және қауіпсіздік ойыншысы Вилли Вуд. Ол кезде Лос-Анджелес Рейдерс командасының бас бапкері болған Шелл, монета лақтыру рәсіміне қатысқан алғашқы жұмыс істеп тұрған бас бапкер немесе ойыншы атанды. Брэдшоу да, Тулан стадионында өткен IX Супер Боулдың 15 жылдығына орай рәсімге қосылды, сол ойында Питтсбург Стиллерс командасы алғашқы әлем чемпионатын жеңіп алған еді.
Тақырыбы:
Тайм-шоу Жаңа Орлеан қаласына және "Peanuts" комиксінің 40 жылдығына арналған құрмет көрсету болды. Шоуда кларнетші Пит Фонтайн, скрипкашы Даг Кершоу және әнші Ирма Томас – Луизиананың тумалары өнер көрсетті. Оқиғаға үш жергілікті колледж тобы қатысты: Оңтүстік университеті, ULL және Nicholls State. Финалда бірнеше қабатқа дейін көтерілген, өзен кемесі ретінде безендірілген алып платформа көрсетілді. Платформа соншалықты үлкен болды, оны алаңға шығару үшін қақпа бағаналарының біреуін жылжытуға тура келді.
Ойын қорытындысы
49ers жалпы шабуылдан 461 ярд жинап, 39:31 минут допты өздерінде ұстап, алғашқы 11 шабуылдың сегізінен ұпай алды. Сан-Франциско қорғанысы «Бронкос» командасын 167 ярдқа, 12 бірінші мүмкіндікке және 20:29 минут допты ұстау уақытына шектеді, сондай-ақ алты сақты жасап, төрт допты тартып алды. 49ers тартып алған доптардың барлығын тачдаунға айналдырды, ал соңғы үш тачдаунды соғу үшін барлығы төрт ойын ғана қажет болды.
Бірінші тоқсан
Ашылу кезінде «Бронкос» үш мүмкіндікті пайдалана алмай, допты қайтаруға мәжбүр болды, ал «49ers» келесі шабуылында 10 ойынның ішінде 66 ярдтық қашықтықты жүріп өтіп, квотербек Джо Монтанадан кең қабылдағыш Джерри Райсқа 20 ярдтық тачдаун пасын берді. «Бронкос» 49 ярдтық шабуылмен жауап берді, оның көп бөлігін жүгіруші Бобби Хамфри жасады, ол 4 рет 22 ярдқа жүгіріп, 27 ярдтық қысқа пасқа ұстады, бұл ойынның ең ұзын аяқталуы болды. Шабуыл Сан-Францисконың 25 ярдтық сызығында тоқтап, Денверді 42 ярдтық алаң соққысымен 7–3 есебіне дейін қысқартуға мәжбүр етті. Денвердің қорғанысы Сан-Францисконың келесі шабуылында үш мүмкіндікті пайдалана алмай, допты қайтаруға мәжбүр етті, ал кең қабылдағыш Вэнс Джонсон командасына 7 ярдтық қайтарумен «Бронкос» командасының 49 ярдтық сызығында жақсы позицияны қамтамасыз етті. Бірақ шабуылдың бірінші ойынында Хамфри қорғаушы Кевин Фаганның соққысынан кейін допты жоғалтып алды, ал қауіпсіздік Чет Брукс Сан-Франциско үшін 49 ярдтық сызықтың 46 ярдтық бөлігінде допты қайтарып алды. Осы кезде «49ers» ойынды толық бақылауға алды. Допты жоғалтқаннан кейінгі алғашқы ойында фулбек Том Ратманның 14 ярдтық шабуылы орталық Джесси Саполуға жасалған айыппұлмен күшін жойды, бірақ Монтана Райсқа 20 ярдтық пас беріп, бұл айыппұлды жойды. Төрт ойыннан кейін Ратман төртінші мүмкіндікте 4 ярдтық шабуылмен бірінші мүмкіндік алды. Содан кейін «49ers» Райстың 22 ярдтық қабылдауы арқылы «Бронкос» командасының 10 ярдтық сызығына жетті және екі ойыннан кейін Монтананың 7 ярдтық тачдаун пасын тік қабылдағыш Брент Джонсқа берді. Кикер Майк Кофер қосымша ұпайға талпынысын оң жақтан тысқары жіберіп, есепті 13–3 деңгейінде қалдырды, бірақ бұл «49ers» командасының бүкіл ойын барысында жасаған жалғыз қателігі болды.
Екінші тоқсан
Бронкос екінші тоқсанды бастау үшін келесі соққыдан кейін тағы да үш ойыннан соң допты беруге мәжбүр болды, ал 49ers 14 ойында 69 ярдқа жылжып, тағы бір тачдаун соқты. Бұл шабуылдағы басты ойыншы Ратман болды, ол 39 ярдқа 3 пас қабылдады, тағы бір сәттілі 4-ші қадам мен 1 ярдтық айырбаспен шабуылды жалғастырды және екі ойыннан кейін 1 ярдтық тачдаунмен аяқтады, бұл Сан-Францисконың есебін 20-3-ке дейін арттырды. Келесі үш мүмкіндік қайтадан допты берумен аяқталды, ал бірінші жартыға екі минуттан аз уақыт қалғанда, 49ers қанатты шабуылшысы Джон Тейлордың 17 ярдтық соққыдан кейінгі қайтарымы Сан-Францискоға өз алаңының 41-ші жарымын допты беруге мүмкіндік берді. Олар тек 5 ойында және бір минуттан астам уақытта Монтанадан Райске 38 ярдтық паспен төртінші тачдаунын соқты, есебін 27-3-ке дейін көтеріп, жартыны аяқтады.
Үшінші тоқсан
Екінші тайм басталғанда, 49ers командасы ойынды тоқтатқан жерінен жалғастырды. Денвер Сан-Францисконы таймды бастауға мәжбүрлегеннен кейін, 49ers командасының қорғаушысы Майкл Уолтер Эльвейдің таймның алғашқы пасын ұстап алды, ал Монтана келесі мүмкіндікте Райске 28 ярдтық тачдаун пас жіберіп, есепті 34-3-ке жеткізді. Бұл Монтананың Суперкубоктағы 10-шы тачдаун пасы болды, ол Терри Брэдшоудың 9 тачдауннан тұратын бұрынғы рекордын жаңартты. Содан кейін Эльвейдің Бронкос командасының келесі шабуылында тағы бір рет пасы ұсталды, осы жолы Брукс допты 38 ярдқа қайтарып, Денвердің 37 ярдтық сызығына жеткізді. Бұл жағдай Сан-Францисконың тағы бір голына әкелді. Екі мүмкіндіктен кейін Монтана қауіпсіз Стив Атвотерді Райс бағытында соққымен алдап, содан кейін Тейлорға 35 ярдтық тачдаун пас жіберді (ойынның 5-ші және соңғы тачдауны, сондай-ақ оның Суперкубок мансабындағы 11-ші және соңғы тачдаун пасы), нәтижесінде есеп 41-3 болды, ал тайм басталғалы 5 минуттан астам уақыт өткен еді. Сан-Франциско 6 минуттан кем уақыт ішінде үш тачдаун соғып, ойынды шешуге мүмкіндік алды. Денвердің жалғыз тачдауны келесі шабуылында, 61 ярдтық 5 мүмкіндікте соқты. Біріншіден, Бронкос командасының қауіпсіз ойыншысы Даррен Каррингтон өзінің қақпасынан 39 ярдтық сызыққа соққыны қайтарды. Эльвейдің Джонсонға 13 ярдтық пасы, Хамфридің 34 ярдтық жүгірісі және 49ers командасының қорғаушысы Билл Романовскиге жасалған кедергі тудырғандықтан берілген айыппұл допты Сан-Францисконың 1 ярдтық сызығына жылжытты. Екі мүмкіндіктен кейін Эльвей 3 ярдтық тачдаунмен шабуылды аяқтады, нәтижесінде олардың ұтылысы 41-10-ға дейін азайды.
Төртінші тоқсан
Алайда, «49ers» командасы «Broncos» командасына үстемдік етуді жалғастырды. «Сан-Франциско» «Денвердің» ұпай жинауына жауап ретінде 11 ойындық, 75 ярдтық драйв ұйымдастырып, 6:56 уақытты жұмсады. Драйвқа екі рет жүгіру және жүгіруші Роджер Крейгтің жалпы 26 ярдқа қабылдауы, Ратманның екі рет жүгіруімен жалпы 22 ярдқа қабылдауы және Райстың 12 ярдқа қабылдауы кірді. Төртінші тоқсанның алғашқы ойынында Ратман 3 ярдтық тачдаунмен драйвты аяқтады, бұл «49ers» командасына 48:10 есебімен басымдық берді. Содан кейін Эльвейді қорғаушы Дэнни Стаббс 6 ярдтық қанағатсыздыққа ұшыратты. Сыртқы қорғаушы Антонио Госсқа жасалған оффсайд айыбынан кейін, бұрыш қорғаушы Дон Гриффин Эльвейден допты ұрлап алды, ал Стаббс допты 15 ярдқа Денвердің 1 ярдтық сызығына жеткізіп, жүгіруші Стив Сеуэлл мен орталық Кит Картц оны тоқтатып қалды. Содан кейін Крейг «49ers» командасының сегізінші және соңғы тачдаунын, 1 ярдтық жүгірумен жасады, бұл ойынның соңғы есебін 55:10 Сан-Францисконың пайдасына бекітті. «49ers» командасы осы тоқсанда екі минут ішінде екі тачдаун соқты. Сан-Франциско өз артықшылығына көз жеткізгендіктен, бірақ ойын аяқталуға әлі бір тоқсанға жуық уақыт қалғанда, Стив Янг Монтананың орнына ойынның қалған бөлігіне шықты. Келесі үш мүмкіндік нәтижесінде пунттар жасалды, ал «49ers» командасы ойынды аяқтау үшін «Broncos» командасының 30 ярдтық сызығына жетті. Райс ойынды 7 қабылдаумен 148 ярдқа аяқтады және Супер Боул рекордтық 3 қабылдау тачдаунын жасады. Ол Крейгпен бірге Супер Боулда үш тачдаун соққан жалғыз ойыншылардың қатарына қосылды (Крейг бұл көрсеткішті Супер Боул XIX-да – 2 қабылдау және 1 жүгіру арқылы көрсеткен). Крейг 69 ярдтық жүгірумен және тачдаунмен ойынның үздік жүгірушісі атанды, сонымен қатар 34 ярдқа 5 пас қабылдады. Ратман 38 ярдқа және 2 тачдаунға жүгіріп, сонымен қатар 43 ярдқа 4 пас қабылдады. Тейлор 49 ярдқа және тачдаунға 3 пас қабылдап, 3 рет қайтару арқылы 38 ярд қосты. Эльвейдің пастың көрсеткіші 19,4 болды, ол 26 әрекеттен тек 10 пасты 108 ярдқа аяқтады, тачдаун жоқ және 2 перехват жасады. Ол бір тачдаунға жүгірді, бірақ екі рет допты жоғалтты (біреуін қайтарып алды). Хамфри Денвер командасының үздік жүгірушісі және қабылдаушысы болды, ол 61 ярдқа жүгіріп, 3 қабылдаумен 38 ярд жинады. Каррингтон 146 ярдқа 6 рет қайтару жасады. Медиа-талдаушы Эллиот Харрисон жазған және «Dallas» командасының қызметкері Гил Брандт қатысқан «Супер Боулдарды рейтингтеу» атты фотоэсседе Супер Боул XXIV алғашқы 50 ойынның ең төменгі көрсеткіштерінің бірі деп бағаланды. Мақала NFL веб-сайтында жарияланды.
Салдары
Монтана мен «49ers» 1990 жылы үшінші рет Super Bowl жеңіп алуды көздеді және тағы да лиганың үздік көрсеткішімен – 14–2 есебімен аяқтады. Алайда, сол маусымдағы NFC Чемпионатында «49ers» Нью-Йорк «Гиантс» клубына уақыт біткенде бір ұпаймен есе жіберді. Ойын барысында Монтананы Леонард Маршалл көзге көрінбейтін жағынан шабуылдады, нәтижесінде ол сынған саусақ, көгалған жамбас және шаңқау сияқты жарақаттар алып, ойынды доғаруға мәжбүр болды. Кейін Монтананың сол ойында лақтыруға қолданатын шынтағына ауыр зақым келгені анықталды, бұл оған 1991 жылғы маусымның барлығын өткізіп алуына себеп болды. Монтананың 1992 жылы 15 ойынға қатыса алмауы Стив Янгқа «49ers» командасының толыққанды бас ойыншысы болуға мүмкіндік берді, ал Монтана 1993 жылы «Канзас-Сити Чифс» клубына сатылды. Янг 1995 жылы Super Bowl XXIX турнирінде «49ers» клубына тағы бір Super Bowl жүлдесін сыйлады. Super Bowl XXIV турнирінен кейін Элвей мен «Бронкос» командасы төмендеу кезеңіне түсті. 1990 жылы олар 5–11 есебімен AFC Батыс дивизионында соңғы орынға түсті. 1991 жылы плей-оффқа оралғандарына қарамастан, «Бронкос» AFC Чемпионатында «Буффало Биллс» клубына жеңіліп, Super Bowlға қатыса алмады. Бұл Денвер командасының конференциялық чемпионат ойынында алғашқы рет жеңіліске ұшырауы болды. Соңынан Элвей команданы 1996 жылы 13–3 есебімен НФЛ-дегі үздік көрсеткішке жеткізіп, сәттілікке қайтарды, бірақ плей-оффтың бірінші ойынында «Джексонвилл Джагуарс» клубына есе жіберді. Қызығы, бұл Элвей мансабындағы плей-офф ойынындағы соңғы жеңілісі болды. Бұрынғы үш әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін Элвей «Бронкос» командасын Super Bowl XXXII турниріне жеткізіп, олар алғаш рет «Грин-Бэй Пэккерс» клубын жеңіп, Super Bowl жүлдесін иеленді. Бір жылдан кейін, оның мансабының соңғы ойыны болған турнирде Элвей «Бронкос» командасын тағы да Super Bowl жеңісіне жеткізді, Денвер Super Bowl XXXIII турнирінде «Атланта Фалконс» клубын 34–19 есебімен жеңіп, ойынның ең құнды ойыншысы атанды.
Соңғы статистика
Көздер: NFL.com Суперкубок XXIV, Суперкубок XXIV ойын іздегіші SF, Суперкубок XXIV ойын іздегіші Den.
Статистикалық салыстыру
Сан-Франциско 49ersДенвер БронкосБірінші топтама2812Бірінші топтама жүгіру арқылы145Бірінші топтама пасс арқылы146Бірінші топтама пенальти бойынша01Үшінші топтама тиімділігі8/153/11Төртінші топтама тиімділігі2/20/0Жалпы жүгіруде алынған ярд14464Жүгіру әрекеттері4417Жүгіруге бір әрекеттен алынған ярд3.33.8Пас – Аяқталған/әрекеттер24/3211/29Сэкке түсірілгендер, жалпы ярд1–06–33Тасталған пастар02Жалпы пасс арқылы алынған ярд317103Жалпы алынған ярд461167Пант қайтарылымдары, жалпы ярд3–382–11Кик-офф қайтарылымдары, жалпы ярд3–499–196Перехваттар, жалпы қайтарылым ярдтары2–420–0Панттардың орташа ұзақтығы4–39.56–38.5Жоғалтылған доптар0–03–2Пенальтилер, жалпы ярдтары4–380–0Ойын уақытын иелену39:3120:29Допты жоғалту04