Роберт Фицрой: Теңізші, ғалым және «Болжам» авторы

Кіріспе

Корольдік әскери-теңіз флотының офицері және ғалымы (1805–1865)

Вице-адмирал Роберт Фицрой (5 шілде 1805 – 30 сәуір 1865) – Корольдік әскери-теңіз флотының ағылшын офицері және ғалым. Чарльз Дарвиннің танымал саяхаты кезінде, Фицройдың Отты Жерге және Оңтүстік конусына жасаған екінші экспедициясының капитаны ретінде ол мәңгілік даңққа ие болды. Фицрой – күнделікті ауа райын дәл болжаған, ал оны өзі ойлап тапқан жаңа терминмен атады: "болжам".

Ерте өмір және мансап

Роберт Фицрой Англияның Саффолк графтығындағы Амптон Холл қаласында британдық аристократияның жоғарғы эшелонында және қоғамдық қызмет дәстүрінде дүниеге келді. Әкесі, генерал-лейтенант Чарльз Фицрой арқылы Роберт Англия королі II Чарльздың төртінші ұрпағы болды; оның әкесінің әкесі Август Генри Фицрой, Грэфтонның 3-ші герцогы еді. Анасы, леди Фрэнсис Стюарт, Лондондерридің бірінші маркизінің қызы және Сыртқы істер министрі болған виконт Кастлерегтің жарты қарындасы болды. Төрт жасынан бастап Роберт Фицрой отбасымен бірге Нортгемптонширдегі олардың палладиандық сарайы – Уэйкфилд Лоджда өмір сүрді. Роберттің туған ағасы, сэр Чарльз Фицрой кейін Жаңа Оңтүстік Уэльс, Принц-Эдуард аралы және Антигуаның губернаторы болды. 1818 жылдың ақпанында 12 жасында Фицрой Портсмут қаласындағы Корольдік теңіз академиясына түсті, ал келесі жылы Корольдік теңіз флотына қабылданды. 14 жасында ол 1820 жылдың ортасында Оңтүстік Америкаға бағытталған фрегатқа ерікті шәкірт ретінде мінді және 1822 жылдың қаңтарында елге оралды. Кемеде жүргенде ол мидшипман болып тағайындалды, содан кейін HMS Hind кемесінде қызмет етті. Ол курсты үздік аяқтады және 1824 жылдың 7 қыркүйегінде лейтенант шеніне көтерілді, емтиханды "толық ұпаймен" (100%) тапсырды, бұл нәтижеге бірінші болып жетті. 1828 жылы ол Оңтүстік Америка станциясының бас қолбасшысы контр-адмирал сэр Роберт Уоллер Отуэйдің флаг-лейтенанты болып тағайындалды. Сол кезде "Бигл" кемесі, капитан Прингл Стоукс басқаруымен, капитан Филипп Паркер Кингтің басқаруымен "Авантура" кемесінде "Терра-дель-Фуэго" аймағының гидрографиялық зерттеулерін жүргізіп жатты. Прингл Стоукс қатты депрессияға түсіп, өзін атып өлтірді. Лейтенант Скайринг басшылығымен кеме Рио-де-Жанейроға бағытталды, онда Отуэй 1828 жылдың 15 желтоқсанында Фицройды "Биглдің" (уақытша) капитаны етіп тағайындады. Кеме 1830 жылдың 14 қазанында Англияға оралғанда Фицрой геодезияшы және командир ретінде танымал болды. Зерттеу кезінде оның бірнеше адамы жағалауда кемпінг құрғанда, фуэгиялық жергілікті тұрғындардың тобы олардың қайығын ұрлап кетті. Оның кемесі қуып жетіп, қақтығыстан кейін кінәлілердің отбасыларын кемеге кепіл ретінде алып келді. Ақырында Фицрой екі жігітті, бір қызды және екі ер адамды ұстады (бір ер адам қашып кетті). Оларды жағаға ыңғайлы түрде шығарып салу мүмкін болмағандықтан, ол "жабайыларды өркениетке жеткізуге" шешім қабылдады, оларды миссионер ретінде қайтарудан бұрын "ағылшын тілін, христиан дінінің қарапайым шындықтарын және қарапайым құралдарды пайдалануды" үйретті. Теңізшілер оларға есімдер берді: қызды Fuegia Basket деп атады (ұрланған қайықтың орнына себетке ұқсайтын қолдан жасалған сал болғандықтан), кіші жігітті Jemmy Button (Фицрой оны үлкен перлі түймемен "сатып алған" деседі), ер адамды York Minster (ол тұтқындалған үлкен тасқа байланысты аталды). Екінші, үлкен жігітті Boat Memory деп атады. Фицрой төртіншісін Англияға кемемен әкелді. Boat Memory шешекке қарсы вакцинациядан кейін қайтыс болды. Қалғандарына оқушы миссионер Ричард Мэтьюс күтім жасады және оларды оқытты; олар 1831 жылдың жазында король Уильям IV және королева Аделаиданың сарайына қабылдануға лайықты деп есептелді.

Robert FitzRoy was born at Ampton Hall, Ampton, Suffolk, England, into the upper echelons of the British aristocracy and a tradition of public service. Through his father, General Lord Charles FitzRoy, Robert was a fourth great grandson of Charles II of England; his paternal grandfather was Augustus Henry FitzRoy, 3rd Duke of Grafton. His mother, Lady Frances Stewart, was the daughter of the first Marquess of Londonderry and the half sister of Viscount Castlereagh, who became Foreign Secretary. From the age of four, Robert FitzRoy lived with his family at Wakefield Lodge, their Palladian mansion in Northamptonshire. Robert's half brother Sir Charles FitzRoy later served as Governor of New South Wales, Governor of Prince Edward Island and Governor of Antigua. In February 1818 at the age of 12, FitzRoy entered the Royal Naval College, Portsmouth, and in the following year he entered the Royal Navy. At the age of 14, he embarked as a voluntary student aboard the frigate , which sailed to South America in the middle of 1820, and returned in January 1822. He was promoted to midshipman while on the vessel, then served as such on HMS Hind. He completed his course with distinction and was promoted lieutenant on 7 September 1824, having passed the examination with 'full numbers' (100%), the first to achieve this result. After serving on , in 1828 he was appointed flag lieutenant to Rear Admiral Sir Robert Waller Otway, commander in chief of the South American station, aboard
At that time Beagle, under Captain Pringle Stokes, was carrying out a hydrographic survey of Tierra del Fuego, under the overall command of Captain Phillip Parker King in HMS Adventure. Pringle Stokes became severely depressed and fatally shot himself. Under Lieutenant Skyring, the ship sailed to Rio de Janeiro, where Otway appointed FitzRoy as (temporary) captain of the Beagle on 15 December 1828. By the ship's return to England on 14 October 1830, FitzRoy had established his reputation as a surveyor and commander. During the survey, some of his men were camping onshore when a group of Fuegian natives made off with their boat. His ship gave chase and, after a scuffle, the culprits' families were brought on board as hostages. Eventually FitzRoy held two boys, a girl and two men (one man escaped.) As it was not possible to put them ashore conveniently, he decided to "civilise the savages", teaching them "English the plainer truths of Christianity and the use of common tools" before returning them as missionaries. The sailors gave them names: the girl was called Fuegia Basket (so named because the replacement for the stolen boat was an improvised coracle that resembled a basket), the younger boy Jemmy Button (FitzRoy allegedly 'purchased' him with a large pearl button), the man York Minster (after the large rock so named near which he was captured). The second, elder, boy he named Boat Memory. FitzRoy brought the four back with the ship to England. Boat Memory died following a smallpox vaccination. The others were cared for and taught by the trainee missionary Richard Matthews; they were considered civilised enough to be presented at Court to King William IV and Queen Adelaide in the summer of 1831.

"Бигл" кемесі екінші сапары

1831 жылдың мамыр айының басында Фицрой Ипсвичтен Тори партиясының үміткері ретінде жалпы сайлауға қатысты, бірақ жеңіліске ұшырады. Жаңа қызметке орналасу және Отын Жеріне миссионерлік жоба ұйымдастыру үміті күңкіреп бара жатқандай болды. Ол өз қаражаты есебінен кеме жалдап, Фугиандықтарды Мэтьюспен бірге қайтаруға дайындалып жатқанда, оның досы Фрэнсис Бофорт, британдық Әскери-теңіз министрлігінің гидрографы және оның «жақын туысы», Графтон герцогы, Әскери-теңіз министрлігінде оның ісіне араласты. 1831 жылдың 25 маусымында Фицрой «Бигль» кемесінің командирі қызметіне қайта тағайындалды. Ол кемені жабдықтауға аяқ аспады. Ол командалық қызметтің қиындығы мен жалғыздығын жақсы білді. Ол капитан Стокс пен өзінің туысы виконт Кастлерегтің 1822 жылы үкіметтік қызметте жүргенде өз-өзіне қол жұмсауы туралы естіген. Фицрой 1831 жылдың тамызында Бофортпен сөйлесіп, сапарға лайықты серік табуын сұрады. Мұндай серік оның ғылыми қызығушылықтарын бөлісуі керек, экспедицияның табиғатты зерттеу мүмкіндіктерін тиімді пайдалануы керек, онымен теңдес болып тамақтануы керек және қалыпты адамдық достық сезімді қамтамасыз етуі керек. Бофортпен алғашқы кездескендер (оның ішінде Кембридж университетінің профессоры Дж. С. Хенслоу) бұл мүмкіндікті қабылдамады, бірақ Фицрой ақырында Чарльз Дарвинді осы лауазымға бекітті. Англиядан кетер алдында Фицрой Дарвинге Чарльз Лайелдің «Геология принциптері» кітабының бірінші томын сыйлады – капитан оқыған және жер бетінің ерекшеліктерін өте ұзақ кезеңдерде жүзеге асырылған біртіндеп дамудың нәтижесі ретінде түсіндіретін кітап. Фицрой Лайелден геологиялық ерекшеліктер, мысалы, қатпарлы тастар туралы мәліметтерді жинауды сұрады. Фицрой мен Дарвин жақсы қарым-қатынаста болды, бірақ бес жылдық сапар барысында сөзсіз керішіліктер туды. Капитанның шаршағыш мінезі болды, оның ашушаңдығы оған «Қызыл кофе» деген лақап ат берді, бұл кейде «ессіздікке жақындаған» дау-дамайларға әкелді, Дарвин кейінірек еске алды. 1832 жылдың наурыз айында Бразилиядағы Баияда Дарвин құлдарға қатысты оқиғаларды естігенде қатты ойға келді. Фицрой қатыгездікті қолдамаса да, бір эстансия иесінің құлдарынан еркіндікті қалайтынын сұрап, олар қаламайтындарын айтқанын баяндады. Дарвин Фицройдан құлдар осындай сұраққа өз қожайыны қойғанда шыншылдықпен жауап бере алады деп ойлай ма деп сұрады, бұл туралы капитан ашуланып, Дарвинді бөлмеден шығарып жіберді, егер оның сөзіне күмәнданатын болса, енді бірге өмір сүре алмайтынын айтты; ол Дарвинді өз үстелінен қуды. Түн түсер алдында Фицройдың ашуы басылып, Дарвинге «онымен бірге өмір сүруді жалғастыруын» өтінді. Олар құлдық туралы сөз қозғаудан бас тартты. Олардың арасындағы даулар діни немесе ілімдерге қатысты болған жоқ; мұндай келіспеушіліктер сапардан кейін туды. Фицрой сапар туралы өз жазбасын жазды, соның ішінде «Бигльдің» бұрынғы капитанының жазбаларын өңдеді. Ол 1839 жылдың мамыр айында «Х. М. С. «Адвенчер» және «Бигльдің» зерттеу сапарларының баяны» деген атпен төрт томдық болып жарық көрді, оның үшінші томы Дарвиннің журналы мен ескертулерінен тұрды. Фицройдың жазбасында Күнтопан су туралы ескертулер бөлімі бар. Онда ол «Киелі кітаптардың шынайылығына тікелей немесе жанама түрде қарсы келетін геологтардың» еңбектерін оқып, «күмәнді ойларға алданып», өзінің досына олар өтіп бара жатқан тұнбалы жазықтықтың «қырық күндік топан судың салдарынан пайда болмағанын» айтты. Ол «өз ойлау қабілетінің ерекшелігі мен Киелі кітаптарды білмеуінен» Киелі кітаптағы оқиғаға сенбейтінін жазды. Мұндай ойлар «жас теңізшілердің назарына түсіп қалуы мүмкін» деп уайымдап, ол Киелі кітапты сөзбе-сөз түсінуге деген жаңадан берік шешімін егжей-тегжейлі түсіндірді. Р. Д. Кейнс Дарвиннің күнделігінің 2001 жылғы басылымына жазған кіріспесінде Фицрой діни сенімге келгенін айтады. 1850 жылы Фицрой денсаулығының нашарлауына байланысты белсенді қызметтен зейнеткерлікке шықты. Келесі жылы, 1851 жылы, ол 13 мүшесінің қолдауымен, соның ішінде Чарльз Дарвиннің қолдауымен Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды. 1854 жылы Корольдік қоғамның президенті Фицройды теңіздегі ауа райы деректерін жинаумен айналысатын жаңа бөлімнің басшысы етіп тағайындады. Оның лауазымы Сауда кеңесінің метеорологиялық статистикасы болды, оның үш қызметкері болды. Бұл қазіргі метеорологиялық бюроның алғашқы қадамы болды. Ол кеме капитандарынан ақпарат жинауды, осы мақсатта сынақтан өткен құралдарды беруді және жиналған деректерді есептеуді ұйымдастырды. Фицрой көп ұзамай кеме қатынасы мен балықшылардың қауіпсіздігі үшін ауа райы туралы ақпаратты кеңінен тарату стратегиясын әзірлеуге кірісті. Ол өзінің ұсынысы бойынша әрбір портта орнатылған барометрлерді жобалауға және таратуға басшылық етті, олар кеме экипаждары теңізге шығар алдында кеңес алу үшін қолжетімді болды. Мұндай барометрлерге арналған тас жабындар қазір де көптеген балық аулау портында көрініп тұрады. Оған әртүрлі барометрлердің ойлап табуы жатқызылды. Олар танымал болды және 20 ғасырға дейін өндірісте сақталды, әдетте адмирал Фицройдың интерпретациясы туралы ерекше ескертулермен жазылған. Мысалы: «Көтерілу кезінде: қыста барометрдің көтерілуі қырауды болжайды». 1859 жылы «Ройал Чартер» кемесінің қазасына ұшырауы Фицройды болжамдар жасауға мүмкіндік беретін карталарды жасауға шабысданды, ол «ауа райы болжамы» терминін енгізді. 1860 жылы Фицрой дауыл ескерту конустарын негізгі порттарда желді күткен кезде іске қосу жүйесін енгізді. Ол флоттарды осы жағдайларда портта қалуға бұйырды. Ол 1863 жылы жарық көрген «Ауа райы кітабында» сол кездегі ғылыми пікірлерден әлдеқайда озық болды. Королева Виктория бірнеше рет Фицройға Уайт аралына бара жатқан сапары үшін ауа райы болжамын сұрап хабаршылар жіберді. Көптеген балық аулау флотының иелері дауыл туралы ескертулерді жариялауға қарсы болды, бұл флоттардың портты тастап кетпеуін талап етті. Осы қысымның нәтижесінде Фицройдың жүйесі оның қайтысынан кейін қысқа мерзімге тоқтатылды. Балық аулау флотының иелері балықшылардың қысымын ескермеді, олар үшін Фицрой көптеген өмірлерді сақтап қалған батыр болды. Жүйе 1874 жылы жеңілдетілген түрінде қайта жаңартылды. Фицрой лейтенант Стивен Мартин Саксбидің ай фазасына байланысты ауа райын болжау әдісін жалған ғылым ретінде жоққа шығарды. Саксби өзінің «Саксби ауа райы жүйесі» кітабының екінші басылымында (1864) Фицройдың аргументтеріне қарсы тұруға тырысты.

In early May 1831 FitzRoy stood as Tory candidate for Ipswich in the general election, but was defeated. His hopes of obtaining a new posting and organising a missionary project to Tierra del Fuego appeared to be failing. He was arranging for the charter of a ship at his own expense to return the Fuegians with Matthews when his friend Francis Beaufort, Hydrographer to the British Admiralty, and his "kind uncle", the Duke of Grafton, interceded on his behalf at the Admiralty. On 25 June 1831 FitzRoy was re appointed commander of the Beagle. He spared no expense in fitting out the ship. He was conscious of the stressful loneliness of command. He knew of the suicides both of Captain Stokes and of his uncle Viscount Castlereagh, who had cut his own throat in 1822 while in government office. FitzRoy talked to Beaufort in August 1831, asking him to find a suitable gentleman companion for the voyage. Such a companion should share his scientific tastes, make good use of the expedition's opportunities for researching natural history, dine with him as an equal, and provide a semblance of normal human friendship. While those Beaufort first approached (including Professor J. S. Henslow of the University of Cambridge) turned the opportunity down, FitzRoy eventually approved Charles Darwin for the position. Before they left England, FitzRoy gave Darwin a copy of the first volume of Charles Lyell's Principles of Geology, a book the captain had read that explained terrestrial features as the outcome of a gradual process taking place over extremely long periods. FitzRoy took a request from Lyell to record observations on geological features, such as erratic boulders. FitzRoy and Darwin got on well together, but there were inevitable strains during the five year survey voyage. The captain had a violent temper, his outbursts had gained him the nickname "Hot Coffee", which resulted in quarrels sometimes "bordering on insanity", as Darwin later recalled. On a memorable occasion in March 1832 at Bahia, Brazil, Darwin was horrified at tales of the treatment of slaves. FitzRoy, while not endorsing brutality, recounted how an estancia owner once asked his slaves if they wished to be free and was told they did not. Darwin asked FitzRoy if he thought slaves could answer such a question honestly when it was posed by their master, at which the captain lost his temper and, before storming out, told Darwin that if he doubted his word they could no longer live together; effectively he banished Darwin from his table. Before nightfall FitzRoy's temper cooled and he sent an apology, with the request that Darwin "continue to live with him." They avoided the subject of slavery from that time on. None of their quarrels were over religious or doctrinal issues; such disagreements came after the voyage. FitzRoy wrote his account of the voyage, including editing the notes of the previous captain of the Beagle. It was published in May 1839 as the Narrative of the Surveying Voyages of H. M. S. Adventure and Beagle, in four volumes, including Darwin's Journal and Remarks, 1832–1836 as the third volume. FitzRoy's account includes a section of Remarks with reference to the Deluge in which he admits that, having read works "by geologists who contradict, by implication, if not in plain terms, the authenticity of the Scriptures" and "while led away by sceptical ideas," he had remarked to a friend that the vast plain of sedimentary material they were crossing "could never have been effected by a forty days' flood." He wrote that in his "turn of mind and ignorance of scripture," he was willing to disbelieve the Biblical account. Concerned that such ideas might "reach the eyes of young sailors," he explains in detail his renewed commitment to a literal reading of the Bible, with arguments that rock layers high in the mountains containing sea shells are proof of Noah's Flood and that the six days of creation could not have extended over aeons because the grass, herbs and trees would have died out during the long nights. R. D. Keynes, in his introduction to the 2001 edition of Darwin's diary, suggests that FitzRoy had undergone a religious conversion. In 1850, FitzRoy retired from active service, partly due to ill health. The following year, in 1851, he was elected to the Royal Society with the support of 13 fellows, including Charles Darwin. In 1854, on the recommendation of the President of the Royal Society, FitzRoy was appointed as chief of a new department to deal with the collection of weather data at sea. His title was Meteorological Statist to the Board of Trade, and he had a staff of three. This was the forerunner of the modern Meteorological Office. He arranged for captains of ships to provide information, with tested instruments being loaned for this purpose, and for computation of the data collected. FitzRoy soon began to work on strategies to make weather information more widely available for the safety of shipping and fishermen. He directed the design and distribution of a type of barometer which, on his recommendation, was fixed at every port to be available to crews for consultation before setting out to sea. Stone housings for such barometers are still visible at many fishing harbours. The invention of several different types of barometers was attributed to him. These became popular and continued in production into the 20th century, characteristically engraved with Admiral FitzRoy's special remarks on interpretation, such as: "When rising: In winter the rise of the barometer presages frost." A storm in 1859 that caused the loss of the Royal Charter inspired FitzRoy to develop charts to allow predictions to be made in which he coined the term "weather forecast". In 1860, FitzRoy introduced a system of hoisting storm warning cones at the principal ports when a gale was expected. He ordered fleets to stay in port under these conditions. The Weather Book, which he published in 1863, was far in advance of the scientific opinion of the time. Queen Victoria once sent messengers to FitzRoy's home requesting a weather forecast for a crossing she was about to make to the Isle of Wight. Many fishing fleet owners objected to the posting of gale warnings, which required that fleets not leave the ports. Under this pressure, FitzRoy's system was abandoned for a short time after his death. The fishing fleet owners reckoned without the pressure of the fishermen, for whom FitzRoy had been a hero responsible for saving many lives. The system was eventually reinstated in simplified form in 1874. FitzRoy debunked Lieutenant Stephen Martin Saxby's lunar weather forecasting method as pseudoscience. Saxby tried to counter FitzRoy's arguments in the second edition of his book Saxby Weather System (1864).

Өлім және мұра

Фицрой 1857 жылы резервтік тізімде контр-адмирал болып, 1863 жылы вице-адмирал болып тағайындалды. Алдағы жылдары метеорологиялық бюродағы ішкі және сыртқы проблемалар, қаржылық алаңдаушылықтар, денсаулығының нашарлауы және депрессиямен күресі оған ауыр тиді. 1865 жылдың 30 сәуірінде вице-адмирал Фицрой жүзіне бритва тікеп, өзіне қол жұмсады. Бұл оқиға Линдхерст, Вестоу Хилл, Норвудта болды. (Чарльз Дарвин 100 фунт стерлинг көмектесті). Виктория патшайымы оның жесірі мен қызына Гэмптон-Корт сарайындағы арнайы пәтерлерді пайдалануға рұқсат берді. Фицрой Лондонның оңтүстігіндегі Верхний Норвудтағы Әулиелер шіркеуінің алдыңғы зиратында жерленген. Оның ескерткішін метеорологиялық бюро 1981 жылы қалпына келтірді. Фицройдың «Бигль» экспедицияларынан туған жарияланымдары Чилидің Патагонияны зерттеуіне және қоныстануына ықпал етті. Оның Магеллан бұғазында британдық база құру туралы ұсынысы, британ аралдары мен Австралия арасындағы саяхатқа көмектесу мақсатында, 1840 жылдары Чилидің бұғазды басып алу шешіміне септігін тигізді. Фицройдың «Оңтүстік Америкаға арналған теңіз саяхаты нұсқаулары» кітабы Чили теңіз күштерінің гидрографы Франсиско Хадсонды 1850 жылдары Чилоэ архипелагынан Магеллан бұғазына дейінгі ішкі сулар арқылы өтетін теңіз жолының болу мүмкіндігін зерттеуге итермеледі. Енрике Симпсон 1870 жылы «Фицройдың картасы [Мелинка 43° 53' S] нүктесіне дейін өте точный, бірақ одан әрі пайдасыз» деп, Фицройдың картасын тиімсіз деп тапты. Осылайша Мелинкадан оңтүстікке қарай Симпсон Хосе де Мораледа и Монтероның 18 ғасырдың соңындағы суреттемелеріне көбірек сүйенді. Симпсонның замандасы Франсиско Видал Гормаз Фицрой мен Дарвиннің жалпы жұмысын сынап, олардың Патагония аралдарының маңыздылығын мойындамағанын айтты.

Жеке өмір

Роберт Фицрой екі рет үйленген. 1836 жылы генерал-майор Эдвард Джеймс О'Брайен мен Рейчел Шарлотта Фробишердің қызы Мэри Генриетта О'Брайенге үйленді. Олардың төрт баласы болды: Эмили Уна, Фанни, Кэтрин және Роберт О'Брайен. Бірінші әйелі қайтыс болғаннан кейін, ол 1854 жылы Лондонда Хит Холлдың Джон Генри Смитінің қызы Мария Изабелла Смитпен үйленді. Смит өзінің бірінші туысы, леди Элизабет Энн Фицроймен үйленген, екеуі де Роберт Фицрой сияқты Графтонның 3-ші герцогының немерелері болған. Леди Элизавета Графтонның 4-ші герцогының қызы және Роберт Фицройдың бірінші туысы болды. Сондықтан Мария Изабелла Роберттің бірінші туысы болды. Олардың бір қызы Лора Мария Елизавета (1858–1943) болды. Ол оның 200 жылдығына (2005) арналды және оның 1833 жылғы 23 қаңтардағы Улая шығанағына қонуын еске алады. Фицройдың екі жүз жылдық мерейтойына арналған тағы бір ескерткіш оның 1830 жылы 19 сәуірде Хорн мүйісіне қонуын еске алады. Аргентина мен Чили шекарасындағы Фицрой тауының атын аргентиналық ғалым және зерттеуші Франсиско Морено қойған. Бұл тау биік. Жергілікті тұрғындар оған есім қоймаған, оның орнына осы және басқа шыңдар үшін chaltén сөзін (түтін шығаратын тау деген мағынада) қолданған. Батыс Австралияның солтүстігіндегі Фицрой өзеніне сол кезде HMS Beagle (бұрын Фицрой басқарған) кемесінің командирі лейтенант Джон Лорт Стоукс оның есімін берген. Оңтүстік Америкадағы қылқан жапырақты Fitzroya cupressoides ағашы, сондай-ақ, Дарвиннің "Бигль" кемесімен жасаған саяхаты кезінде ашқан дельфин түрі Delphinus fitzroyi оның құрметіне аталған. Фицрой, Фолкленд аралдары және Порт Фицрой, Жаңа Зеландия да оның есімімен аталған. Екінші дүниежүзілік соғыстағы Капитан класындағы фрегат, сондай-ақ, "Адмирал Фицрой" (бұрынғы) деп аталған метеорологиялық кеме де оның есімімен аталған. 2010 жылы Жаңа Зеландияның Су және атмосфералық зерттеулер ұлттық институты (NIWA) өзінің жаңа IBM суперкомпьютерін оның құрметіне "FitzRoy" деп атады. 2002 жылғы 4 ақпанда кеме болжамындағы теңіз аймағы Finisterre (кішкентай) француз және испан болжамымен шатастыруды болдырмау үшін қайта аталды. Ұлыбританияның метеорологиялық қызметі олардың негізін қалаушысының құрметіне "FitzRoy" деп атады. Фицрой Плимут университетіндегі Фицрой ғимаратында еске алынған, оны Жер, мұхит және қоршаған ортаны зерттеу мектебі пайдаланады. Фицройдың үйінде, 38 Onslow Square, Лондон, көк тақта орнатылған. Вице-адмирал Роберт Фицрой Фолкленд аралдары мен Сент-Хелена үшін Royal Mail шығарған екі маркада бейнеленген. Фицрой аралы, Австралияның Квинсленд штатында, Фицрой өзені және Батыс Австралиядағы Фицрой өткелі де оның есімімен аталған.

Robert FitzRoy married twice. He married Mary Henrietta O'Brien, daughter of Major General Edward James O'Brien and Rachel Charlotte Frobisher, in 1836. They had four children: Emily Unah, Fanny, Katherine and Robert O'Brien. After the death of his first wife, he married Maria Isabella Smyth, daughter of John Henry Smyth of Heath Hall, Heath, West Yorkshire (son of the politician John Smyth), in London in 1854. Smyth had married his first cousin, Lady Elizabeth Anne FitzRoy—both being grandchildren of the 3rd Duke of Grafton, as was Robert FitzRoy. Lady Elizabeth was daughter of the 4th Duke of Grafton and was a first cousin of Robert FitzRoy. Maria Isabella was therefore Robert's first cousin once removed. They had one daughter, Laura Maria Elizabeth (1858–1943). It was presented in his bicentenary (2005) and commemorates his 23 January 1833 landing on Wulaia Cove. Another memorial, presented also in FitzRoy's bicentenary, commemorates his Cape Horn landing on 19 April 1830.]] Mount Fitz Roy at the Argentina–Chile border was named after him by the Argentine scientist and explorer Francisco Moreno. It is high. The aboriginals had not named it, and used the word chaltén (meaning smoking mountain) for this and other peaks. Fitzroy River, in northern Western Australia, was named after him by Lieutenant John Lort Stokes who, at the time, commanded HMS Beagle (previously commanded by FitzRoy). The South American conifer Fitzroya cupressoides is named after him, as well as the Delphinus fitzroyi, a species of dolphin discovered by Darwin during his voyage aboard the Beagle. Fitzroy, Falkland Islands and Port Fitzroy, New Zealand are also named after him. The World War II Captain class frigate was named after him, as was the weather ship Admiral Fitzroy (formerly ). In 2010 New Zealand's National Institute of Water and Atmospheric Research (NIWA) named its new IBM supercomputer "FitzRoy" in honour of him. On 4 February 2002, when the shipping forecast sea area Finisterre was renamed to avoid confusion with the (smaller) French and Spanish forecast area of the same name, the new name chosen by the UK's Meteorological Office was "FitzRoy", in honour of their founder. FitzRoy has been commemorated by the Fitzroy Building at the University of Plymouth, used by the School of Earth, Ocean and Environmental Science. There is blue plaque on FitzRoy's house at 38 Onslow Square, London. Vice Admiral Robert FitzRoy was commemorated on two stamps issued by the Royal Mail for the Falkland Islands and St Helena. Fitzroy Island in Queensland, Australia, is named after FitzRoy, as are the Fitzroy River and subsequently Fitzroy Crossing in Western Australia.

Көркем шығармаларда

BBC 1978 жылы BAFTA сыйлығын жеңіп алған «Чарльз Дарвиннің саяхаты» атты телесериалды түсірді, онда капитан Роберт Фицрой рөлін актер Эндрю Берт сомдады, ал Дарвин рөліне Малкольм Стоддард тартылды. Сериал сюжеті Дарвин мен Фицройдың HMS Beagle кемесіндегі және одан кейінгі тарихи қарым-қатынасын көрсетеді. 1997 жылы Джульет Айкройдтың «Фицрой» пьесасы алғаш рет Рединг университетінде қойылды. Кейін ол «Шегіртке мен дельфин» деген атаумен қойылды – бұл Дарвиннің реясы мен «Delphinus fitzroyi» деп аталған қараңғы дельфиніне сілтеме жасайды, ал пьеса 2013 жылдың қазан айында «Дарвин және Фицрой» деп жарияланды. Аргентиналық жазушы Сильвия Ипаррагирренің «Тьерра-дель-Фуэго» романы 2000 жылы жарық көрді. Роман Фицройдың Ямана тайпасын «мәдениеттендіру» әрекетінің оқиғасын, британдық-аргентиналық Джек Геварраның ойдан шығарылған баяндауы арқылы қайта баяндайды. Роман Sor Juana de la Cruz сыйлығына ие болды және Харди Сент-Мартиннің аудармасында ағылшын тіліне аударылды. Гарри Томпсонның «Бұл қараңғылық» романы 2005 жылы жарық көрді (АҚШ-та 2006 жылы «Әлем шетіне» деген атаумен жарияланды). Романның сюжеті Фитцрой, Дарвин және Бигл экспедицияларымен байланысты басқа да адамдардың өмірін 1828 мен 1865 жылдар аралығында көрсетеді. Ол 2005 жылғы Man Booker сыйлығының ұзақ тізіміне енді (бірақ Томпсон 2005 жылдың қарашасында қайтыс болды). Шон Хойдтың «Дарвиннің армандары» романы 2008 жылы жарық көрді және 2016 жылы жаңа басылымда қайта басылды. Роман Дарвин мен Фицройдың алғашқы кездесуімен басталады және Дарвин Фицройдың өзін-өзі өлтіргені туралы хабар алғанда аяқталады. Сюжетте ойдан шығарылған «армандар» араласып, эволюциялық ойшылдардың идеялары мыңдаған жылдар бойында нақты болған жағдайды көзге елестетеді. Сондай-ақ, армандар Дарвиннің санасының өміріндегі маңызды тақырыптармен, мысалы, сүйікті қызы Эннидің өлімімен және Фицроймен өмір бойы достық пен бәсекелестікпен қалай күрескенін көрсетеді. Хеннинг Манкеллдің «Дарвинс Каптен» пьесасы 2009 жылы жарық көрді және 2010 жылы Стокгольмдегі Корольдік драма театрында әлемдік премьерасы өтті. Пьеса Дарвин мен оның Бигл кемесімен жасаған саяхаты туралы: бес жылдық сапардан кейін көп жылдар өткен соң Дарвин кемедегі капитаны Фицройдың өзін-өзі өлтіргені туралы хабар алады. Пьеса Дарвиннің жаңалықтарына реакцияны, сондай-ақ өмірдің жалғыз жаратушысы ретінде Құдайға сенімге негізделген әлемде қалыптасқан идеяларға қарсы тұрудың салдарынан көрсетеді.

The BBC made a BAFTA award winning television series in 1978 titled The Voyage of Charles Darwin where Captain Robert Fitzroy was played by actor Andrew Burt with Malcolm Stoddard as Darwin with a storyline that followed the historic interaction between Darwin and FitzRoy before and after their time together on HMS Beagle. In 1997, the play FitzRoy by Juliet Aykroyd was first performed at the University of Reading. It has since been performed under the title The Ostrich and the Dolphin – alluding to Darwin's rhea and the dusky dolphin, named Delphinus fitzroyi by Darwin – before being published as Darwin & FitzRoy in October 2013. A novel by Argentinian writer, Sylvia Iparraguirre, entitled Tierra del Fuego, was published in 2000. It retells the story of Fitzroy's experiment with "civilizing" the Yamaná from the perspective of a fictional narrator, British Argentinian Jack Guevarra. The novel received the Sor Juana de la Cruz prize and was translated into English by Hardie St. Martin. A novel entitled This Thing of Darkness by Harry Thompson was published in 2005 (it was published in the U. S. in 2006 under the title To the Edge of the World). The novel's plot followed the lives of FitzRoy, Darwin and others connected with the Beagle expeditions, following them between the years of 1828 and 1865. It was a nominee on the long list for the 2005 Man Booker Prize (although Thompson died in November 2005). The novel Darwin's Dreams by Sean Hoade was published in 2008 and republished in a new edition in 2016. The novel begins with the first meeting of Darwin and FitzRoy and ends with Darwin receiving notice of FitzRoy's suicide. The plot is interlaced with fictional "dreams" that imagine how the world would be if the ideas of evolutionary thinkers over the millennia had been literally true. The dreams also show how Darwin's subconscious dealt with major themes in his life such as the death of his beloved daughter Annie and his lifelong friendship and rivalry with FitzRoy. The play Darwins Kapten was published by Henning Mankell in 2009, and had its world premiere in 2010 at the Royal Dramatic Theatre in Stockholm. It is about Darwin and his journey on the Beagle: many years after the five year long voyage, Darwin receives a message that his captain on the ship, FitzRoy, has died by suicide. The play portrays the reception of Darwin's discoveries, as well as the consequences of taking a stand against existing ideas in a world that is built on belief in God as the only creator of life.