Кіріспе

Солтүстік Америка және Еуразия тақталарының арасындағы Мұзды мұхиттың астындағы орта мұхиттық жота – Гакель жотасы (бұрын Нансен кордильерасы және Арктикалық орта мұхит жотасы деп аталған). Бұл Солтүстік Америка және Еуразия тақталары арасындағы дивергентті тектоникалық тақта шекарасы болып табылады. Ол Мұзды мұхиттың Еуразиялық алабында, Гренландия мен Сібірдің арасында орналасқан. Геологиялық тұрғыдан алғанда, ол Атлант Орта мұхит жотасының солтүстік бөлігін Лаптев теңізінің жарылысымен байланыстырады.

Тарих

Гаккель қырқасының бар екендігі және шамамен орналасқан жері советтік полярлық зерттеуші Яков Яковлевич Гаккель тарапынан болжанған және 1950 жылдар шамасында Арктикадағы советтік экспедицияларында расталған. Қырқа оның есімімен аталады, ал атау 1987 жылғы сәуірде SCUFN (бұл органның бұрынғы атауымен, Географиялық атаулар және мұхит түбінің геологиялық нысандарының номенклатурасы жөніндегі кіші комитеті) тарапынан мойындалды. 2001 жылы екі зерттеу кемесі – неміс Polarstern және американдық Healy, бірнеше ғалымдар тобымен бірге Гаккель қырқасын зерттеу және петрологиялық үлгілер жинау үшін сапар жасады. Бұл экспедицияның нәтижесінде гидротермальдық тетіктердің бар екенін көрсететін дәлелдер табылды. 2007 жылы Вудс-Холл океанографиялық институты «Арктикалық Гаккель тетіктер экспедициясын» (AGAVE) жүргізді, оның барысында күтпеген жаңалықтар ашылды, соның ішінде қырқаның осьтік аңғарын жабатын (ауданы 10 км²-ден асатын) біртұтас емес, фрагменттелген пирокластикалық вулканизм шөгінділері табылды. Бұл орта мұхиттық қырқаларының магмасындағыдан он есе көп мөлшердегі ұшқыш заттардың болуын көрсетеді. AGAVE экспедициясы Гаккель қырқасында «еркін жүзу» роботтық суасты кемелерін пайдалана отырып, «жартылай оннан астам жаңа түрлерді қамтитын микробтық қоғамдастықтардың ерекше «кілемдерін»» ашты. 2014 жылы «Аврора» деп аталған гидротермальдық нысан табылды. Аврорада метанның жоғары деңгейі және жоғары температура байқалады, бұл тетік аймағының астындағы су мен ультранегізді тау жыныстары арасындағы әрекеттесуді (базальттық реакция емес) көрсетеді. Аврораның геохимиясы Атлант мұхитындағы «Радуга» тетіктер аймасына ұқсас болуы мүмкін.

Геология

Гаккель жотасының ұзындығы шамамен бір мың километрге жуық және ол Жердегі ең баяу таралатын жота болып табылады, таралу жылдамдығы жылына бір сантиметрден кем. Ол оңтүстікке қарай жалғасып, Книпович жотасымен қосылады. Гаккель жотасы ешқандай трансформациялық жарылымдармен ығыстырылмаған. Жотада өзгермелі бағыты мен вулканизмнің әртүрлі деңгейі бар сегменттері бар: Лена ойысынан (7° ББ, 3° ШБ бойлық), Аз магмалық аймақтан (3° ШБ-ден 29° ШБ бойлық) және Шығыс магмалық аймақтан (29° ШБ-ден 89° ШБ-ге дейін). Жанартау активтілігінің үзілістері өте суық қабық пен мантияны көрсетеді, бұл өте төмен таралу жылдамдығымен байланысты болуы мүмкін, бірақ жотаның кейбір бөліктерінің неге басқаларына қарағанда магмалық екені әлі белгісіз. Қабықтың астындағы мантиядан сейсмик оқиғалар тіркелді, бұл мұхиттың ортасындағы жоталар үшін өте ерекше жағдай. Бұл Гаккель жотасының мантиясы мен қабығының, Оңтүстік-Батыс Үнді жотасының кейбір бөліктері сияқты, өте суық екенін растайды.

Гидротермиялық белсенділік

Гаккель қырқасында бірнеше расталған және болжамды гидротермальдық алаңдар бар, оның ішінде Аврора (2014 жылы көзбен расталған) және Лакки Б (2001 жылы теңіз түбінен үлгі алынған). Тағы да көп жерлер болжамдалған, бірақ жоғары ендіктердегі мұздық жағдайлардың қиындығына байланысты расталмады.