Эрик V Клиппинг: Дания королі (1259-1286)

Кіріспе

Дания королі 1259 - 1286 жылдары Эрик V Клиппинг (1249 – 22 қараша 1286) – 1259 жылдан 1286 жылға дейін Дания королі болды. Әкесі Кристофер I қайтыс болғаннан кейін, анасы Маргарет Самбирия 1266 жылға дейін оның атынан Данияны басқарды және өте қабілетті регент екенін көрсетті. 1261 және 1262 жылдары жас король Эрик әскери жеңіліске ұшырағаннан кейін Холштейнде тұтқынға алынды. Содан кейін ол Бранденбургте, бастапқыда Бранденбург маргравы Иоанн I (шамамен 1213–1266) тұтқынында болды.

Есімдік

Патшаның «Клипинг» немесе «Глипинг» деген лақап аты орта ғасырлық монетаға сілтеме жасайды, ол «кесілген тиынға» айналған немесе құны төмендеуін көрсету үшін кесілген. Бұл лақап аты оның сенімсіздігін білдіретін жағымсыз айтылу. Ол халқы мен монархияны алдап, олардан азайтып алған.

Регенттік

1259 жылы әкесі Кристофер I қайтыс болғанда, Эрик өзі билік етуге тым жас еді. Дания сарайы оның анасы, Маргарет патшаны регент етіп тағайындады. Ол Померания герцогы Самбор II мен Мекленбургтың Матильдасының қызы, сондай-ақ зиялы әйел еді. Ол бірден ұлын екі күшті қарсылас – архиепископ Якоб Эрландсен (шамамен 1220–1274) және 1260 жылдан 1272 жылы қайтыс болғанға дейін Шлезвиг герцогы болған Эрик Абельсоннан қорғауға мәжбүр болды. Архиепископ Якоб жас Эрикті патша етіп киелі май құйған епископты анафемаға ұшыратты. Герцог Эрик король Кристофердің туысы еді және корольмен жиі қақтығысқан. Осы мүмкіндікті пайдаланып, Ругеннің басшысы Яромар II (шамамен 1218–1260) венд әскерін жинап, Зеландияға шабуыл жасады. Патшайым Маргарет әскер жинады, бірақ 1259 жылы Рингстед маңында жеңіліске ұшырады. Яромар сол жылы Копенгагенге шабуыл жасап, тонады. Ол өзінің әскерін Сканияға жіберіп, жорығын жалғастырды. Айыныштысы, ол шаруа әйелінің ашуына тап болды, ол оны сол жерде өлтірді. Вендтер Ругенге қашып кетті. Вендтердің шабуылы патшайымның әлсіздігін көрсетті деп ойлаған герцог Эрик көтеріліс жасады. Патшайым тағы бір әскер жинап, Ютландияға жорық жасап, герцогты орнына қоюға мәжбүр болды. Ол герцогты жеңіп, ол онымен бітімге келгенімен, солтүстік Германияда оған шабуыл жасауға көмектесу үшін одақтастар жинады. Біріккен күштер 1261 жылы Шлезвиг-Гольштейндегі Даневиркеден оңтүстікке қарай Лохеде шайқасында патшайым Маргаретты жеңді. Ол және оның ұлы тұтқындалды және босатылу үшін Оңтүстік Ютландиядағы патшалық мүліктерін беруге мәжбүр болды. 1260 жылы патшайым Маргарет архиепископ Якобты түрмеден босатты, оның риза болатынына үміттенді, бірақ ол оған және Эрикке қарсы тақтан құлатуға тырысып, бүкіл Данияға тыйым салды. 1263 жылы Данияның регенті ретінде патшайым Рим папасы IV Урбанға хат жазып, архиепископ Якобқа араласуын сұрады. Бірнеше жылдық тартыс-даулардан кейін папа патшайымның бірнеше талаптарына келісті. Ол Дания мұрагерлік шарттарын өзгертуге рұхсат беретін жарлық шығарды, бұл әйелдерге Дания тағына ие болуға мүмкіндік береді. Эрик патшаның баласы болмағандықтан, оның қайтыс болған жағдайында оның әпкесі патшайым бола алатын еді. Рим папасы IV Урбан келісім берсе де, бұл мәселе тумады. Эрик патшаның ұлы Эрик Менвед ақырында Дания тағына отырды.

When his father King Christopher I died in 1259, Eric was too young to rule in his own right. The Danish court appointed his mother, Queen Margaret, to rule as regent. She was the daughter of Duke Sambor II of Pomerania and Matilda of Mecklenburg, and was an intelligent woman. Immediately, she had to fight to keep her son on the throne from two powerful enemies; Archbishop Jacob Erlandsen (ca. 1220–1274) and Erik Abelsøn who was Duke of Schleswig from 1260 until his death in 1272. Archbishop Jacob had excommunicated the bishop who had anointed young Eric as king. Duke Eric was a nephew of King Christopher and had been in frequent conflict with the king. Taking advantage of the situation, Chief Jaromar II of Rügen (c. 1218–1260) gathered an army of Wends and invaded Zealand. Queen Margaret raised an army, but was soundly defeated in 1259 near Ringsted. Jaromar went on to attack and pillage Copenhagen later that year. He shipped his army to Skåne in order to continue his campaign. Unfortunately for him, he encountered the wrath of a farmer's wife, who killed him outright. The Wends fled back to Rűgen. Believing the Wendish incursion showed the queen was weak, Duke Eric rebelled. The queen was forced to raise another army and march to Jutland to put the Duke in his place. She defeated the duke, and while he negotiated a truce with her, he gathered allies in northern Germany to help him attack. The combined forces defeated Queen Margaret in 1261 at the Battle of Lohede south of Danevirke in Schleswig Holstein. She and her son were captured and were forced to cede royal properties in southern Jutland to secure their release. In 1260, Queen Margaret had released Archbishop Jacob from prison thinking he would be grateful, but he subsequently issued an interdict over all of Denmark trying to force her and Eric off the throne. In 1263, acting as regent of Denmark, the queen wrote to Pope Urban IV asking him to intervene with Archbishop Jacob. After several years of quibbling, the pope agreed to several items that the queen wanted. He issued a dispensation to alter the terms of the Danish succession that would permit women to inherit the Danish throne. This would make it possible for one of King Eric's sisters to become queen in the event of his death, because he had no children. Although Pope Urban IV gave his consent, it never became an issue. King Eric's son Eric Menved eventually succeeded to the Danish throne.

Билік

Ересек билеуші ретінде король Эрик V шіркеу мен ақсүйектерге билігін жүргізуге тырысты. 1270 жылдары король Смеландқа шабуыл жасады. Оның шіркеумен болған қақтығысы Папаның көмегімен қанағаттанарлық шешімге келді. 1282 жылға қарай ол Даниядағы ақсүйектерді соншалықты ренжітті, олар оның билігін шектейтін және ақсүйектердің күшін сақтайтын ежелгі құқықтар мен дәстүрлерді кепілдейтін жарлықты (дания тілінде: håndfæstning – Данияның Магна Картының бір түрі) қабылдауға мәжбүр болды. Король Найборг қалысындағы қамал қабырғасында жарлыққа қол қойды, ол Данияның алғашқы конституциясы деп танылды. Алайда, король Эрик қайтыс болғаннан кейін, 1282 жылғы жарлықтың құқықтары мен кепілдіктері күшін жояды, себебі келесі король сол келісіммен міндетті болмайды.

Құпия өлім

Аңыз бойынша, бірнеше ақсүйектер Ерикті жеке ренжіткендері немесе патшаның ұнамайтын саясаты үшін кек алу үшін өлтіруге ант берді. Осы құрлықшылардың ішінде маршал (дан. marsk) Стиг Андерсен Хвиде және Халанд графы Якоб Нильсен есімдері болды. Олар патшаның іс-қимылдары туралы хабардар болу үшін, өздерінің антын орындау мақсатында, патшаның серіктерінің бірі Ране Джонсенге (1254–1294) ақша төледі. 1286 жылдың қараша айында патша Ютландияның орталық бөлігіндегі Виборг қаласында болды. Ране Джонсен басшылығымен ауылды аралап ұзақ аң ауғаннан кейін, патша мен бірнеше ілесушілері Виборгтағы патшаның шаруашылығына қайта орала алмай қалды. Ране 1286 жылдың 22 қарашасында түнде Финдеруп ауылындағы шіркеу амбарында паналауды ұсынды. Францискан монахтары кейпінде киінген өлтірушілер патшаның қайда екенін біліп, түнгі демалысқа барлығы жайғасқанша күтті. Патша ұйықтап қалған соң, олар жасырынған жерлерінен шығып, патшаны пышақтап, кесіп өлтірді. Дәстүр бойынша, оған 56 пышақ жарасы тиген. Осы оқиға төңірегінде пайда болған халық аңызында Стиг Андерсеннің Эрик патшаның өзінің әйеліне тиіскеніне кек ретінде алғашқы соққыларды жеке өзі бергені айтылады, ал ол өзі патша әскерімен бірге болыпты. Эриктің қанға батқан денесі ертеңіне табылған. Сот дереу елдің ең қуатты ақсүйектері Стиг Андерсен Хвиде мен Халанд графы Якобты кінәлады және оларды, сондай-ақ тағы жеті адамды заңнан тыс деп жариялады. Тек біреуі патшаны өлтіргені үшін айыпталды, ал қалғандары осы іске қатысқандары үшін айыпталды. Олардың бұл қылмысқа қатысы бар ма, жоқ па, әзірге құпия. Стиг Хвиде елден қашып, қарақшылықпен айналысты. Әрине, Эрик патшаның құтылуын қалаған жалғыз Стиг Хвиде емес еді. 1283 жылы король Эрик қабылдауға мәжбүр болған Вальдемар IV, сондай-ақ архиепископ Якоб Эрландсеннің епископтыққа тағайындаған көптеген адамдары патшаның өліміне дейін оның жауы болып қалды. Бұл қуылған ақсүйектер Норвегияның Хакон V қолдауымен 20 жыл бойы Дания ауылдарына шабуыл жасады.

Legend has it that several nobles swore an oath that they would murder Eric in revenge for personal slights or policies the king enforced that they did not like. Chief among the conspirators was marshal (Danish: marsk) Stig Andersen Hvide and Jacob Nielsen, Count of Halland. They paid Rane Jonsen (1254–1294) one of the king's companions, to keep them informed as to the king's activities, in order to fulfill their oath. November 1286 found the king at Viborg, in central Jutland. After a long day's hunt in the countryside led by Rane Jonsen, the king and a few attendants could not find their way back to the king's farm at Viborg. Rane suggested that they take shelter for the night of 22 November 1286 in the church barn in the village of Finderup (Finderup Lade). The assassins, dressed as Franciscan friars, were kept informed as to the king’s whereabouts and waited for everyone to settle down for the night. Once the king fell asleep, they rushed from their hiding places and stabbed and hacked the king to death. Tradition has it that he received 56 stab wounds. The folktale that grew up around this event has Stig Andersen personally striking the first blows in revenge for King Eric's seduction of Stig's wife, while Stig himself was off serving with the king's army. Eric's bloody corpse was discovered the next morning. The court immediately blamed the nation's most powerful noblemen Stig Andersen Hvide and Count Jacob of Halland and outlawed them and seven others. Only one was accused of killing the king, the others were accused of involvement. Whether they actually had anything to do with the murder remains a mystery. Stig Hvide fled the country to take up piracy. Certainly, Stig Hvide was not the only person who had a reason to want to see King Eric eliminated. Valdemar IV, who King Eric was forced to accept as Duke of Schleswig in 1283, as well as many of Archbishop Jakob Erlandsen's appointments to bishoprics, remained bitter enemies of the king until his death. These banished nobles had also raided the Danish countryside for 20 years with the support of Haakon V of Norway.