Дэвид Келли: Биологиялық қару сарабының тағдыры

Кіріспе

Уэльстік биологиялық қару сарапшысы (1944–2003)

Дэвид Кристофер Келли (14 мамыр 1944 – 17 шілде 2003) – уэльстік ғалым және биологиялық қару (BW) саласындағы сарапшы. Порт-Даундағы Қорғаныс микробиология бөлімінің бұрынғы басшысы Келли 1990-шы жылдардың басында АҚШ пен Ұлыбританияның бірлескен тобымен бірге Ресейдегі азаматтық биотехнологиялық объектілерді тексерді және олардың жасырын және заңсыз биологиялық қару бағдарламасын жүргізіп жатқанына тоқталды. 1991 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Арнайы комиссиясына (UNSCOM) Ирактағы бас қару инспекторы ретінде тағайындалды және 1991 жылдың мамырынан 1998 жылдың желтоқсанына дейін ұйымның он миссиясын басқарды. Ол сондай-ақ UNSCOM-ның ізбасары – Біріккен Ұлттар Ұйымының Бақылау, тексеру және растау комиссиясымен (UNMOVIC) жұмыс істеді және олардың бірнеше миссиясын Иракқа жетекшілік етті. UNMOVIC-те жұмыс істеген кезінде Салман Пак объектісіндегі көкжүрген өндірісі бағдарламасын және Аль-Хакумдағы биологиялық қару бағдарламасын анықтауда маңызды рөл атқарды. 2002 жылы Ирактың жаппай қырып-жою қарулары туралы есеп жарияланғаннан кейін бір жыл өткен соң, Келли Ирактың кейбір химиялық және биологиялық қарулары 45 минут ішінде қолданысқа жіберуге дайын екенін айтқан сөз туралы BBC журналисі Эндрю Гиллиганмен жасырын әңгімелесті. Гиллиган бұл туралы BBC Radio 4-тің Today бағдарламасында хабарлағанда, «45 минут» деген талапты Даунинг-стрит коммуникациялар директоры Аластер Кэмпбеллтің талабы бойынша қосылғанын мәлімдеді; Келли Кэмпбеллдің сілтеме енгізуге күш көрсеткенін жоққа шығарды. Үкімет бұл мәлімдемеге байланысты BBC-ге шағымданды, бірақ олар одан бас тартты; Даунинг-стрит пен BBC арасында саяси шиеленіс туды. Келли Қорғаныс министрлігіндегі басшыларына өзі ақпарат көзі болуы мүмкін екенін хабарлады, бірақ Гиллиган өзі айтпаған мәселелерді көтергендіктен, ол жалғыз емес деп ойлады. Келлидің есімі БАҚ-қа белгілі болды және оны 15 шілдеде Парламенттік барлау және қауіпсіздік, сондай-ақ Сыртқы істер комитеттерінің алдына шақырды. Екі күннен кейін Келли үйінің жанында қайтыс болды, өзіне-өзі қол жұмсаған. Келлидің өзіне-өзі қол жұмсауынан кейін премьер-министр Тони Блэр Солтүстік Ирландияның бұрынғы Лорд-бас судьясы лорд Хаттон басшылығымен үкіметтік тергеуді тапсырды. Тергеу Келли өзіне-өзі қол жұмсағанына тоқталды. Хаттон сондай-ақ Келлидің өліміне басқа тараптардың қатысы жоқ екенін мәлімдеді. Келлидің қайтысының мән-жайы туралы пікірталас жалғасты, ал 2010 және 2011 жылдар аралығында Бас прокурор Доминик Грив істі қайта қарады; ол Келлидің өзіне-өзі қол жұмсағанына «нақты дәлелдер» бар деген қорытындыға келді. 2010 жылы өлімнен кейінгі сараптама және токсикологиялық есептер жарияланды; екі құжат та Хаттон тергеуінің қорытындысын растады. Келлидің қайтысы туралы бірнеше деректі фильмдер түсірілді және телеарналарда, сахнада және баспа беттерінде көркемделіп суреттелді. Ол 1994 жылы Святого Михаила и Святого Георгия орденінің серігі (CMG) болып тағайындалды және 2003 жылдың мамырында рыцарлық атаққа ие болуы мүмкін еді, деп Хаттон мәлімдеді. Ирактағы еңбегі үшін ол Нобель бейбіт сыйлығына үміткер ретінде ұсынылды.

David Christopher Kelly (14 May 1944 – 17 July 2003) was a Welsh scientist and authority on biological warfare (BW). A former head of the Defence Microbiology Division working at Porton Down, Kelly was part of a joint US UK team that inspected civilian biotechnology facilities in Russia in the early 1990s and concluded they were running a covert and illegal BW programme. He was appointed to the United Nations Special Commission (UNSCOM) in 1991 as one of its chief weapons inspectors in Iraq and led ten of the organisation's missions between May 1991 and December 1998. He also worked with UNSCOM's successor, the United Nations Monitoring, Verification and Inspection Commission (UNMOVIC) and led several of their missions into Iraq. During his time with UNMOVIC he was key in uncovering the anthrax production programme at the Salman Pak facility, and a BW programme run at Al Hakum. A year after the publication of the 2002 dossier on Iraqi weapons of mass destruction—which stated that some of Iraq's chemical and biological weapons were deployable within 45 minutes—Kelly had an off the record conversation with Andrew Gilligan, a BBC journalist, about the claim. When Gilligan reported this on BBC Radio 4's Today programme, he stated that the "45 minutes" claim was included at the insistence of Alastair Campbell, the Downing Street Director of Communications; Kelly denied that he said Campbell had forced in the reference. The government complained to the BBC about the claim, but they refused to recant on it; political tumult between Downing Street and the BBC developed. Kelly informed his line managers in the Ministry of Defence that he might have been the source, but did not think he was the only one, as Gilligan had reported points he had not mentioned. Kelly's name became known to the media, and he was called to appear on 15 July before the parliamentary Intelligence and Security and Foreign Affairs select committees. Two days later Kelly was found dead near his home, having killed himself. Following Kelly's suicide Tony Blair, the Prime Minister, set up a government inquiry under Lord Hutton, a former Lord Chief Justice of Northern Ireland. The inquiry concluded that Kelly had killed himself. Hutton also stated that no other parties were involved in Kelly's death. There was continued debate over the manner of Kelly's death, and the case was reviewed between 2010 and 2011 by Dominic Grieve, the Attorney General; he concluded that there was "overwhelmingly strong" evidence that Kelly had killed himself. The post mortem and toxicology reports were released in 2010; both documents supported the conclusion of the Hutton Inquiry. The manner of Kelly's death has been the subject of several documentaries and has been fictionalised on television, on stage and in print. He was appointed as Companion of the Order of St Michael and St George (CMG) in 1994 and might well have been under consideration for a knighthood in May 2003, according to Hutton. His work in Iraq earned him a nomination for the Nobel Peace Prize.

Жас шағы, білім және алғашқы жұмыс орны: 1944-1984

Дэвид Кристофер Келли 1944 жылғы 14 мамырда Оңтүстік Уэльстегі Гламморган штатының Ллвинипия қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы Томас Джон Келли және Маргарет Уильямс болды; Томас Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік әуе күштері ерікті резервінде сигнал офицері ретінде қызмет еткен мектеп мұғалімі еді. 1951 жылы Томас пен Маргарет ажырасып, ол кішкентай ұлын алып, Понтиприддте ата-анасымен бірге тұрды. Он бір жасынан бастап ол жергілікті гимназияда оқыды. Ол мектепте белсенді спортшы және музыкант болды, Уэльстің жастар кросс-кантри жүгіру командасы құрамына іліккен; ол Уэльстің Ұлттық жастар оркестрінде контрабас орындады және саксофонды жоғары деңгейде тарту етті. 1963 жылы Келли Лидс университетіне химия, ботаника және биофизика мамандықтарын оқуға түсті. Екі жылдан кейін анасы рецепт бойынша берілген барбитураттарды артық мөлшерде қабылдап қайтыс болды. Сот сарапшыларының қорытындысы ашық болғанымен, Келли анасының өз-өзіне қол жұмсағанына сенді. Осы қайғылы оқиғадан кейін Келли ұйқысыздықтан қиналды және оған ұйқы таблеткалары тағайындалды; сондай-ақ, оған дипломдық жұмысын аяқтауға қосымша бір жыл берілді. 1967 жылы ол бактериология мамандығы бойынша бітірді, ал кейін Бирмингем университетінен вирусология мамандығы бойынша магистр дәрежесін алды. Бірінші және екінші дәрежелерін аяқтағаннан кейін, 1967 жылғы 15 шілдеде ол Бингли мұғалімдер даярлау колледжінде оқыған Дженис Вэудриге үйленді. Келли 1968 жылы Оксфорд университетінің Жәндіктер патологиясы бөліміне, Линакр колледжінің студенті ретінде қабылданды. 1971 жылы ол микробиология ғылымдарының докторы ғылымын қорғады; оның диссертациясының тақырыбы "Клеткалық культуралардағы кейбір ілгекті вирустардың көбеюі" болды. 1970 жылдардың басында ол Уорик университетінде докторантурадан кейінгі зерттеулер жүргізді, содан кейін 1970 жылдардың ортасында Оксфордқа оралып, Вирусология және қоршаған орта микробиологиясы институтында жұмыс істеді. Ол онда "Сподоптера" және "Эдес" сияқты зиянкестерге қарсы вирусологиялық зерттеулер жүргізді. Ол Бас ғылыми қызметкер лауазымына дейін көтерілді; оның жұмысының көп бөлігі жәндіктер вирустарын зерттеуге арналған еді.

Портон Даун, Ресей және Ирак: 1984-2003

1984 жылы Келли Қорғаныс министрлігіне (Қорғаныс министрлігі) Уилтширдегі Портон Даун қаласындағы Қорғаныс микробиология бөлімінің басшысы болып орналасты. Ол келген кезде бөлімде аз ғана микробиолог болды, және олардың көп бөлігі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қару ретінде қолданылған көмірқара ауруымен эксперименттер жүргізілген Груинард аралын залалсыздандырумен айналысты. Ол бөлімінің қызмет аясын кеңейтіп, биологиялық қорғаныс саласында зерттеулер жүргізу үшін қосымша қаржы алды. Келли мен оның командасының жұмысының нәтижесінде Ұлыбритания 1990-1991 жылдардағы Перс шығанағы соғысында биологиялық қорғаныс мүмкіндіктерін қолдана алды.

UNSCOM-қа тағайындалу

Перс шығанағындағы соғыс аяқталғаннан кейін Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінің 687 қарары Ирактың капитуляциясын бекітті. Құжатта "Ирак халықаралық бақылау астында барлық химиялық және биологиялық қаруларды жоюға, алып тастауға немесе зиянсыз етуге безусловно келіседі" делінген. Бұл "Ирактың биологиялық, химиялық және зымырандық қабілеттерін орнында дереу тексеру үшін арнайы комиссия құру арқылы қамтамасыз етілуі керек, бұл тексеру Ирактың мәлімдемелеріне және арнайы комиссияның өзі анықтайтын қосымша нысандарға негізделеді" деп көрсетілген. Осылайша құрылған топ – Біріккен Ұлттар Ұйымының Арнайы комиссиясы (UNSCOM) болды, ал Келли 1991 жылы Ирактағы бас қару инспекторларының бірі ретінде тағайындалды. Ирактықтар ЮНСКОМ директоры Рольф Экеусқа елдегі жаппай қырып-жоятын қаруды (ЖҚҚ) зерттеу және өндіруге байланысты нысандардың тізімін ұсынды, олардың шамамен жартысы "Шөл дауылы" операциясы кезінде бомбаланды. Осы нысандар тергеудің бастапқы нүктесі болды. 1991 жылдың тамызында Келли БҰҰ-ның биологиялық қару сарапшыларының алғашқы тобын елге жетектеді. Инспекциялық топтар қайда баратыны туралы сұраққа ол журналистерге: "Біз биологиялық белсенділікке қатысты ерекшеліктері бар деп санайтын нысандарға барамыз, бірақ қазіргі уақытта мен ашық көзқарасқа иемін" деді. ЮНСКОМ-ның алғашқы миссиялары Ирактың биологиялық немесе химиялық бағдарламасына ешқандай дәлел таппады, бірақ АҚШ барлау қызметі биологиялық немесе химиялық соғыс зерттеулерімен байланысты деп күдіктенген кейбір нысандардың заңды екенін анықтады. Олардың ішінде нан пісіретін орын, Самаррадағы фармацевтикалық зерттеулер орталығы, сүт зауыты және мал сою комбинаты болды. 1991 жылдың мамырынан 1998 жылдың желтоқсанына дейін ЮНСКОМ Иракқа 261 инспекциялық миссия жүргізді, оның 74-і биологиялық қаруға қатысты. Келли биологиялық қаруды тексеруге қатысқан он миссияны жетектеді. 1998 және 1999 жылдары Ирак ЮНСКОМ-мен немесе инспекторлармен ынтымақтасудан бас тартты; ел президенті Саддам Хусейн Келлині елден қуу туралы атай келіп мәлімдеді. 1998 жылы Иракқа инспекциялық миссия барысында Келли американдық аудармашы және АҚШ Әуе күштерінің офицері Май Педерсонмен бірге жұмыс істеді, ол оны Бахаи дінімен таныстырды. Келли өмірінің соңына дейін осы діннің жақтасы болды, Оксфордширдегі Саутмур үйіне жақын жердегі рухани жиналыстарға қатысты. Бір кезде ол Абингдон, Оксфордширдегі жергілікті филиалының қазынашысы болды. Иракта өткен уақыты оған елге, оның халқына және мәдениетіне деген терең құрмет сезімін қалдырды, бірақ ол Саддамның үкіметін жек көретін.

Following the end of the Gulf War, United Nations Security Council Resolution 687 imposed the articles of Iraq's surrender. The document stated "that Iraq shall unconditionally accept the destruction, removal, or rendering harmless, under international supervision, of All chemical and biological weapons". This was to be made possible by "The forming of a special commission which shall carry out immediate on site inspection of Iraq's biological, chemical and missile capabilities, based on Iraq's declarations and the designation of any additional locations by the special commission itself". The group set up was the United Nations Special Commission (UNSCOM), and Kelly was appointed to it in 1991 as one of its chief weapons inspectors in Iraq. The Iraqis had provided Rolf Ekéus, the director of UNSCOM, with a list of sites connected with the research and production of weapons of mass destruction (WMD) in the country, about half of which had been bombed during Operation Desert Storm. These sites provided the starting point for the investigations. In August 1991 Kelly led the first group of UN BW investigators into the country. When asked where the inspection teams would visit, he told reporters "We will go to sites which we deem to have characteristics associated with biological activity, but at the moment I have an open mind." The first UNSCOM missions finished with no evidence found of an Iraqi biological or chemical programme, although they did establish that some sites suspected by US intelligence services of involvement in biological or chemical warfare research were legitimate. These included a bakery, a pharmaceutical research business in Samarra, a dairy and a slaughterhouse. UNSCOM undertook 261 inspection missions to Iraq between May 1991 and December 1998, 74 of which were for biological weapons. Kelly led ten of the missions involved in BW inspections. In 1998 and 1999 Iraq refused to deal with UNSCOM or the inspectors; the country's President, Saddam Hussein, singled out Kelly by name for expulsion from the country. During an inspection mission to Iraq in 1998, Kelly worked alongside an American translator and US Air Force officer, Mai Pederson, who introduced him to the Baháʼí Faith. Kelly remained a member of the faith for the rest of his life, attending spiritual meetings near his home of Southmoor, Oxfordshire. He was, for a time, the treasurer of his local branch, based in Abingdon, Oxfordshire. His time in Iraq left him with a deep affection for the country, its people and culture, although he abhorred Saddam's government.

Журналистермен қарым-қатынас

2003 жылдың ақпан айында АҚШ Мемлекеттік хатшысы Колин Пауэлл Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесінде Ирактың жаппай қырып-жою қарулары мәселесін талқылады. Ол жылжымалы қару-жарақ зертханалары туралы ақпарат келтірді, оларды «жүк көліктері мен пойыз вагондары – оңай жылжымалы және инспекторлардың анықтауынан қашып құтылуға арналған» деп сипаттады. Ол былай деді: «Бірнеше айдың ішінде олар Ирактың Персыш шығанағы соғысынан бұрын өндірген барлық мөлшеріне тең биологиялық удың мөлшерін өндіре алады». Аталған көліктерді тексергеннен кейін Келли «The Observer» газетінің журналистеріне куәлік берді (атаусыз). 2003 жылдың 15 маусымында газетте жарияланған мақалада оны «британдық ғалым және биологиялық қарулар жөніндегі сарапшы» деп сипаттап, оның сөздерін келтірді: «Бұл жылжымалы микробтық соғыс зертханалары емес. Оларды биологиялық қару жасау үшін қолдануға болмайды. Олар тіпті сондай емес. Олар ирактықтар айтқандай – ауа шарларын толтыру үшін сутегі газын өндіретін нысандар». Бұл мақаланы жазған журналистердің бірі Питер Бомонт Келлидің осы цитатаның авторы екенін растады. Келлиге баспасөз жиі жүгінетін, ол бұл мәселелерді Сыртқы істер министрлігінің баспасөз қызметімен келісіп немесе өз қалауынша шешетін; БАҚ-пен байланыс орнату оның міндетіне кіретін. 2003 жылғы Иракқа басып кіруге дейін (20 наурыз – 1 мамыр 2003 ж.) Келли Саддамның құрылымдық қатері туралы мақала жазды, бірақ ол жарияланбады. Ол соғысқа дайындық туралы ойларын былай баяндады: «Ирак соңғы 30 жыл бойы жаппай қырып-жою қаруларының арсеналын құрып келді. Қазіргі әскери қатері, конвенциялық және конвенциялық емес қарулар тұрғысынан қарағанда, шамалы болғанымен, ол мұндай қаруларды әскери және террористік мақсаттарда қолдану және жинау ниетінен ешқашан бас тартқан жоқ». Ол сөзін жалғастырды: «Бірақ, ұзақ мерзімді қауіп – Ирактың жаппай қырып-жою қаруларын әскери жағынан жетілдіруі, мұны тек режимді өзгерту ғана тоқтатуға болады». 2003 жылдың 20 наурызында британдық және американдық әскерлер Иракқа режимді өзгерту үшін кірді. Елдің көп бөлігі басып алынды және Саддам төрт апта ішінде құлатылды; Буш соғыс 2003 жылдың 1 мамырында аяқталғанын мәлімдеді. 2003 жылдың 7 мамырында Келлиге BBC Newsnight бағдарламасының ғылыми редакторы Сьюзан Уоттс қоңырау шалды. Олар Иракқа қатысты түрлі мәселелерді талқылады, соның ішінде әңгіменің соңында 45 минуттық мәлімдеме туралы да сөз қозғалды. Уоттстың қолмен жазылған конспектісінде Келли бұл мәлімдеменің «қателік екенін» айтқандығы көрсетілген. «Эластер Кэмпбелл бірдеңе көріп, бір дереккөзден алған, бірақ растамаған, бірақ бұл жақсы естілді». Олар 12 мамырда тағы да сөйлесті. Келли 19 мамырда әскери топтың құрамында Кувейтке ұшып барды. Ол Иракты зерттеу тобының мүшелерімен кездесіп, ұйымның жұмыс істеуін көруді үміттенеді. Кувейтке келген соң, оған виза рәсімделмегенін анықтады және үйіне оралды.

In February 2003 Colin Powell, the US Secretary of State, addressed the United Nations Security Council to discuss Iraq's WMD. He included information on mobile weapons laboratories, which he described as "trucks and train cars easily moved and designed to evade detection by inspectors. In a matter of months, they can produce a quantity of biological poison equal to the entire amount that Iraq claimed to have produced in the years prior to the Gulf War." Following his examination of the vehicles in question, Kelly spoke, off the record, to journalists from The Observer. In their article in the newspaper on 15 June 2003 they described him as "a British scientist and biological weapons expert", and quoted him as saying:

They are not mobile germ warfare laboratories. You could not use them for making biological weapons. They do not even look like them. They are exactly what the Iraqis said they were—facilities for the production of hydrogen gas to fill balloons. One of the journalists who wrote the story, Peter Beaumont, confirmed to the Hutton Inquiry that Kelly was the source of this quote. Kelly was often approached by the press and would either clear the discussion with the press office of the FCO, or use his judgement before doing so; it was within his remit to liaise with the media. Shortly before the 2003 invasion of Iraq (20 March – 1 May 2003) Kelly anonymously wrote an article on the threat from Saddam which was never published. He outlined his thoughts on the build up to war:

Iraq has spent the past 30 years building up an arsenal of weapons of mass destruction (WMD). Although the current threat presented by Iraq militarily is modest, both in terms of conventional and unconventional weapons, it has never given up its intent to develop and stockpile such weapons for both military and terrorist use. He continued that "The long term threat, however, remains Iraq's development to military maturity of weapons of mass destruction—something that only regime change will avert." On 20 March 2003 British and American troops entered Iraq to bring about the regime change. Most of the country was occupied and Saddam was overthrown within four weeks; Bush stated that war was over on 1 May 2003. On 7 May 2003 Kelly was telephoned by Susan Watts, the science editor of the BBC's Newsnight programme; the call lasted 15 to 20 minutes. They discussed various matters relating to Iraq including, towards the end of the conversation, the matter of the 45 minute claim. Watts's handwritten shorthand notes showed Kelly stated the claim was "a mistake to put in. Alastair Campbell seeing something in there, single source but not corroborated, sounded good." The pair also had a subsequent call on 12 May. Kelly flew to Kuwait on 19 May as part of a military team. He hoped to meet members of the Iraq Survey Group to see how the organisation worked. When he arrived in Kuwait he found that no visa had been arranged for him, so he returned home.

Эндрю Гиллиганмен байланыс

2003 жылғы 22 мамырда Келли Лондонның Чаринг-Кросс қонақ үйінде BBC Radio 4 Today бағдарламасының қорғаныс және дипломатиялық тілшісі Эндрю Гиллиганмен кездесті. Бұл екеуінің үшінші кездесуі еді. Гиллиган бастаған кездесу журналистке Келлидің неліктен Ұлыбритания мен Америка әскерлері Иракта жаппай қырып-жою қаруын таппады деп ойлағанын сұрауға арналған еді. Гиллиганның айтуынша, 30 минуттан кейін әңгіме қыркүйектегі құжаттарға және құжаттың негізгі бөліктері жұртшылыққа күшті әсер ету үшін қалай өзгертілгеніне тоқталды. Гиллиган электрондық ұйымдастырушыға жазбалар алды; ол оларды жарияланбастан бір апта бұрын «өзгертілді» деп оқыды, оны тартымдырақ ету үшін. Классикалық мысал – 45 минут. Құжаттағы көптеген мәліметтер екі дереккөзден алынған, бірақ бұл мәлімет бір дереккөзден алынған. Бір дереккөз зымыран құрастыруға 4 [немесе 45] минут уақыт кеткенін айтқан, бұл қате түсіндірілді. Ақпараттық қызметтің көпшілігі бұған риза болмады, өйткені бұл олардың салмақты пікірлерін көрсетпеді. Кэмпбелл: нақты ақпарат, бірақ сенімсіз, біздің тілегімізге қарсы қосылған. Бастапқы нұсқада жайсыз болды, ол басқа да нәрселер қосылуы мүмкін бе деп сұрады. Кездесуден кейін көп ұзамай Гиллиган өзінің естелігі мен жазбаларына сүйене отырып, сұхбаттың толық сценарийін жазғанын мәлімдеді. Құжатты аяқтағаннан кейін және тамыздағы Хаттон тергеуі басталар алдында Гиллиган сценарийді жоғалтқанын айтты. Келли 2003 жылғы 29 мамырда Нью-Йоркте болды, Ханс Бликстің басшылығымен ЮНМОВИК комиссарларының соңғы кездесуіне қатысты. Сол күні таңертеңгі сағат 6.07-де Гиллиган бағдарламаның жүргізушісі Джон Хамфриске бағдарламада кейінірек талқыланатын жайды түсіндірді: «Бізге сол құжатты дайындауға жауапты жоғары лауазымды шенеунік айтқандай, үкімет, мүмкін, 45 минуттық санның дұрыс емес екенін, оны енгізуді шешкенге дейін білген. Бұл адамның айтуынша, құжат жариялануға бір апта қалғанда, ол жай ғана, әрине, көңілді емес еді. Блэрге арнап әзірленген жобада барлау агенттіктері бұрыннан белгілі болғаннан басқа ештеңе айтылмаған. Біздің дереккөздеріміздің мәліметінше, Даунинг Стрит оны жариялауға бір апта қалғанда, оны қызықтыра түсуге және жаңа фактілерді табуға бұйырған». Гиллиган бұл мәлімдеменің дұрыстығын басқа көздерден растай алмады. «Бүгінгі» бағдарламасының продюсері Кевин Марш Гиллиганның алдын ала дайындалған сценарийден шығып кеткенін жазды. Анонимді бір дереккөзден алынған жаңалықтарды дәл баяндау үшін «сөзбен-сөз толық баяндалуы керек»; Марштың айтуынша, «Гиллиган дәлдікті бақылаудан шығарды». Даунинг Стритке бұл оқиға туралы алдын ала хабарланбаған, не мәлімдеме сұрауға хабарланбаған. Таңертеңгі сағат 7.32-де үкіметтік баспасөз қызметі бұл оқиғаны жоққа шығарып, «Досьедегі бірде-бір сөз барлау органдарының жұмысы емес» деген мәлімдеме жасады. Гиллиган кейін BBC Radio 5 Live Breakfast бағдарламасына баяндама жариялады, онда ол үкімет 45 минуттық талапты деректерге енгізгенін қайталады. Келли Гиллиганның «құжатты дайындауға жауапты жоғары лауазымды шенеунік» деген сипаттамасынан өзін танымады; Келли құжатты жасауға қатыспаған және тек мазмұны туралы түсініктеме беруді сұрады. Келесі күні Уоттс Келлиге үйіне телефон соғып, Today бағдарламасындағы цитаталарды талқылады; ол қоңырауды жазды. Келлиден дереккөздің жеке басын сұрап жатыр ма деп сұрағанда, ол: «Менің ойымша, олар мені ойламас еді. Мүмкін, олар солай етер, мүмкін, олай етпейтін шығар. Білмеймін». Олардың әңгімесіне Кэмпбелдің 45 минутқа қатысты дауды досьеге енгізуге қатысы бар болуы мүмкін екендігі де кірді: SW Жарайды, 45 минут мәселесіне қайта оралайық, мен оны сізбен біршама зерттеуім керек деп ойлаймын. Сіздермен өткен әңгімедегідей, ДК-ны Алястер Кэмпбеллдің өзі жасады десек, дұрыс болар ма еді? Жоқ, айта алмаймын. Мен тек 10-шы нөмірлі баспасөз кеңсесін айта аламын. Мен Алястер Кэмпбеллмен кездеспегендіктен, таныса алмаймын, бірақ менің ойымша, Алястер Кэмпбелл осы баспасөз кеңсесімен бірдей, өйткені ол осыған жауапты. Үкіметтің бұл істі жоққа шығаруына қарамастан, 1 маусымда - Келли мен Уоттс телефон арқылы сөйлескен күні - Гиллиган The Mail on Sunday газетіне Кэмпбеллдің атын атап, мақала жазды; ол былай деп аталды: «Мен өз құпия дереккөзінен Блэрдің Саддамның қару-жарағы туралы бізді неге адастырғанын сұрадым. Ол не деп жауап берді? Бір сөз – КЭМПБЕЛЛ». Журналист Майлз Гослетттің айтуынша, Today бағдарламасындағы хабар «көп қызығушылық тудырмады», ал газеттегі мақала «үлкен халықаралық маңызға ие болды. Бұл барлық қатысушылар үшін расталған жағдайда мансапқа қауіпті болды». Даунинг Стрит пен BBC арасындағы саяси дау-жанжал күшейген кезде Келли өзінің басшысы Брайан Уэллске Гиллиганмен кездескенін және басқа да мәселелермен қатар 45 минуттық талапты талқылағанын хабарлады. 30 маусымдағы егжей-тегжейлі хатында Келли Кэмпбелл туралы айтылғанын Гиллиганның айтқанын, өзі айтпағанын және бұл әңгіменің шеттесу екенін мәлімдеді. Келли «Мен Гиллиганның ақпаратының көзі екенін тіпті ойламадым» деді; ол Гиллиган 19 маусымдағы Сыртқы істер комитетінде сөйлегеннен кейін ғана бұл мүмкіндік туралы білді. Гиллиганның куәлігі туралы Келли: «Бұл кездесудің сипаттамасының шағын бөлігі менің оған қатысуыммен сәйкес келеді, әсіресе Ирактың қабілетіне қатысты жеке бағалауым, бірақ жалпы сипаты мүлдем басқаша». Соңында ол «Керісінше, Эндрю Гиллиганмен сөйлескенімді өте өкінемін, бірақ мен оның ақпаратының негізгі көзі емес екенімді сенімді түрде айта аламын» деді. Келли жұмыс берушілерімен екі рет сұраққа тартылды – 3 және 7 шілдеде; олар Келли Гиллиганның көзі болуы мүмкін екенін, бірақ Гиллиган Келли айтқандарды асыра сілтегенін қорытындылады. Келлиге қатысты ресми шаралар қабылданбады. Оған сондай-ақ журналистер қосымша ақпарат сұрап жатқандықтан, оның аты баспасөз хабарларында пайда болуы мүмкін екені туралы кеңес берілді. 5 және 8 шілдеде The Times газетіндегі журналист Том Болдуин Келлидің дереккөздерінің кім екеніне қатысты маңызды меңзеулер жасады. 8 шілдеде Блэр төрағалық еткен кездесуде Қорғаныс министрлігінің бір қызметкері өзінің дереккөз екенін мәлімдегенін жариялауға келісті. Сондай-ақ Келлидің аты журналистерге жарияланбауы, бірақ егер біреу оның кім екенін болжаса, оны растауға рұқсат етілді. Қорғаныс министрлігінің тұрақты хатшысы Кевин Теббит – Келлидің ведомстводағы жоғары бастығы – кездесудің соңында келді және ешқандай үлес қоса алмады. 8 шілдеде сағат 17.54-те үкіметтік мәлімдеме жарияланды. Келлидің атын атамай, Қорғаныс министрлігінің бір қызметкері Гиллиганның эфирге шығудан бір апта бұрын рұқсатсыз кездесуде өзінің дереккөз екенін мойындағанын айтты. Мәлімдемеде бұл Қорғаныс министрлігінің қызметкері Кэмпбеллдің 45 минуттық мәселедегі рөлі туралы ештеңе білмейтіні, өйткені ол барлау есебін дайындауға көмектеспеген және оны көрмегені айтылды. Келесі күні сағат 17.50-де The Financial Times газетінің журналисі Келлидің атын дұрыс болжады; The Times газетінің журналисі де 19 сәтсіз болжаудан кейін осыны істеді. 8 шілдедегі кеште Ник Раффорд, The Sunday Times газетінің журналисі, Келлиді бес жылдан бері таныған, оның үйіне Соутмурге барып, келесі күні оның аты газетте жарияланатынын айтты. Келлиге сол түні медиадан қашу үшін үйінен кетуге кеңес берді және газет Келли мен оның әйелін қонақүйге орналастыратынын айтты. Раффорд кеткеннен кейін Қорғаныс министрлігіне хабарласып, Келлиге оқиғаның өзінің нұсқасын жазуға рұқсат сұрады; Қорғаныс министрлігінің баспасөз қызметі бұл мүмкін емес екенін айтты. Содан кейін Қорғаныс министрлігі Келлиге қоңырау шалды...

On 22 May 2003 Kelly met Andrew Gilligan, the Defence and Diplomatic Correspondent for BBC Radio 4's Today programme, at the Charing Cross Hotel, London. It was the third time the pair had met. The meeting, initiated by Gilligan, was for the journalist to ask why Kelly thought WMDs had not been discovered in Iraq by the British and American troops. According to Gilligan, after 30 minutes the conversation focussed on the September Dossier and how key areas of the document were altered to give greater impact to the public. Gilligan took notes on an electronic organiser; he said these read as

Transformed week before publication to make it sexier. The classic was the 45 minutes. Most things in dossier were double source but that was single source. One source said it took 4 [that should be 45] minutes to set up a missile assembly, that was misinterpreted. Most people in intelligence weren't happy with it because it didn't reflect the considered view they were putting forward. Campbell: real information but unreliable, included against our wishes. Not in original draft dull, he asked if anything else could go in. Soon after the meeting, Gilligan claimed, he wrote a full script of the interview, based on his memory and notes. Between the completion of the document and the start of the Hutton Inquiry in August, Gilligan says he lost that script. Kelly was in New York on 29 May 2003, attending the final commissioners' meeting of UNMOVIC under the leadership of Hans Blix. At 6.07 that morning, on the Today programme, Gilligan explained to the programme's host, John Humphrys, what he would be discussing later in the programme:

what we've been told by one of the senior officials in charge of drawing up that dossier was that, actually the government probably erm, knew that that forty five minute figure was wrong, even before it decided to put it in. What this person says, is that a week before the publication date of the dossier, it was actually rather erm, a bland production. It didn't, the, the draft prepared for Mr Blair by the Intelligence Agencies actually didn't say very much more than was public knowledge already and erm, Downing Street, our source says, ordered a week before publication, ordered it to be sexed up, to be made more exciting and ordered more facts to be er, to be discovered. Gilligan had not been able to get confirmation from any other sources about the veracity of the claim. The producer of Today, Kevin Marsh, writes that Gilligan went off his pre prepared script. With news based on an anonymous single source, stories "have to be reported word perfectly" to be precise about the meaning; according to Marsh, "Gilligan had lost control of that precision". Downing Street had not been forewarned of the story, or been contacted to ask for a statement. At 7:32 am the government press office issued a statement to refute the story: "Not one word of the dossier was not entirely the work of the intelligence agencies". Gilligan then broadcast a report for the BBC Radio 5 Live Breakfast programme in which he repeated the claim that the government had inserted the 45 minute claim into the dossier. Kelly did not recognise himself from Gilligan's description of a "senior official in charge of drawing up the document"; Kelly had taken no part in drafting the document and had only been asked for comments on the contents. The following day Watts telephoned Kelly at home to discuss the quotes on the Today programme; she recorded the call. When she asked him if he was being questioned about the identity of the source, Kelly replied "I mean they wouldn't think it was me, I don't think. Maybe they would, maybe they wouldn't. I don't know". Their conversation also included the possible involvement of Campbell in the inclusion of the 45 minute claim in the dossier:

SW OK just back momentarily on the 45 minute issue I'm feeling like I ought to just explore that a little bit more with you the um err. So would it be accurate then, as you did that earlier conversation, to say that it was Alastair Campbell himself who
DK No I can't. All I can say is the Number Ten press office. I've never met Alastair Campbell so I can't But I think Alastair Campbell is synonymous with that press office because he's responsible for it. Despite the denial from the government, on 1 June—the day after Kelly and Watts had spoken on the telephone—Gilligan wrote an article for The Mail on Sunday in which he specifically named Campbell; it was titled: "I asked my intelligence source why Blair misled us all over Saddam's weapons. His reply? One word CAMPBELL". According to the journalist Miles Goslett, the report on the Today programme "caused little more than a ripple" of interest; the newspaper article "was of major international significance. It was career threatening for all concerned if substantiated". As political tumult between Downing Street and the BBC developed, Kelly alerted his line manager at the MoD, Bryan Wells, that he had met Gilligan and discussed, among other points, the 45 minute claim. In a detailed letter of 30 June, Kelly stated that any mention of Campbell had been raised by Gilligan, not himself, and that this was an aside. Kelly stated that "I did not even consider that I was the 'source' of Gilligan's information"; he only became aware of the possibility after Gilligan had appeared at the Foreign Affairs Select Committee on 19 June. Kelly said of Gilligan's evidence that "The description of that meeting in small part matches my interaction with him especially my personal evaluation of Iraq's capability but the overall character is quite different". In closing, he reiterated that "With hindsight I of course deeply regret talking to Andrew Gilligan even though I am convinced that I am not his primary source of information." Kelly was interviewed twice by his employers—on 3 and 7 July; they concluded that he may have been Gilligan's source, but that Gilligan may have exaggerated what Kelly said. A decision was taken that no official action was to be taken against Kelly. He was also advised that, with journalists pressing for further information, it was possible his name would emerge in press reports. Reports in The Times by the journalist Tom Baldwin on 5 and 8 July gave significant hints on the identity of Gilligan's source. At a meeting chaired by Blair on 8 July it was agreed that a statement should be released that stated a member of the MoD had come forward to say that he was the source. It was also agreed that Kelly's name would not be released to journalists, but if someone guessed who it was, they were allowed to confirm it. Kevin Tebbit, the permanent secretary at the MoD—Kelly's ultimate superior at the department—arrived at the end of the meeting and was unable to provide any input. At 5:54 pm on 8 July the government statement was released. Without naming Kelly, it said a member of the MoD had come forward to admit that he had met Gilligan at an unauthorised meeting a week before Gilligan's broadcast. The statement said that this MoD employee was not in a position to comment on Campbell's role in the 45 minute issue as he had not helped draw up the intelligence report and had not seen it. At 5:50 pm the following day a journalist from The Financial Times guessed Kelly's name correctly; a journalist from The Times did so soon afterwards after nineteen failed guesses. On the evening of 8 July Nick Rufford, a journalist with The Sunday Times who had known Kelly for five years, visited him at home in Southmoor. Rufford told him that his name would be published in the papers the following day. He advised Kelly to leave his home that night to avoid the media, and said the newspaper would put Kelly and his wife up at a hotel. Soon after Rufford left he contacted the MoD and asked if Kelly could write a piece for the paper putting forward his version of events; the MoD press office said this was unlikely. Soon afterwards the MoD phoned Kelly and advised him to find somewhere else to stay the night. According to Mrs Kelly, the couple left the house within 15 minutes and drove to Cornwall, breaking the journey overnight in Weston super Mare, Somerset, where they arrived by 9:45 pm. Although the trip to Cornwall was described by Mrs Kelly at the Hutton Inquiry, Baker considers that there are "problems with the version of events we are asked to accept"; Goslett writes that Kelly played cribbage with a pub team in Kingston Bagpuize that night and was there until at least 10:30 pm. None of those on Kelly's cribbage team were asked to give evidence to the Hutton Inquiry. While in Cornwall, on the morning of 11 July, Kelly had a telephone call from Bryan Wells to tell him that he would have to appear in front of the Intelligence and Security and Foreign Affairs select committees. He was told that the latter of these would be televised, something that upset him greatly, according to his wife. That afternoon, still unhappy with the news from the earlier phone call, he spoke to Wells again nine times. They agreed to meet on Monday 14 July to prepare for the interviews. Kelly returned from Cornwall on 13 July and stayed in Oxford at his daughter Rachel's house.

Қайтыс болды: 2003 жылдың 17 шілдесі

17 шілде күні таңертең Келли Саутмурдағы үйінен жұмыс істеді, Келли сөйлескен журналистердің жеке басы туралы екі депутат – МакКинлей және консерватор депутат Бернард Дженкиннің, Келлидің Гиллиганмен сөйлесуі және осы үшін тәртіптік жаза ала ма деген парламенттік сауалдарына жауап берді; Келли ақпаратты Қорғаныс министрлігіне жіберуі керек болды. Ол досы және әріптесі, қанатты командир Джон Кларкпен телефон арқылы сөйлесіп, Келлидің жалпы жағдайы мен келесі аптада Иракқа бару жоспары туралы әңгімелесті. Кларк Келлидің "өте шаршаған, бірақ көңілі жақсы" екенін айтты. Ол The New York Times журналисі Джудит Миллерден және басқалардан бірнеше сәлемдеме электрондық хаттарын алды, оған ол: "Мен апта соңына дейін күтемін, көптеген жаман ойыншылар ойын ойнап жатыр. Қолдауларыңызға рахмет" деп жауап берді. Күндіз Келлиге көңіл күйін өзгерткен телефон қоңырауы келді. Мангольдтың айтуынша, "ең мүмкін түсіндірме – ол Қорғаныс министрлігіндегі жақсы ниетті досынан BBC-нің жазбадағы дәлелдері бар екенін білді, ол жарияланғанда Келли Сьюзан Уоттске айтқандарын растайтын болады". Сол күні миссис Келли ауырып, жұбайлардың жатын бөлмесінде жатып уақыт өткізді, бірақ сағат 15:00-де Келлидің телефонмен сөйлесіп жатқанын көріп, өз бөлмесіне қайтып ұйықтады. Гослетт бұл телефон қоңырауы Кларкпен парламенттік сауалдардың біріне жауап беру туралы әңгіме болған болуы мүмкін деп ойлайды. Келли сағат 15:00 мен 15:20 аралығында серуендеуге шықты және соңғы рет көршісі Рут Абессаломмен сөйлесіп, әңгімелесіп тұрғанда көрінді. Ол оны тірі көрген соңғы адам еді. Кларк Келлимен үйде байланысуға тырысты, онда миссис Келли күйеуінің серуенге шыққанын айтты, содан кейін Келлидің ұялы телефоны өшірілген екенін білді; Кларк Келлимен әдетте оңай байланыса алатынын еске алып, таң қалды. Соңғы мәліметтерге сүйенсек, Келли үйінен Харроудаун төбесіне дейін 1,6 шақырым жол жүрген. Ол 29 таблеткаға дейін ко-проксамол, ауырсыққа қарсы дәріні жұтып қойған, сондай-ақ жастығынан сақтап келген бау-шаруа пышағымен сол білегін кесіп, шырыш артериясын зақымдаған. Салық сараптамасы пышақ пен таблетка қаптамаларында Келлидің саусақ іздері табылмағанын анықтады. Рейчел Келли кешке анасымен сөйлесіп, шамамен сағат 18:00-де ата-анасының үйіне барды. Әкесі қайтып келмегендіктен, Рейчел әкесі жиі пайдаланатын жаяу жолмен оны іздеуге шықты; ол сағат 18:30-да үйге оралды, содан кейін айналасынан қарап, бірдеңе таба ма деп жүрді. Сол түні Келлилердің үлкен қызы Сиан да үйге келді, ал сағат 23:40-та полицияға хабарласты. Абингдон қалалық полиция бөлімінен үш офицер 15 минут ішінде келді; олар бірден үйді және бақты қарап шықты. Сағат 01:00-ге дейін RAF Бенсоннан жылуды анықтайтын құралдары бар іздеу тікұшағы сұралды; іздеу иттері де жұмылдырылды және 26 метрлік (85 фут) байланыс мачтасы орнатылды, өйткені Келлилердің үйі ұялы байланыс желісінен тыс жерде орналасқан. Полиция ерікті іздеу топтарын пайдаланды, және 18 шілде күні сағат 09:20-да Келлидің денесі Харроудаун төбесінде табылды. Дене орналасқан жері туралы екі адамнан тұратын команданың сипаттамалары әртүрлі болды: біреуі Келлидің "ағаштың түбінде, басы мен иықтары ағашқа сүйеніп жатқан" деді; екіншісі Келлидің "ағашқа арқасымен отырған" деді. Полиция және жедел жәрдем қызметкерлері іздеушілерден өзгеше пікір білдірді. Оқиға орнына алғаш келген полиция офицерлерінің бірі Коу "дене үлкен ағашқа жатқан, басы ағаш діңгегіне қарап жатыр" деді. Оқиға орнына шақырылған патологоанатом Николас Хант: "басы ағаш бұтақтарына жақын болған, бірақ ағаш үстіне түспеген" деді.

On the morning of 17 July Kelly worked from his home in Southmoor, answering written parliamentary questions from two MPs—MacKinlay on the identity of the journalists Kelly had spoken to, and the Conservative MP Bernard Jenkin on Kelly's discussions with Gilligan and whether he would be disciplined for it; Kelly had to provide the information to the MoD to forward on. He had a telephone call with Wing Commander John Clark, a friend and colleague, during which they discussed the general situation Kelly was in, as well as a trip to Iraq on which Kelly was due to go in the following week. Clark reported that Kelly seemed to be "very tired, but in good spirits". He had received several emails from well wishers, including from The New York Times journalist Judith Miller, to which he replied "I will wait until the end of the week before judging—many dark actors playing games. Thanks for your support." During the course of the day Kelly received a phone call that changed his mood. Mangold states that "[the] most likely explanation is that he learned from a well meaning friend at the Ministry of Defence that the BBC had tape recorded evidence which, when published, would show that he had indeed said the things to Susan Watts that he had formally denied saying". Mrs Kelly was ill that day and spent some time lying down in the couple's bedroom, but she got up at 3:00 pm to find Kelly speaking on the phone, before she returned to her bedroom to sleep. Goslett thinks this phone call is likely to have been with Clark, in a discussion about one of the answers to the parliamentary questions. Kelly left for a walk between 3:00 and 3:20 pm and was last seen by Ruth Absalom, a neighbour, with whom he stopped to have a chat. She was the last person known to have seen him alive. Clark tried to contact Kelly at home—where Mrs Kelly told him that her husband had gone for a walk—and then on Kelly's mobile, which was switched off; Clark stated he was surprised it was off as Kelly was normally easily contactable. As far as it is known, Kelly walked a mile (1.6 km) from his house to Harrowdown Hill. It appears he ingested up to 29 tablets of co proxamol, an analgesic drug; he also cut his left wrist with a pruning knife he had owned since his youth, severing his ulnar artery. Forensic analysis established that neither the knife nor the blister packs showed Kelly's fingerprints on their surfaces. Rachel Kelly spoke to her mother in the late afternoon, then drove to her parents' house at around 6:00 pm. As her father had not returned, Rachel walked a route along a footpath her father was known to use regularly to try and find him; she returned to the house at around 6:30 pm, then drove round to see if she could find anything. Sian, the Kellys' eldest daughter, also came to the house that night, and at 11:40 pm they phoned the police. Three officers from the local station in Abingdon arrived within 15 minutes; they searched the house and garden straight away. By 1:00 am a search helicopter from RAF Benson, fitted with thermal imaging equipment, had been requested; teams of search dogs were also provided and a 26 metre (85 ft) communications mast was erected, as the Kellys' home was in a mobile communications black spot. The police used volunteer search teams, and it was one of these that found Kelly's body on Harrowdown Hill at about 9:20 am on 18 July. The two person team differed in their description of the position of the body: one stated Kelly was "at the base of the tree with almost his head and his shoulders just slumped back against the tree"; the other stated Kelly was "sitting with his back up against a tree". The police and paramedics differed from both the searchers. DC Coe, one of the first policemen at the scene, stated the body "was laying on its back—the body was laying on its back by a large tree, the head towards the trunk of the tree"; the pathologist called to the scene, Nicholas Hunt, recalled that: "his head was quite close to branches and so forth, but not actually over the tree."

Тез арада

Блэр Вашингтондан Токиоға ұшақта келе жатқанда дене табылды. Ол жол үстінде хабарланды және оқиға туралы білді, бірақ Келли сол кезде ресми түрде сәйкестендірілмеген еді. Ол жағдайды зерттеу үшін сот тергеуін тапсыруға шешім қабылдады. Бұл тергеуге Солтүстік Ирландияның бұрынғы бас судьясы лорд Хаттон жетекшілік ететін болды. Оның міндеттері «Доктор Келлинің өліміне байланысты жағдайларды шұғыл түрде тергеу» болды. Хант 19 шілдеде сегіз полицей және сот-медициналық сарапшының екеуінің қатысуымен жерлеу рәсімін жасады. Хант өлімнің себебі «сол білегіне жасалған кескіш жаралардан туған өзіне-өзі келтірілген жарақаттан қан кету» екенін, сондай-ақ «копроксамол қабылдау және коронарлық артерия атеросклерозы» да себеп болғанын анықтады. 2003 жылдың 20 шілдесінде, жерлеуден кейін бір күн өткен соң, BBC Келли олардың жалғыз дереккөзі екенін растады. Сот судьясы Николас Гарднер 21 шілдеде тергеуді ашып, кейінге шегерді, патолог әлі де токсикологиялық сараптаманың нәтижесін күтіп отырғанын атап өтті. Хаттонның тергеуі басталғаннан кейін Лорд-канцлердің кеңсесі сот судьясы Николас Гарднерге хабарласып, 1988 жылғы Сот судьялары туралы заңның 17-А бабына сәйкес, сот тергеуін тек ерекше жағдайлар болғанда ғана қайта бастау керектігін мәлімдеді. 2003 жылдың 6 тамызында, Хаттон тергеуінің алдын ала отырысынан бес күн өткен соң, Келли Лонгворттағы Сент-Мэри шіркеуіне жерленді.

Хаттон зерттеуі

2003 жылғы 11 тамыздан 4 қыркүйекке дейін сауалнама куәгерлері оқиғалардың хронологиялық ретімен шақырылды. Сауалнаманың екінші кезеңі 2003 жылдың 15-25 қыркүйегі аралығында өтті; Хаттон «өз есебімде сынға ұшырауы мүмкін, бұрын куәлік берген адамдарды қайтадан шақырып, одан әрі тексеруге болады» деп түсіндірді. 2003 жылдың 13 қазанында бір куәгердің ауруына байланысты оның жауабын тыңдау үшін қосымша бір күн пайдаланылды. Келли отбасының мүшелерінен басқа, BBC қызметкерлерінен (оның ішінде Гиллиган, Уоттс және BBC жаңалықтар директоры Ричард Самбрук), үкімет мүшелері мен олардың кеңесшілерінен (оның ішінде Блэр, Кэмпбелл, Хун және Маккинли) және мемлекеттік қызметкерлерден, соның ішінде JIC төрағасы Джон Скарлетт және құпия барлау қызметінің (MI6) басшысы Ричард Дирлав жауап алынды. Хаттонға куәлік берген куәгерлердің бірі – Ұлыбританияның қарусыздандыру жөніндегі конференцияға тұрақты өкілі Дэвид Браучер. 2002 немесе 2003 жылы ол Келлиден Иракқа шабуыл жасалса не болады деп сұрады; Келли «Мен, мүмкін, орманнан өлген күйде табыламын» деп жауап берді. 24 күн ішінде жауаптар қабылданды, сауалнама 74 куәгерден жауап алды және 10 000-нан астам беттік материал жиналды; сауалнама тобы құжаттардың көп бөлігін, жауаптардың көшірмелерімен бірге онлайн жариялады. Хаттон 2004 жылғы 28 қаңтарда баяндама жасап, «Доктор Келли сол жақ білегін кесіп өзіне-өзі қол жұмсады және ол Co-proxamol таблеткаларын қабылдауынан оның өлімі жеделдеді деп санаймын. Сондай-ақ, доктор Келлинің өліміне үшінші тұлғаның қатысы жоқ екеніне сенімдімін» деп жазды. Хаттон сондай-ақ қыркүйектегі ақпаратты үкімет немесе Кэмпбелл «әсемдемедегенін», бірақ ол JIC-тің жұмысы екенін айтты. Ол үкіметті және оның министрлерін кез келген құқық бұзушылықтан ақтап, өзінің сынағын BBC және Гиллиганға қалдырды. The Daily Telegraph газетінің саяси тілшісі Джордж Джонстың айтуынша, Хаттонның BBC-ге берген үкімі «қатты болды және оның журналистерін қатты таң қалдырды. Оның айтуынша, корпорацияның «кемшіліктері» бар редакциялық жүйесі Гиллиганға «негізсіз» талаптар жасауға мүмкіндік берді, бұл Үкіметтің адалдығына күмән тудырды». Хаттон баяндамасының қорытындысына қарамастан, Келли өзін-өзі өлтірді деген мәлімдемеге қарамастан, оның өлімі туралы пікірталас жалғасты. Бірнеше дәрігерлер медициналық негізде бұл қорытындыға күмән келтірді, бірақ олардың пікірлері патологтар тарапынан күмәндандырылды. Консервативтік партияның бұрынғы жетекшісі Майкл Ховард және бұрынғы либерал-демократ депутаты Норман Бейкер екеуі де Келли өлтірілді деп ойлады. 2007 жылы Бейкер «Дэвид Келлидің таңғажайып өлімі» деген кітап жариялады, онда Келли өзін-өзі өлтірмегенін дәлелдеді. Келли отбасы бұл жариялымға наразылық білдірді; оның қарындасының күйеуі былай деді: «Бұл жай ғана ескі оқиғаларды қайта көтеру. Мен бүкіл отбасы үшін айта алмаймын, бірақ мен оның [Бейкердің теорияларының] бәрін, әрбір сөзін оқыдым және оған сенбеймін».

From 11 August to 4 September 2003 witnesses to the inquiry were called in the order of the chronology of events. The second stage of the inquiry took place between 15 and 25 September 2003; Hutton explained that he "would ask persons, who had already given evidence and whose conduct might possibly be the subject of criticism in my report, to come back to be examined further". There was one additional day used, 13 October 2003, to hear from one witness who had been ill on their scheduled day. As well as members of the Kelly family, evidence was taken from BBC employees (including Gilligan, Watts and Richard Sambrook, the BBC's Director of News) members of the government and its advisors (including Blair, Campbell, Hoon and McKinley) and civil servants, including John Scarlett, chairman of the JIC and Richard Dearlove, head of the Secret Intelligence Service (MI6). One of the witnesses who gave evidence to Hutton was David Broucher, the UK's permanent representative to the Conference on Disarmament. In 2002 or 2003 he had asked Kelly what would happen if Iraq were invaded; Kelly had replied "I will probably be found dead in the woods". Over the 24 days evidence was taken, the inquiry questioned 74 witnesses and received over 10,000 pages of evidence; most of the documents, along with transcripts of the questioning, were published online by the inquiry team. Hutton reported on 28 January 2004 and wrote "I am satisfied that Dr Kelly took his own life by cutting his left wrist and that his death was hastened by his taking Co proxamol tablets. I am further satisfied that there was no involvement by a third person in Dr Kelly's death". Hutton also concluded that the September dossier had not been "sexed up" by the government, or by Campbell, but was the work of the JIC. He cleared the government and its ministers of any wrongdoing and reserved his criticism for the BBC and Gilligan. According to George Jones, the political correspondent for The Daily Telegraph, Hutton's judgement on the BBC was "damning and shocked its journalists with its ferocity. He said the corporation had a "defective" editorial system that allowed Gilligan to make "unfounded" claims questioning the Government's integrity". Despite the conclusion of the Hutton report that Kelly killed himself, there was continued debate over the manner of his death. Several doctors questioned the conclusion on medical grounds, although their position has been doubted by pathologists. The former leader of the Conservative Party, Michael Howard, and the former Liberal Democrat MP, Norman Baker, both thought Kelly was murdered. In 2007 Baker published The Strange Death of David Kelly in which he argued that Kelly did not die by suicide. Kelly's family expressed their displeasure at the publication; his sister in law said: "It is just raking over old bones. I can't speak for the whole family, but I've read it all [Baker's theories], every word, and I don't believe it."

Кейінгі оқиғалар

2004 жылдың наурыз айында Оксфордширдің коронері Николас Гардинер тергеуді қайта бастау үшін қажетті «ерекше жағдайлар» бар ма, жоқ па, деген мәселені қарастыру үшін сот отырысын шақырды; ол мұндай жағдайлардың жоқ екенін және тергеу қажет емес деген шешімге келді. 2009 жылдың желтоқсан айында алты дәрігер Оксфорд коронеріне тергеуді қайта ашу туралы өтініш білдірді, Хаттонның өзіне-өлімі туралы қорытындысына жеткілікті дәлелдер жоқ екенін мәлімдеді. Олардың өтініші заң кеңесі бойынша қабылданбады және Келлидің өліміне қатысты ақпарат 70 жылға дейін құпия сақталады деп хабарланды. Хаттон бұл шешімді «Др. Келлидің әйелі мен қыздарын (қыздары сол кезде жиырма жаста болған) медиада доктор Келлидің өлімі туралы толыққанды талқылаудан туындаған қайғыдан қорғау мақсатында ғана жасағанын» айтты. 2010-2011 жылдар аралығында Бас прокурор Доминик Грив бұл істі қарады. Ол Хаттонмен де, Гардинермен де сөйлесіп, мәселені жаңа тергеуге салудың ешқандай пайдасы жоқ деген шешімге келді; ол Келлинің өзін-өзі өлтіргенін көрсететін «нақты дәлелдер» бар екенін мәлімдеді. Гривтің шешімінен бұрын үкімет Хаттонның 70 жылға дейін жабық болуын талап еткен, өліміне қатысты сараптамалық қорытынды мен токсикологиялық есептерді жариялады. Екі құжат та Хаттон тергеуінің қорытындысын растады. Патолог сараптамалық қорытындысында былай деп жазды:

Менің пікірімше, Дэвид Келлидің өліміне себеп болған басты фактор – сол білегіндегі кесік жаралардан қан кету. Егер бұл орын алмағанда, ол осы уақытта қайтыс болмас еді. Сонымен қатар, мүмкіндіктер тепе-теңдігін ескере отырып, ко-проксамол таблеткаларын шамадан тыс қабылдауы және клиникалық белгілері байқалмайтын жүрек тамырларының ауруы бірлесіп, өлімге әкелуіне басқа жағдайларға қарағанда анық әрі жылдам әсер ететін еді. Сондықтан өлімнің себебін мыналар деп анықтаймын:
1a. Қан кету;
1b. Сол білектегі кесік жаралар;
2. Ко-проксамолды ішке сіңіру және коронарлық артерия атеросклерозы. Келлидің қабірі «Келлиге әділдік» атты науқандық топ үшін орталық нүкте болды, олар тергеу талап етіп плакаттар қалдырып, қабір басында бейілдеу рәсімдерін өткізді. Жесірінің шағымдары мен Оксфорд диоцезіне жолданған өтініші бойынша, Келлидің денесі 2017 жылдың маусым айында эксгумацияланып, кейін кремацияланды.