Жаңағы мақалада уақытты жеке өткізетін, қоғамнан тыс тұратын адам – ғафу, эремит туралы, діни көзқарастар мен христиан дініндегі орны жайлы ақпарат бар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қоғамнан уақтап оқшауланған адам. Ғафу, сондай-ақ жалғыз өмір сүруші (сөйлемдік түрі: ғафулық немесе жалғыздық) – қоғамнан уақтап оқшауланған адам. Жалғыздық түрлі діндерде маңызды рөл атқарады.
Person who lives in seclusion from society
A hermit, also known as an eremite (adjectival form: hermitic or eremitic) or solitary, is a person who lives in seclusion. Eremitism plays a role in a variety of religions.
Сипаттама
Христиандық ілімінде бұл термин бастапқыда діни сенімінен туындап, шөлдік өмір салтын ұстанатын христианға қолданылған, атап айтқанда, Ескі Ұстаздың Шөлдік теологиясынан (яғни, жүрек өзгерісіне әкелу үшін мақұлданған 40 жылдық шөлде саяхат) бастау алған. Христиандық дәстүрде шөлдік өмір – бұл кенабиумдағы монастырь өмірінен бұрын пайда болған, монастырь өмірінің ерте түрі. Әйгілі Әулие Бенедикттің Ережесінің 1-тарауында отшельниктер монахтардың төрт түрінің бірі ретінде тізілген. Рим-католик шіркеуінде діни институттардың мүшелері болып табылатын отшельниктерге қоса, Канондық құқық (603-канон) өз епископтарының жетекшілігімен епархиялық отшельниктерді де құлшылыққа берілген өмірдің мүшелері ретінде мойындайды. Бұл көптеген Англикандық қауымдастарда, соның ішінде АҚШ-тағы Епископтық шіркеуде де осылай, бірақ Епископтық шіркеудің канондық құқығында олар "жекешелер" емес, "отшельниктер" деп аталады. Көптеген діни және ғылыми әдебиеттерде "отшельник" термині оқшауланған, дұғаға толы өмір сүретін кез келген христианды білдіреді және кейде анкорит/анхоресса, оқшауланған және "жекеше" сөздерімен шатастырылады. Буддизм, индуизм, ислам (суфизм) және даосизм сияқты басқа діндер де аскетикалық өмір салтын ұстанатын жандардың мысалдарын ұсынады. Қазіргі тілде "отшельник" дегені – қоғамнан бөлек өмір сүретін немесе кез келген себеппен қоғамнан толық немесе ішінара шеттетілген адамды білдіреді.
In Christianity, the term was originally applied to a Christian who lives the eremitic life out of a religious conviction, namely the Desert Theology of the Old Testament (i. e., the 40 years wandering in the desert that was meant to bring about a change of heart). In the Christian tradition the eremitic life is an early form of monastic living that preceded the monastic life in the cenobium. In chapter 1, the Rule of St Benedict lists hermits among four kinds of monks. In the Roman Catholic Church, in addition to hermits who are members of religious institutes, the Canon law (canon 603) recognizes also diocesan hermits under the direction of their bishop as members of the consecrated life. The same is true in many parts of the Anglican Communion, including the Episcopal Church in the United States, although in the canon law of the Episcopal Church they are referred to as "solitaries" rather than "hermits". Often, both in religious and secular literature, the term "hermit" is used loosely for any Christian living a secluded prayer focused life, and sometimes interchangeably with anchorite/anchoress, recluse, and "solitary". Other religions, including Buddhism, Hinduism, Islam (Sufism), and Taoism, afford examples of hermits in the form of adherents living an ascetic way of life. In modern colloquial usage, "hermit" denotes anyone living apart from the rest of society, or having entirely or in part withdrawn from society, for any reason.
Этимология
Ермит сөзі латын тіліндегі ĕrēmīta сөзінен келген, бұл грек тіліндегі ἐρημίτης (erēmitēs) сөзінің латыншасы, "шөлдің" деген мағынаны білдіреді, ал ол өз кезегінде "шөл", "қоныстанбаған", демек "шөлде тұратын" дегенді білдіретін ἔρημος (erēmos) сөзінен шыққан; сын есім: "eremitic".
The word hermit comes from the Latin ĕrēmīta, the latinisation of the Greek ἐρημίτης (erēmitēs), "of the desert", which in turn comes from ἔρημος (erēmos), signifying "desert", "uninhabited", hence "desert dweller"; adjective: "eremitic".
Дәстүр
Жалпы христиан дәстүрінде Мысырдағы алғашқы христиан ермегі Теб қаласының Паулы (ғ. 3 ғ.), сондықтан ол «Бірінші Пауыл ермегі» деп те аталады. Мысырлық Антоний (ғ. 4 ғ.), көбінесе «Ұлы Антоний» деп еске алынады, Александриялық Афанасийдың өмірбаянының арқасында ертедегі христиан ермектерінің ең танымалдарының бірі болып саналады. Мысырлық эремитизмнің алғы күйі – сириялық жалғыз өмір сүруші немесе «келісімнің ұлы» (арамейше bar qəyāmā) болуы мүмкін, ол христиан ретінде ерекше тәртіптерді қабылдаған. Бұрынғы христиан ермектері көбінесе оқшауланған ұяларда немесе шөлде немесе орман ішінде орналасқан табиғи үңгірде немесе салынған тұрғында өмір сүрген. Адамдар кейде рухани кеңес алу үшін оларға келіп, көмек сұраған. Кейбіреулерінің шәкірттері сонша көп болғандықтан, олар физикалық жалғыздықтан айырылып қалған. Алғашқы христиан шөл әкелері нанға айырбастау үшін себеттер тоқыған. Орта ғасырларда қалалардың ішінде немесе жанында да ермектер кездесетін, олар қақпа күзетшісі немесе паромшы болып жұмыс істеп, күнкөріс табатын. 10 ғасырда Гримлайк монастырь қауымында өмір сүретін ермектер үшін ереже жазды. 11 ғасырда оқшау өмір сүру құтқарылуға жетекші заңды және тәуелсіз жол ретінде мойындалды. Осы ғасырдағы және келесі ғасырдағы көптеген ермектер қасиеттілер деп есептелді. Орта ғасырлардан бері қазіргі уақытқа дейін эремиттік монахизм христиандық Батыстағы діни институттар аясында да қолданылып келеді. Католик шіркеуінде картузиандар мен камалдолалықтар монастырларын ермектердің көптеген ұяларынан тұратын кластерлер ретінде құрылған, онда монахтар күнінің көп бөлігін және өмірінің басым бөлігін жалғыздықпен дұға ету мен жұмыс істеуге арнайды, тек қауымдық дұғаға қысқа ғана уақытқа жиналады және кейде қауымдық тамақ пен демалысқа жиналады. Цистерциан, траппист және кармелиттік ордендер, негізінен қауымдық сипатта болса да, мүшелеріне, монастырь қауымында немесе кенобиумында жылдар бойы өмір сүргеннен кейін, ермитаж ретінде жарамды ұяға көшуге рұқсат береді. Сондай-ақ, көптеген ермектер осы жолды монахтық өмірдің басқа түрлеріне балама ретінде таңдады.
In the common Christian tradition the first known Christian hermit in Egypt was Paul of Thebes (fl. 3rd century), hence also called "St. Paul the first hermit". Antony of Egypt (fl. 4th century), often referred to as "Antony the Great", is perhaps the most renowned of all the early Christian hermits owing to the biography by Athanasius of Alexandria. An antecedent for Egyptian eremiticism may have been the Syrian solitary or "son of the covenant" (Aramaic bar qəyāmā) who undertook special disciplines as a Christian. Christian hermits in the past have often lived in isolated cells or hermitages, whether a natural cave or a constructed dwelling, situated in the desert or the forest. People sometimes sought them out for spiritual advice and counsel. Some eventually acquired so many disciples that they no longer enjoyed physical solitude. Some early Christian Desert Fathers wove baskets to exchange for bread. In medieval times, hermits were also found within or near cities where they might earn a living as gate keepers or ferrymen. In the 10th century, a rule for hermits living in a monastic community was written by Grimlaicus. In the 11th century, the life of the hermit gained recognition as a legitimate independent pathway to salvation. Many hermits in that century and the next came to be regarded as saints. From the Middle Ages and down to modern times, eremitic monasticism has also been practiced within the context of religious institutes in the Christian West. In the Catholic Church, the Carthusians and Camaldolese arrange their monasteries as clusters of hermitages where the monks live most of their day and most of their lives in solitary prayer and work, gathering only briefly for communal prayer and only occasionally for community meals and recreation. The Cistercian, Trappist, and Carmelite orders, which are essentially communal in nature, allow members who feel a calling to the eremitic life, after years living in the cenobium or community of the monastery, to move to a cell suitable as a hermitage on monastery grounds. There have also been many hermits who chose that vocation as an alternative to other forms of monastic life.
Анхориттер
"Анхорит" термині (грекше ἀναχωρέω anachōreō, "шетке шығу", "қоршалған қаладан тыс жерге кету" мағынасын береді) көбінесе ерте жазба дереккөздерде ғана емес, ғасырлар бойына шөлдегенмен синоним ретінде қолданылады. Дегенмен, анхориттік өмір эремиттік өмірге ұқсас болғанымен, одан ерекшеленуі мүмкін. Анхориттер діни өмірді "анхориттік орынның" (немесе "бекініс") уақытында, әдетте кішкентай лашық немесе "келеше" ішінде, көбінесе шіркеуге жақын салынған жерде өткізетін. Анхорит осы жерге қоныстанғаннан кейін, жергілікті епископ жүргізетін арнайы рәсімде бекіністің есігі кірпішпен қаланатын. Қазірге дейін сақталған ортағасырлық шіркеулердің кейбіреулерінде қасиетті орынға жақын ортақ қабырғаға кішкентай терезе ("сквинт") орнатылған, бұл анхоритке қызметті тыңдап, қасиетті тағамды қабылдауға мүмкіндік берген. Тағы бір терезе көшеге немесе зиратқа қарап тұрған, соның арқасында мейірімді көршілер тағам және басқа да қажетті заттарды жеткізе алатын. Анхориттің кеңесін іздеген адамдар да осы терезе арқылы олармен кеңесе алатын.
The term "anchorite" (from the Greek ἀναχωρέω anachōreō, signifying "to withdraw", "to depart into the country outside the circumvallate city") is often used as a synonym for hermit, not only in the earliest written sources but throughout the centuries. Yet the anchoritic life, while similar to the eremitic life, can also be distinct from it. Anchorites lived the religious life in the solitude of an "anchorhold" (or "anchorage"), usually a small hut or "cell", typically built against a church. The door of an anchorage tended to be bricked up in a special ceremony conducted by the local bishop after the anchorite had moved in. Medieval churches survive that have a tiny window ("squint") built into the shared wall near the sanctuary to allow the anchorite to participate in the liturgy by listening to the service and to receive Holy Communion. Another window looked out into the street or cemetery, enabling charitable neighbors to deliver food and other necessities. Clients seeking the anchorite's advice might also use this window to consult them.
Діни институттардың ерметиктер мүшелері
Католик шіркеуінде, құлшылыққа бағышталған өмір институтының мүшелерінің бірі Құдай шақыруымен қауымдық өмірден шөлге кетіп, діни жоғарғысының рұқсатымен осылай өмір сүрген жағдайда, институттың өз ережелері қолданылады. Канондық құқық кодексінде оларға арналған ерекше ережелер жоқ. Олар құлшылыққа бағышталған институтының мүшесі ретінде қалады және осылайша діни жоғарғысына бағынышты болады. Картуздық және Камалдолездік монахтар мен қарындастар бастапқы өмір салтын сақтайды, ол негізінен шөлдік болып табылады, бірақ қауымдық контексте, яғни осы ордендердің монастырьлары іс жүзінде монахтар мен қарындастардың күнін жеке оңашада өткізетін, бірақ салыстырмалы түрде қысқа ортақ дұғамен толықтырылатын ошақтар жиынтығынан тұрады. Басқа, негізінен қауымдық ордендер, әсіресе траппистер, қауымда белгілі бір деңгейде жетілген монахтар мен қарындастар монастырь аумағында аббат немесе әйел аббаттың қадағалауымен шөлге кетіп өмір сүру дәстүрін сақтайды. Томас Мертон осылай өмір сүрген траппистердің бірі болды.
In the Catholic Church, the institutes of consecrated life have their own regulations concerning those of their members who feel called by God to move from the life in community to the eremitic life, and have the permission of their religious superior to do so. The Code of Canon Law contains no special provisions for them. They technically remain a member of their institute of consecrated life and thus under obedience to their religious superior. The Carthusian and Camaldolese orders of monks and nuns preserve their original way of life as essentially eremitic within a cenobitical context, that is, the monasteries of these orders are in fact clusters of individual hermitages where monks and nuns spend their days alone with relatively short periods of prayer in common. Other orders that are essentially cenobitical, notably the Trappists, maintain a tradition under which individual monks or nuns who have reached a certain level of maturity within the community may pursue a hermit lifestyle on monastery grounds under the supervision of the abbot or abbess. Thomas Merton was among the Trappists who undertook this way of life.
Англикандық
Англикан қауымының көптеген мойындалған діни қауымдары мен ордендері кейбір мүшелері үшін уақытша немесе тұрақты түрде оқшауланып өмір сүруге мүмкіндік жасайды, олар көбінесе жалғыз өмір сүрушілер деп аталады. Англия шіркеуінің бір қауымы, Иоанн Евангелист қоғамы, қазіргі таңда британдық қауымында тек жалғыз өмір сүрушілерден ғана тұрады. Англикандықтар сондай-ақ жергілікті епископтарының алдында ант бергеннен кейін, жалғыз, қасиетті өмір сүруге ұмтылатын ерлер мен әйелдер үшін де мүмкіндік жасайды; мұндай өмірді таңдағандардың көпшілігі жалғыз өмір сүреді. Епископтар мен діни қауымдар арасындағы қатынастар жөніндегі консультативтік кеңес жариялаған «Діни өмір туралы нұсқаулықта» мойындалған діни қауымдардан тыс жерде өмір сүретін жалғыз өмір сүрушілерді іріктеу, қасиеттілікке бекіту және басқару қағидаларына арналған қосымша бар. Эпископалдық шіркеудің (АҚШ) канондық заңына сәйкес, өз епархиялық епископына өтініш білдірген және епископ қажет деп тапқан дайындық бағдарламасын аяқтаған адамдар өмір бойы бойдақ болуға ант береді. Олар оқшау адамдар емес, жалғыз өмір сүрушілер деп аталады. Әрқайсысы өз епархиясынан басқа епископты қосымша рухани көмекші және қажет болған жағдайда делдал ретінде таңдайды. ХХІ ғасырдың басында Англия шіркеуі ағылшын ермектері немесе жалғыз өмір сүрушілер ретінде жалғыз, қасиетті өмір сүруге ниет білдірген адамдардан түскен өтініштердің санының айтарлықтай артқанын хабарлады. Өздерін асырау үшін ағылшын дұға мұнараларын және Pater Noster арқандарын жасап сататын Дековеннің жалғыз өмір сүрушілері деп белгілі бір діни қауым, ағылшын ермектігінің мысалы болып табылады.
Many of the recognised religious communities and orders in the Anglican Communion make provision for certain members to live as hermits, more commonly referred to as solitaries. One Church of England community, the Society of St. John the Evangelist, now has only solitaries in its British congregation. Anglicanism also makes provision for men and women who seek to live a single consecrated life, after taking vows before their local bishop; many who do so live as solitaries. The Handbook of Religious Life, published by the Advisory Council of Relations between Bishops and Religious Communities, contains an appendix governing the selection, consecration, and management of solitaries living outside recognised religious communities. In the Canon Law of the Episcopal Church (United States), those who make application to their diocesan bishop and who persevere in whatever preparatory program the bishop requires, take vows that include lifelong celibacy. They are referred to as solitaries rather than hermits. Each selects a bishop other than their diocesan as an additional spiritual resource and, if necessary, an intermediary. At the start of the twenty first century, the Church of England reported a notable increase in the number of applications from people seeking to live the single consecrated life as Anglican hermits or solitaries. A religious community known as the Solitaries of DeKoven, who make Anglican prayer beads and Pater Noster cords to support themselves, are an example of an Anglican hermitage.
Шығыс православие
Православ шіркеуінде және Шығыс обрядты Католик шіркеулерінде, усаздар дәстүрлі Шығыс христиандық поустиник жолымен дұға етумен қатар, өз қауымдарына қызмет етеді. Поустиник – мұқтаж болғандардың барлығына кез келген уақытта қолжетімді усаздар. Шығыс христиан шіркеулерінде христиандық усаулық өмірдің дәстүрлі бір түрі – лаврада немесе скиттегі жартылай усаулық өмір, мысалы, Египет шөліндегі Скеттес және бүгінгі күні әртүрлі скиттерде, Афон тауындағы бірнеше аймақтарда жалғасуда.
In the Orthodox Church and Eastern Rite Catholic Churches, hermits live a life of prayer as well as service to their community in the traditional Eastern Christian manner of the poustinik. The poustinik is a hermit available to all in need and at all times. In the Eastern Christian churches, one traditional variation of the Christian eremitic life is the semi eremitic life in a lavra or skete, exemplified historically in Scetes, a place in the Egyptian desert, and continued in various sketes today, including several regions on Mount Athos.
Басқа діндер
Діни тұрғыдан алғанда, жалғыз өмір – аскетизмнің бір түрі болып табылады, онда усақ-түйекке көңіл бөлмейтін адам дүниелік қабалдастар мен ләззаттардан бас тартады. Мұны түрлі себептермен істеуге болады, мысалы: оларға табынған немесе құрметтейтін құдайға жақындау, сансарадан өзін-өзі босатуға күш-жігерін жұмсау сияқты. Бұл тәжірибе ежелгі Шрамаṇa дәстүрлерінде, буддизмде, джайнизмде, индуизмде, Кежавенде және суфизмде де кездеседі. Таоизмнің де аскеттік және усақ-түйекке көңіл бөлмейтін тұлғаларының ұзақ тарихы бар. Аскеттік усақ-түйекке көңіл бөлмейтін өмірде, усақ-түйекке көңіл бөлмейтін адам медитация, ой-толғаныс, дұға, өзін-өзі тану және физикалық және рухани деңгейде жеке даму үшін адам қоғамымен байланыс, жыныстық қатынас немесе тазалық, киім-кешек немесе қарым-қатынасқа қатысты қоғамдық талаптарды сақтау қажеттілігі болмайтын жалғыздықты іздейді. Аскеттік тәртіпке қарапайым диета және/немесе қолмен атқарылатын жұмыс та кіруі мүмкін, бұл өмірді қамтамасыз етудің бір жолы болып табылады.
From a religious point of view, the solitary life is a form of asceticism, wherein the hermit renounces worldly concerns and pleasures. This can be done for many reasons, including: to come closer to the deity or deities they worship or revere, to devote one's energies to self liberation from saṃsāra, etc. This practice appears also in ancient Śramaṇa traditions, Buddhism, Jainism, Hinduism, Kejawèn, and Sufism. Taoism also has a long history of ascetic and eremitic figures. In the ascetic eremitic life, the hermit seeks solitude for meditation, contemplation, prayer, self awareness, and personal development on physical and mental levels, without the distractions of contact with human society, sex, or the need to maintain socially acceptable standards of cleanliness, dress, or communication. The ascetic discipline can also include a simplified diet and/or manual labor as a means of support.
Әдебиетте
Орта ғасырлық романдарда саяхатшы рыцарь өзінің ізденісінде жиі шөлгеушілерге кездеседі. Мұндай тұлға, әдетте, дана қарт кісі, оған кеңес береді. Әсіресе, қасиетті Граль іздеген рыцарьлар шөлгеушіден жасаған қателіктері үшін өкіну керектігін, сондай-ақ кездесулерінің, армандары мен көріністерінің мәнін біледі. Зұлым колдовниктер кейде жабайы даладағы адамдар болып көрінеді, батырларды жалған қауіпсіздікке көндіру үшін және өздерінің болуын түсіндіру үшін. Эдмунд Спенсердің «Фейри Квин» романында екеуі де орын алды: ізденуші рыцарь жақсы шөлгеушіге кездесті, ал колдовник Архимаго осындай рөлді сомдады. Бұл шөлгеушілер кейде аскетизм үшін вегетариандық болады, мысалы, сэр Томас Малоридің «Артурдың өлімі» кітабынан алынған мына үзіндіде айтылған: «Содан кейін Гавейн мен Эктор өздерінің бақытсыздығынан (мүңкілігінен) мүмкіндігінше ауыр (қапалы) күйде кетіп, олар осылайша осы қирақты тауға келгенше сапарлады, онда олар аттарын байлап, шөлгеушілікке жаяу барып жетті. Олар (барғанда) кедей үйді көрді, ал шіркеудің жанында кішкентай аула (қоршау), онда Насьен ұзақ уақыт бойы басқа тамақ (азық-түлік) жемегендіктен, шөптер (көкөністер) жинады». Вегетариандық әдет әдебиеттен тыс орта ғасырлық шөлгеушілердің арасында да болған болуы мүмкін. Шөлгеушілер Джованни Боккаччоның «Декамерон» шығармасының бірнеше әңгімелерінде кездеседі. Ең танымал әңгімелердің бірі, үшінші күннің оныншы әңгімесі, Гафсаның жанындағы шөлде шөлгеушінің жас қызды азғыруы туралы; ол тым ұятты деп танылғандықтан, 20 ғасырда ғана ағылшын тіліне аударылды. «Үш шөлгеуші» – орыс жазушысы Лев Толстойдың 1885 жылы жазылған және 1886 жылы алғаш рет жарық көрген, үш шөлгеушіні басты кейіпкерлер ретінде бейнелейтін әйгілі әңгімесі. Толстойдың «Ата Сергий» әңгімесінің басты кейіпкері – орыс дворяны, ол өзінің болашақ әйелі патшаның тастап кеткен сүйіктісі екенін білгеннен кейін жалғыз өмір сүруге бет бұрып, шөлгеуші болады. Фридрих Ницше өзінің ықпалды «Заратустра осылай сөйледі» еңбегінде, өзінің философиясын бүкіл адамзатқа жеткізу үшін оқшауланғаннан шыққан, Заратустра (Зороастриялық пайғамбар Заратуштраның атымен аталған) атты кейіпкерді жасады.
In medieval romances, the knight errant frequently encounters hermits on his quest. Such a figure, generally a wise old man, would advise him. Knights searching for the Holy Grail, in particular, learn from a hermit the errors they must repent for, and the significance of their encounters, dreams, and visions. Evil wizards would sometimes pose as hermits, to explain their presence in the wilds, and to lure heroes into a false sense of security. In Edmund Spenser's The Faerie Queene, both occurred: the knight on a quest met a good hermit, and the sorcerer Archimago took on such a pose. These hermits are sometimes also vegetarians for ascetic reasons, as suggested in a passage from Sir Thomas Malory's Le Morte d'Arthur: "Then departed Gawain and Ector as heavy (sad) as they might for their misadventure (mishap), and so rode till that they came to the rough mountain, and there they tied their horses and went on foot to the hermitage. And when they were (had) come up, they saw a poor house, and beside the chapel a little courtelage (courtyard), where Nacien the hermit gathered worts (vegetables), as he had tasted none other meat (food) of a great while." The practice of vegetarianism may have also existed amongst actual medieval hermits outside of literature. Hermits appear in a few of the stories of Giovanni Boccaccio's The Decameron. One of the most famous stories, the tenth story of the third day, involves the seduction of a young girl by a hermit in the desert near Gafsa; it was judged to be so obscene that it was not translated into English until the 20th century. The Three Hermits is a famous short story by Russian author Leo Tolstoy written in 1885 and first published in 1886, with its shock ending, featured the 3 hermits as the titular characters. The main character of Tolstoy's short story "Father Sergius" is a Russian nobleman who turns to a solitary religious life and becomes a hermit after he learns that his fiancée was a discarded mistress of the czar. Friedrich Nietzsche, in his influential work, Thus Spoke Zarathustra, created the character of the hermit Zarathustra (named after the Zoroastrian prophet Zarathushtra), who emerges from seclusion to extol his philosophy to the rest of humanity.