Кіріспе

ит тұқымы Ротвейлер ( /rɒtwaɪlər/, /vaɪlər/) – орташадан ірі немесе ірі саналатын үй иттерінің тұқымы. Бұл иттер неміс тілінде Rottweiler Metzgerhund деп аталған, яғни Ротвейль қасапшыларының иттері, себебі олардың басты мақсаты мал айдау болған.

Тарих

FCI стандартына сәйкес, ротвейлер ең көне ит тұқымдарының бірі саналады. Оның тамыры Рим дәуіріне дейін жетеді. Бұл иттер малшы және көлік жүргізуші иттер ретінде қолданылған. Олар Рим легиондарымен бірге Альп тауларын кешіп өтіп, адамдарды қорғап, малды айдаған. Ротвейль аймағында бұл иттер жергілікті тұқымдармен табиғи сұрыпталу арқылы араласып кеткен. Ротвейлерлердің негізгі міндеті малдың қадағалауы мен күзетуі, сондай-ақ иелері мен мүліктерінің қорғауын қамтамасыз ету болды. Бұл тұқым Ротвейль еркін қаласының есімімен аталып, «Ротвейль қасапшысының иті» деп белгілі болды. Қасаптар осы иттерді тек қана қабілеттері мен пайдалылығы үшін өсірген. Нәтижесінде, жоғары сапалы күзетші және көлік жүргізуші ит, сонымен қатар жүк таситын ит ретінде де қолданылатын тұқым пайда болды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін полиция иттеріне сұраныс артып, ротвейлерге қызығушылық жаңадан оянды. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезінде ротвейлерлер түрлі міндеттерде қызмет етті, оның ішінде хабаршы, жедел жәрдем, жүк тасушы және күзетші иттер ретінде. Германиядағы алғашқы ротвейлер клубы – Deutscher Rottweiler Klub (DRK, Неміс ротвейлер клубы) 1914 жылдың 13 қаңтарында құрылды, одан кейін 1915 жылдың 27 сәуірінде Süddeutscher Rottweiler Klub (SDRK, Оңтүстік неміс ротвейлер клубы) құрылды, ал соңында IRK (Халықаралық ротвейлер клубы) құрылды. DRK шамамен 500 ротвейлерді, ал SDRK 3000 ротвейлерді санады. Екі клубтың мақсаттары әртүрлі болды. DRK жұмыс істейтін иттерді өндіруге бағытталған және ротвейлердің морфологиясына көп мән бермеген. Әртүрлі неміс ротвейлер клубтары бірігіп, 1921 жылы Allgemeiner Deutscher Rottweiler Klub (ADRK, Бас неміс ротвейлер клубы) құрды. Бұл 1924 жылдың 27 қаңтарында Штутгарт округтік сотының клубтар мен бірлестіктер тізіліміне ресми тіркелді. 1936 жылы ротвейлерлер Ұлыбританиядағы Круфтс көрмесінде көрсетілді. 1966 жылы бұл тұқым үшін жеке тізілім ашылды. Шындығында, 1990 жылдардың ортасында ротвейлерлердің танымалдылығы рекордтық деңгейге жетті, себебі ол Америка Кеннел клубында ең көп тіркелген ит болды. 2017 жылы Америка Кеннел клубы ротвейлерді АҚШ-тағы ең танымал сегізінші таза тұқымды ит деп санайды.

Сипаттама

Халықаралық кинологиялық федерация ротвейлер стандартын былай сипаттайды: "Ротвейлер өсірушілерінің мақсаты – зор күшке ие, қара түсті, анық көрінетін бай қоңыр белгілері бар, қуатты сырт келбетімен қатар асыл да көркем, серік, қызметтік, құтқару және жұмыс істеуге ең қолайлы иттерді өсіру".

Жамылғы

Қалпақ сыртқы қабықтан және ішкі қабықтан тұрады. Сыртқы қабығы орташа ұзындықты, қалың, тығыз және тегіс. Ішкі қабық мойын және жамбас аймағында болуы керек. Ішкі қабық сыртқы қабықтан көрінбеуі тиіс. Ыстық климатқа бейімделген ротвейлерлерде ішкі қабық болмауы мүмкін. Ротвейлерлердің жүні күтімі азды, бірақ олар жыныстық циклдары алдында (әйелдерде) немесе маусымды (еркектерде) көп мөлшерде түсіреді. Американдық Kennel Club стандарты бойынша, ротвейлердің жүні қысқа және түзу болуы керек. Ұзын немесе толқынды жүн AKC бойынша кемшілік саналады. 2008 жылы тұқымдық клуб мүшелері арасында жүргізілген зерттеу көрсеткендей, ротвейлерлер иелеріне және басқа иттерге қатысты агрессивтілік (шабу немесе шабуға талпыну) бойынша орташа деңгейде болса да, бейтаныс адамдарға қарағанда орташадан жоғары агрессивтілік танытады. Бұл агрессия күзетшілік және аумақтық инстинкттермен байланысты. «Ротвейлер нұсқаулығында» Джоан Х. Уокер «Ротвейлер өте аумақтық» деп айтады, яғни иесі оның аумақтық агрессиясын бақылау үшін тұрақты түрде жұмыс істеуі қажет.

Жұмыс стилі

Американдық Кеннел Клубының мәліметінше, ротвейлерлер табиғи жинақтау стиліне және бақылауды күшпен жүзеге асыруға деген ұмтылысқа ие. Олар көбінесе жұмсақ көзбен қарап, малдан қашық жұмыс істегенде үлкен күш танытады. Олар қорқыту қабілеттерін жиі пайдаланады. Ротвейлерлер көбінесе басын арқасымен бір деңгейде ұстайды немесе басын жоғары көтеріп, бірақ мойын мен иықтарын төмендетеді. Кейбір аналықтар көздерін қолданғанда алдыңғы жағын сәл төмендетеді. Еркектер де ашық алаңда малдан алыс жұмыс істегенде осылай істейді. Бұл жабық кеңістікте, мысалы, мал айдау алаңдарында еркектерде сирек кездеседі. Ротвейлерлердің табиғи тепе-теңдігі жақсы, қажет болған жағдайда күшпен үреді, ал ірі қара малмен жұмыс істегенде қорқынышпен шабуылдайды. Қойларды бағу кезінде күштің табиғи өзгеруі байқалады. Ірі қара малмен жұмыс істегенде денесі мен иықтарын пайдалануы мүмкін, сондықтан мүйізді малмен жұмыс істегенде сақтық таныту керек. Ротвейлер ірі қара малмен жұмыс істегенде, басымдықты анықтап, оған қарсы тұрады. Ол сол жануарды бақылауға алғаннан кейін жұмысына кіріседі. Кейбір малшылар ротвейлерлердің борда-колли, келпи және басқа да иттерге мойын бұрмайтын, жалтақ малдарды жылжытуға ерекше қолайлы екенін анықтаған. Ротвейлерлер қажет болған жағдайда денелерін пайдаланып, жалтақ жануарды өздерінің талабын орындауға мәжбүрлейді. Қойлармен жұмыс істегенде ротвейлерлер жинау/жинап алу стилін көрсетеді және нұсқауларды оңай қабылдайды. Олар қойларды оңай айдайды. Егер ротвейлер бір мал тобымен ұзақ уақыт жұмыс істесе, ол олармен байланыс орнатып, олар оның сөзін орындаса, оларға көңілді болады. Ротвейлерлер сондай-ақ Agility және Schutzhund сияқты көптеген ит спорты түрлеріне өте қолайлы және олар кеңінен қолданылады.

Денсаулық

Англияда науқастардың деректерін зерттеу барысында ротвейлерлердің орташа өмір сүру ұзақтығы 8 жыл, ал орташа көрсеткіш 12 жыл екені анықталды. Асыл тұқымды клуб мүшелерінің арасында жүргізілген сауалнамада ротвейлерлерде өлімнің ең көп кездесетін себебі қатерлі ісік екені белгілі болды, бұл тұқымдағы өлімдердің 45%-дан астамы осы ісіктерге байланысты. Ротвейлерлер бірнеше тері ауруларына бейім: акралдық тілдеу дерматиті, кальциноз кутис, лупоидты ониходистрофия, қатерлі гистиоциттік саркома, жүйелік гистиоцитоз, васкулопатия және витилиго. Фолликулярлы липидоз – ротвейлер сияқты қызыл түсті иттерде кездесетін тері ауруы. Солтүстік Америкадағы 27 ветеринариялық оқу ауруханасына келіп түскен миллионнан астам жағдайды қарастырған американдық зерттеуде ротвейлерлердің иық буын дисплазиясына бейімділігі анықталды, бұл жағдай 10,53% иттерде кездессе, жалпы көрсеткіш 3,52% құрады. Осы зерттеуде ротвейлерлерде бас сүйегінің айқас байланыс жарығының (CCLD) екінші ең жоғары көрсеткіші тіркелді – 8,29% иттерде бұл жағдай болды, ал жалпы көрсеткіш 2,55% болды. Екі жағдаймен де ауырған иттердің арасында ротвейлерлер тағы да екінші орында тұрды, олардың 1,34%-ында иық буын дисплазиясы және CCLD бірге кездесті, ал жалпы көрсеткіш 0,3% болды. 2 жастан асқан иттердің 1 миллион 250 мыңнан астам иық және шынтақ буындарының тексеру нәтижелерін зерттеген тағы бір американдық зерттеуде иық буын дисплазиясы 20,1%, ал шынтақ буын дисплазиясы 38,1% көрсеткішін көрсетті, бұл зерттеуде екінші орынды иеленді. Бір зерттеуде ротвейлерлердің асқазанның кеңеюі және бұрылысы (volvulus) ауруына бейімділігі анықталды. Дегенмен, басқа зерттеуде мұндай бейімділік анықталған жоқ.

БАҚ-тағы бейнелеу

Ротвейлерлер көбінесе бұқаралық ақпарат құралдарында қауіпті немесе агрессивті деп бейнеленеді. Бірақ, кейбір фильмдер мен телешоулар, мысалы, "Өлімге әкелетін қару 3", 1998 жылғы "Half Baked" фильмі және танымал HBO "Entourage" сериалы ротвейлерлерді жағымды жағынан көрсеткен. Олар сондай-ақ Александра Дейдің "Good Dog, Carl" атты балалар кітаптар сериясында да кездеседі. Көптеген БАҚ-та кеңінен жарияланған оқиғада, Лиз Макстед Блюкке тиесілі екі жасар Ұлыбританиялық ротвейлер Джейк, батылдығы үшін RSPCA ұйымынан марапат алды. Иесімен серуендеп жүргенде, олар дауыс естіген. 2009 жылдың шілдесінде Джейк Ковентри қаласындағы Хирсл-Коммон аймағында әйелді зорлап бағынуға тырысқан ер адамды қуды. Ол қалың бұталардың арасында шабуылдаушы мен оның құрбанын тауып, шабуылдаушыны қуып шықты, иесін оқиға орнына жетеледі, содан кейін полиция келгенге дейін құрбанды күзетіп тұрды. Шабуылдаушы ауыр сексуалдық шабуыл жасағаны үшін айыпталды және төрт жылға бас бостандығынан айырылды. Оқиғадан кейін полиция Джейкті батырлық наградасына және медальонға ұсынды. Ковентри полиция бөлімінің детективі Клайв Лефтвич: "Біздің ойымызша, Джейк ротвейлері осы ауыр сексуалдық шабуылдың одан да нашарлап кетуіне жол бермеді" деді.