Кіріспе

RM 81 Agena (/ə/dʒ/i/n/ə/) - Lockheed Corporation компаниясы бастапқыда жойылған WS 117L барлау спутнигі бағдарламасы үшін әзірлеген американдық ракетаның жоғарғы сатысы және спутниктік платформасы. WS 117L бағдарламасы SAMOS және Corona (суреттерді алуға арналған) және MIDAS (ерте ескерту жүйесі) бөлімдеріне бөлінгеннен кейін, Agena кейіннен бірнеше бағдарламада жоғарғы саты ретінде және интеграцияланған компонент ретінде қолданылды, оның ішінде Corona барлау спутниктері және Project Gemini бағдарламасы аясында кездесу мен тұйықталуды демонстрациялау үшін пайдаланылған Agena Target Vehicle. Ол Atlas, Thor, Thorad және Titan IIIB зымырандарында жоғарғы саты ретінде пайдаланылды, сондай-ақ Space Shuttle-ты қоса алғанда, басқа зымырандарда қолдану мүмкіндігі де қарастырылды. Соңғы ұшырылым 1987 жылдың 12 ақпанында Titan 34B зымыранының жоғарғы сатысы ретінде конфигурацияланған Agena D аппараты болды. Барлығы NASA және АҚШ Әуе күштері 365 Agena аппаратын ұшырды.

Сипаттамалары

Агенаның диаметрі 1,5 метр, үш осі бойынша тұрақтандырылған (барлау жүйесі камераларының жұмысы үшін) және оның Bell Aircraft XLR81 қозғалтқышы 16 000 фунт (71 кН) итермелеу күшін симметриялық емес диметилгидразин (UDMH) отынымен және қызыл түтінді азот қышқылының (IRFNA) тежелген түрімен (IRFNA) қамтамасыз етті. Бұл гиперголикалық отын/окистендіргіш комбинациясы болғандықтан, оған тұтану жүйесі қажет емес. Бұл зымыран қозғалтқышы радио командасы арқылы орбитада бірнеше рет қайта іске қосылуы мүмкін, және көбінесе іске қосылатын. Қозғалтқыш әдеттен тыс алюминий конструкциясымен ерекшеленді. Жұлын мен соплоны салқындататын регенеративті салқындату арналары тік бұрғылау арқылы жасалған. Камера жұлындығының параболалық пішіні бұрғылауды қиындатты, бірақ Bell Aerosystems инженерлері салқындату арналарын "бір қабатты дөңгелек гиперболоид" пішінде орналастыру арқылы осы мәселені шешті, бұл машинашыларға жану камерасының қисық беттері арқылы тура салқындату арналарын бұрғылауға мүмкіндік берді. Қозғалтқыш Convair B-58 Hustler бомбалаушы ұшағының жойылған зымырандық ядролық бас бомбасы үшін жасалған XLR81 қозғалтқышынан алынған. 1959 жылға дейін Агена Discoverer Vehicle немесе Bell Hustler деп те аталатын. Горизонтальды ұшатын Агенаның бағытталған қозғалысын үш гироскоп, екі горизонт сенсоры және азот-фреон қоспасынан тұратын суық газ микросоплолары бар инерциялық анықтамалық пакет қамтамасыз етті. Бұрылыс пен домалануды екі герметикалық интеграцияланған гироскоптық құрылымдар анықтады. Айналу қатесін орбиталық жылдамдықты сезу арқылы гироскопикалық құрылым анықтады. Гироскоптың бұрылыс және домалану қателері горизонт сенсорларынан түзетілді, кейіннен олар Күн мен жұлдызды бақылаушылармен толықтырылды. Бұл Агенаға жақсартылған Corona камераларымен жерді жақсырақ түсіру үшін қажетті жоғары тұрақтылықты қамтамасыз етуге мүмкіндік берді.

Аген-В

1960 жылы Lockheed компаниясы жақсартылған Agena B ұсынды, оны орбитада қайта іске қосуға болады және күйме жағу уақытын ұзарту үшін жанар май бактерілері үлкен болды. Ол 71 килоньютон итермелеу күшіне ие Bell 8081 қозғалтқышымен жабдықталған және орбитада қайта іске қосылатын болды. Бұл сатыда қозғалтқыштың барлығы төрт минут бойы жұмыс істеуіне жеткілікті жанар май болды. Осы саты арқылы SAMOS E, SAMOS F (ELINT Ferret) және MIDAS (Зымырандық қорғаныс дабыл жүйесі) әскери ерте ескерту спутниктері, Ranger ай зондтары, Mariner планеталық зондтары, OGO және Nimbus спутниктері ұшырылды. Agena B-ның алғашқы ұшуы 1960 жылғы 26 қазанда Discoverer 16 (сәтсіз) ұшырылымы болды. Agena B-ны Atlas ракетасына дайындыққа бірнеше ай уақыт кетті және ол 1961 жылғы 12 шілдеде Midas 3 ұшуына дейін ұшпады. Agena B-ның соңғы ұшуы 1966 жылғы 7 маусымда OGO 3 спутнигін ұшыру болды. Барлығы 75 дана ұшырылды.

Аген-Д

Agena D – Lockheed компаниясының инженерлік директоры Лоуренс Эдвардстың ұсынысының нәтижесі болды. Ол Agena негізгі конфигурациясын стандарттауды ұсынды (осыған дейін әрбір Agena пайдалы жүк пен онымен бірге қолданылатын ұшыру құралы үшін жеке-жеке жасалған), сондай-ақ пайдалы жүк талаптарына қарай қосымша мүмкіндіктер енгізуді және Пентагонның Agena-ны Titan зымырасымен үйлесімді ету қажеттігін көтерді. Бұл ұсыныс 1962 жылдың соңында пайда болды, себебі Thor және Atlas Agena-ның жоғары сәтсіздік көрсеткіштеріне байланысты наразылық күшейді және ұшыру құралдарын стандарттау сенімділікті арттырады деген пікір қалыптасты. Дэвид Н. Спирс стандарттауды былай түйіндейді: Agena D-нің біртұтас конфигурациясы негізгі бағыттау, маяк, қуат және телеметриялық жабдықтарын қамтитын төрт жұмысқа жарамды модульден, стандартты жүк консолінен және күн панельдері, «қосалқы» спутниктер сияқты қосымша жабдықтарды орнатуға арналған қозғалтқыштың үстіндегі артқы тіреуден, сондай-ақ ғарышта он алты ретке дейін қайта іске қосылатын Bell Aerosystems қозғалтқышынан тұрды. Оның орбиталық конфигурациясы диаметрі және ұзындығы , ал батареялардан 19 500 Вт электр қуатын қамтамасыз етті. 2014 жылғы мәліметтер бойынша, Agena D – АҚШ-тың ең көп іске қосылған жоғарғы сатысы болып табылады. Жыл сайын 40 Agena D ғарыш аппаратын шығаруға арналған арнайы өндіріс желісі құрылды. Эдвардс бірнеше жыл бойы инженерлік жұмыстарға жауапты болды, Әуе күштері Agena D-ні пайдалануға дайын деп жариялағанға және оның дизайнын тоқтатқанға дейін. Agena D-нің сенімділігі зейнеткерлікке шығар кезде 95 пайыздан асты. Agena D-нің алғашқы ұшырылысы 1963 жылдың 28 маусымында KH 4 #7 спутнигімен жүзеге асты, ал барлығы 269 Agena D іске қосылды. Thor Agena 1972 жылы KH 4B спутнигін іске қосқанда соңғы рет ұшты. Соңғы Atlas Agena 1978 жылы Seasat спутнигін іске қосу үшін жаңартылған Atlas F зымырасының үстінде Agena D сатысын пайдаланды. 1987 жылға дейін Titan зымыраларымен тағы он екі Agena іске қосылды, содан кейін саты толығымен қолданудан шығарылды. Agena D KH 7 GAMBIT және KH 8 Gambit 3 барлау спутниктерін, Венераға үш Mariner ғарыш зондын және Марсқа екі Mariner ғарыш зондын іске қосу үшін қолданылды. Agena D жоғарғы сатысының соңғы ұшырылысы 1987 жылдың 12 ақпанында Titan IIIB зымырасымен жүзеге асты, ол USA 21, соңғы SDS 1 спутнигін алып жүрді.

Agena мақсатты көлігі

Agena Target Vehicle Agena D негізінде құрылған, оған Project Gemini жобасы аясында жүргізілген миссиялар үшін кездесу және тұйықталу нысаны ретінде пайдалануды қолдайтын жабдықтар орнатылған. Ол Bell Aerospace Model 8247 қозғалтқышымен жабдықталған, ол 15 ретке дейін қайта іске қосылуға қабілетті болған. Кейінгі миссияларда, Gemini ғарыш кемесі тұйықталған кезде Agena қозғалтқышы іске қосылып, ғарыш кемесін жоғары орбитаға көтеру және оны қайтадан төмендету үшін пайдаланылды. Gemini 11 миссиясы барысында апогейі бар эллипстік орбитаға қол жеткізілді, бұл адамдармен жасалған ғарыш сапарындағы биіктік рекорды болды және Apollo 8 Айға жасалған алғашқы адамдармен жасалған миссия осы көрсеткішті басып өткенше сақталды.

Басқа нұсқалар

1970-ші жылдардың басында Lockheed компаниясы Space Shuttle жүк бөлімінде пайдалы жүктерді ұшыруға Agena-ны қолдану мүмкіндігін зерттеді. Үлкен диаметрлі Agena C ұсынылды, бірақ оның құрылысы басталған жоқ. Agena 2000 – модернизацияланған Agena нұсқасы ретінде жоспарланған және Atlas V Light дамыған, қайта пайдаланбайтын ұшыру құралында қолданылуға тиіс еді. Бірақ Atlas V Light жобасы стандартты Medium конфигурациясын пайдалану үшін тоқтатылды, соның салдарынан Agena 2000 де құрылмады.

Қалдықтар

Көптеген "Агена" спутниктері қажетті мерзімінен кейін ұзақ уақыт орбитада қалғандықтан, олар ыдырап, орбиталық қоқыстың көбеюіне себеп болды. Олардың жарылуының себебі – қалған жанар майдың тұтанғаны деп есептеледі.