Кіріспе
Үндістан пошта маркалары мен почта тарихы
[[File:India 1947 Ashoka Lions 1 and half annas. jpg|thumb|120px|Екінші марка Үндістанның Ұлттық Эмблемасы – Ашоканың арыстандары бейнеленген, ішкі қолданысқа арналған.]]
thumb|right|Шер Шах Сури кезеңінің Dak Chowki, Вазирабад, Пәкістан облысы, Пәкістан
Муғалдар Үндістанды жаулап алғанға дейін Делидің бірінші сұлтаны Құтб-уд-Дин Айбак төрт жыл ғана биледі, 1206–1210 жылдары, бірақ ол Мамлюк әулетін құрды және хабар алмасу жүйесін жасады. 1296 жылы Алауддин Халжи бұл жүйені атты және жаяу жүгірушілерден тұратын dak chowkis-ке кеңейтті. Шер Шах Сури (1541–1545) хабарларды жеткізу үшін жүгірушілерді аттармен алмастырды, бұл Солтүстік Үндістанның тас жолымен, бүгінде Ұлы магистраль жолы деп аталатын жолмен жүзеге асырылды. Ол Бенгал мен Синд арасында ежелгі сауда жолының негізінде салынған бұл жолды салды. Сондай-ақ, ол 1700 «серай» салған, онда патшалық поштаны жөнелту үшін әрдайым екі жылқы ұсталды. Ақбар аттар мен жүгірушілерге қоса түйелерді де пайдаланды. 1778 жылы Мадраста, 1792 жылы Бомбейде енгізілді. 1793 жылдан кейін, Корнуоллис Тұрақты жерді пайдалану туралы ереже енгізгеннен кейін, ресми поштаны ұстап тұрудың қаржылық жауапкершілігі заминдарларға жүктелді. Осымен қатар, жалдамалы хабаршыларды пайдалана отырып, коммерциялық хабарларды жеткізу үшін жеке меншік пошта жүйелері пайда болды. Сонымен қатар, Шығыс Үндістан компаниясы әскери және коммерциялық билікті кеңейту және басқару үшін өз инфрақұрылымын құрды. Хабаршыларға жүріп өткен қашықтығы мен хаттарының салмағына қарай ақы төленді. Поштаны тасымалдау қауіпті жұмыс еді:
The first Sultan of Delhi, before the Mughals colonised India, Qutb ud din Aybak was Sultan for only four years, 1206–1210, but he founded the Mamluk Dynasty and created a messenger post system. This was expanded into the dak chowkis, a horse and foot runner service, by Alauddin Khalji in 1296. Sher Shah Suri (1541–1545) replaced runners with horses for conveyance of messages along the northern Indian high road, today known as the Grand Trunk Road, which he constructed between Bengal and Sindh over an ancient trade route at the base of the Himalayas, the Uttarapatha. He also built 1700 'serais' where two horses were always kept for the despatch of the Royal Mail. Akbar introduced camels in addition to the horses and runners. followed in 1778 at Madras and in 1792 at Bombay. After 1793, when Cornwallis introduced the Regulation of the Permanent Settlement, the financial responsibility for maintaining the official posts rested with the zamindars. Alongside these, private dawk mail systems sprang up for the commercial conveyance of messages using hired runners. Also, the East India Company created its own infrastructure for the expansion and administration of military and commercial power. The runners were paid according to the distance they travelled and the weight of their letters. Carrying the mail was dangerous work:
Жолбарыстар көп болатын жерлерді қоспағанда, пошта белгіленген уақытынан бір сағат бұрын жетеді, бірақ су тасқан кезде бұл сирек немесе ешқашан болмайды. Бұл жағдайда көптеген айналма жолдарды жүру керек, бұл жолды едәуір ұзартады. Орташа есеппен, жақсы ауа райы болғанда, док немесе пошта күніне жүз мильді басып өтуі мүмкін. Әрбір пошта сөмкесін бір-екі доги валла немесе барабаншылар алып жүреді. Олар кез келген күдікті орыннан өткен сайын ұзын соққы береді. 1837 жылғы XVII Пошта заңы бойынша, Шығыс Үндістан компаниясының аумағында пошта арқылы хаттарды жеткізуге тек Индияның генерал-губернаторының құқығы болды. XX бөлімде барлық жеке кемелер поштаны белгіленген бағамен тасымалдауға міндетті болды. Кемеге жабысатын хаттарға мөр басылды. Кейбір лауазымды тұлғаларға пошта тегін берілді, бірақ жылдар өте келе бұл мәртебе даулы болды. Осы негізде 1837 жылдың 1 қазанында Үндістан почтасы құрылды. Жедел еуропалық пошталар Суэц бұғазы арқылы Египеттен жер арқылы жеткізілді. Томас Вагхорн бастаған бұл жол Қызыл теңізді Жерорта теңізімен байланыстырып, Марсель, Бриндизи немесе Триест арқылы Еуропаға баруға мүмкіндік берді. Суэц каналы көп уақыттан кейін ғана ашылды (1869 жылдың 17 қарашасы). Құрлықтық пошта арқылы хаттарды тасымалдау уақыты күрт қысқарды. Вагхорнның жолы сапарды 16000 мильден 6000 мильге дейін қысқартты; сондай-ақ, транзиттік уақытты үш айдан 35 және 45 күн аралығына дейін қысқартты.
Скиндин ауданының ауласы
Сол жақта|тұрған|бас бармақ|1852 жылғы қызыл мөр балауызы Скинди Доук, Азиядағы алғашқы жабысқақ марка. Скинди/Синд ауданындағы пошта ақысын алдын ала төлеуді білдіретін Скинди Доук жабысқақ маркаларын қолдану 1852 жылдың 1 шілдесінде ауданның пошта жүйесінің кешенді реформасының бір бөлігі ретінде басталды. Бір жыл бұрын сэр Бартл Фрере пошта жұлдыздарын жылқылар мен түйелер желісімен алмастырып, Индус өзенінің аңғарында Британдық Шығыс Үндістан компаниясының әскери және коммерциялық қажеттіліктерін қамтамасыз ету үшін байланыс жүйесін жақсартты. Жаңа маркалар қағазға немесе балауыз бетіне жеке-жеке рельефті басып жапсырылды. Пішіні дөңгелек, жиегінде "SCINDE DISTRICT DAWK" деген жазу және орталық белгі ретінде Британдық Шығыс Үндістан компаниясының саудагерлік таңбасы болды. Қағаз ақ немесе сұрғылт ақ түсті. Көк марка қағазға басылған кезде басылды, ал балауыз нұсқасы қағазға жабыстырылған қызыл мөр балауызына басылды; бірақ барлығының құны 1/2 аннаға тең болды. Олар 1854 жылдың қазанына дейін қолданылды, содан кейін ресми түрде тоқтатылды. Бүгінде олар өте сирек кездеседі, поштада қолданылған мысалдары 700 доллардан 10 000 долларға дейін бағаланады. Қолданылмаған қызыл марканы Стенли Гиббонс бұрын 65 000,00 фунт стерлинг деп бағалаған (2006 жылғы дереккөз); алайда, қазіргі уақытта қолданылмаған мысалдар сақталмаған сияқты.
1866 жылғы реформалар және уақытша реформалар
сол жақта|төменгі жағында|6 анна уақытша марка, 1866Жылдам кемемен Бомбейден Лондондағы 28 күн. төменгі жағында|Жарты, бір және екі анна мөрі бар ресми хат. Пошта жүйесі арқылы тасымалданатын пошта көлемі үздірілмей өсіп, 1854 жыл мен 1866 жыл аралығында екі есеге артты, содан кейін 1871 жылға қарай тағы екі есеге өсті. Пошта қызметі туралы XIV заң 1866 жылдың 1 мамырына дейін пошта жүйесінің айқын кемшіліктерін және бұзушылықтарын түзету үшін реформалар енгізді. Пошта қызметінің тиімділігі де артты. 1863 жылы Еуропаға "кемемен" жіберілген пошта үшін жаңа, төменгі тарифтер белгіленді – 1/2 унциялық хат үшін 6 анна 8 пиес. Ішкі пошта тарифтері де төмендетілді. Жаңа ережелер Шығыс Индия компаниясының қызметкерлеріне бұрын берілген арнайы пошталық жеңілдіктерді жойды. Ресми пайдалану үшін мөртабандар дайындалды және олардың есебі мұқият жүргізілді, бұл лауазымды тұлғалардың жеңілдіктерді теріс пайдалануына қарсы күресу үшін жасалды. 1854 жылы Испания ресми хат-хабарлар үшін арнайы мөртабандар басып шығарды, бірақ 1866 жылы Үндістан пошта мөртабаларына «Service» және табыс мөртабаларына «Service Postage» деп басып шығарудың оңай жолын алғаш рет қолданды. Бұл жаңалық кейінірек басқа елдерде кеңінен қолданыс тапты. Тапшылық туындағандықтан, осы мөртабандар да жасалуға тиіс болды. Осы жылғы «Service Postage» мөртабаларының кейбір сирек түрлері пошта ережелеріндегі кенеттен болған өзгерістердің нәтижесі болды. 1866 жылы 4 анна және «6 анна 8 пиес» мөртабаларының жаңа дизайндары шығарылды. Дегенмен, жаңа тарифтерге сәйкес мөртабалар жетіспеді. Уақытша алты анналық мөртабалар қазіргі шетелдік есеп-шот мөртабасының жоғарғы және төменгі бөліктерін кесіп, үстіне «POSTAGE» деп басып шығару арқылы жасалды. 1874 жыл мен 1876 жыл аралығында тағы төрт жаңа дизайн пайда болды. 1882 жылы бес жыл бұрын, 1877 жылы жарияланған Үндістан империясы үшін толық жаңа мөртабалар жиынтығы шығарылды. Дизайн әртүрлі жиектердегі әдеттегі Виктория профилінен және «INDIA POSTAGE» деген жазудан тұрды. Су таңбасы да жұлдыз тәрізді өзгерді. Бұл мөртабалар кеңінен қолданылды және бүгінге дейін жиі кездеседі. 1895 жылы Генрих фон Ангелидің 1885 жылғы Виктория патшайымының портретінен алынған фрагменті бар 2, 3 және 5 рупиялық үш мөртаба шығарылды. 1900 жылы басқа да бұрынғы дизайн мөртабалары жаңа түстерде қайта басылды.
Үндістанның қауіпсіздік баспасы
1931 жылғы серия Нью-Делидің үкімет резиденциясы ретінде ашылуын тойлады. Бір рупиялық маркада Секретариат және Доминион колонналары бейнеленген. 1926 жылдың 1 қаңтарынан бастап Үндістанның пошта маркаларын басып шығару және қайта басып шығару Насик қаласындағы Үндістан қауіпсіздік баспасында жүзеге асырылды. Пошта маркалары мен басқа да қауіпсіздік таңбаларын Үндістанда басып шығару мүмкіндігі Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын зерттелген, бірақ сол кезде осы мәселе ілгерілемеді. 1922 жылы Бомбей монета зауытының директоры C. H. Уиллис және I. C. S. дәрежесіндегі Баспа, кеңсе тауарлары және маркалар контролері Ф. Д. Аскоти Англияда осы мәселенің мүмкіндігін зерттеді. Олардың жағымды баяндамасы және 1923 жылы Делиде өндіріс техникасының сәтті демонстрациясы Үкіметтің Нашикте қауіпсіздік баспасын құру туралы шешім қабылдауына әкелді. Баспахананы құру жауапкершілігі алты онжылдықтан бері Үндістан маркаларымен байланысы бар Лондонның «Томас Де Ла Ру» фирмасына сеніп тапсырылды. Құрылыс 1924 жылы 27,5 миллион рупиялық бастапқы сметамен басталды және 1925 жылы 67 рупия мен 1/400,000 қосымша шығынмен аяқталды.
Тәуелсіз Үндістан
Махатма Ганди бейнеленген 10 рупийлік марка 1948 жылғы 15 тамызда шығарылды. Тәуелсіз Үндістанның алғашқы маркасы 1947 жылғы 21 қарашада шығарылды. Ол оң жақ жоғарғы бұрышында патриоттардың "Джай Хинд" (Тұрақты Үндістан) ұранымен бірге Үндістанның туын бейнелейді. Оның құны үш жарым аннаға бағаланды. 1948 жылғы 15 тамызда Тәуелсіздіктің бірінші жылдығына орай Махатма Гандиге арналған естелік марка шығарылды. Бір жыл өткен соң, Үндістанның бай мәдени мұрасын – негізінен индуист, будда, мұсылман, сикх және джайни ғибадатханаларын, мүсіндерін, ескерткіштерін және қамалдарды бейнелейтін түпкілікті серия пайда болды. 1950 жылғы 26 қаңтарда Үндістан Республикасының құрылуына арналған марка шығарылды. Түпкілікті маркалардың ішінде 1955 жылы технология және даму тақырыбы, 1957 жылы Үндістан картасын көрсететін серия, naye paisa (ондық валюта) номиналындағы және 1965 жылы әртүрлі суреттермен серия бар. Үндістан маркалары елдің ежелгі және бай мәдени мұрасын көрсетеді. 1962 жылы "INDIA POSTAGE" деген ескі жазу "भारत INDIA" деген жазумен ауыстырылды, бірақ 1962 жылдың желтоқсаны мен 1963 жылдың қаңтары аралығында шыққан үш маркада бұрынғы жазу сақталды. Үндістанда әлемдегі ең кең таралған пошта жүйесі бар деп есептеледі (Қытайда 57 000, Ресейде 41 000 және АҚШ-та 38 000 кеңсе бар). Бұл кеңселердің көп болуы Үндістанның тәуелсіздік алғаннан кейін біріктірілген көптеген түрлі пошта жүйелерінің тарихи нәтижесі болып табылады. Үндістан 22 пошта округіне бөлінген, әр округті бас пошта шебері басқарады. Әр округ аймақтарға бөлінеді, олар бөлімдер деп аталады, оларды бас пошта шебері басқарады, одан әрі SSPO және SPO басқаратын бөлімшелерге және ASP және IPS басқаратын кіші бөлімшелерге бөлінеді. Сонымен қатар, түрлі округтер мен аймақтарда марка сататын орталықтар, пошта тауарлары сататын орталықтар және почта көлігі қызметтері бар. 22 округтен басқа, Үндістан Қарулы Күштеріне пошта қызметтерін көрсету үшін арнайы базалық округ бар. Базалық округті генерал-майор шені бар Армия Пошта Қызметінің қосымша бас директоры басқарады. Ганди, Неру және басқа да тарихи тұлғалар тәуелсіздік алғаннан бері елден шыққан пошта маркаларында бейнеленеді, ал жарты ғасыр бойы сол дәуірде ең көп қолданылатын номиналдардағы Ганди маркалары сол кездегі үнді халқы үшін пошта маркасының символына айналды. Қазір Үндістан пошта маркаларында жаңа тақырыптар пайда болуда, кейбір маркалар басқа елдердің пошта агенттіктерімен бірлесіп шығарылады, сондай-ақ жаңару энергия көздері, жергілікті флора және фауна, тіпті маусымдық құттықтаулармен арналған жылдық шығарылымдар да бар. 2011 жылғы 9 наурызда "Үндістан Посты" онлайн электрондық пошта бөлімшесін іске қосты. Портал электрондық ақша жөнелту, жылдам ақша жөнелту, коллекционерлерге арналған маркалар, пошта ақпараты, экспресс және халықаралық жөнелтілімдерді қадағалау, PIN-кодты іздеу және пікірлер мен шағымдарды онлайн тіркеу мүмкіндігін ұсынады.
The First Stamp of Independent India was issued on 21 November 1947. It depicts the Indian Flag with the patriots' slogan, Jai Hind (Long Live India), on the top right hand corner. It was valued at three and one half annas. A memorial to Mahatma Gandhi was issued 15 August 1948 on the first anniversary of Independence. Exactly one year later a definitive series appeared, depicting India's broad cultural heritage, mostly Hindu, Buddhist, Muslim, Sikh and Jain temples, sculptures, monuments and fortresses. A subsequent issue commemorated the inauguration of the Republic of India on 26 January 1950. Definitives included a technology and development theme in 1955, a series all showing the map of India in 1957, denominated in naye paisa (decimal currency), and a series with a broad variety of images in 1965.
thumb|Satrunjaya, Jain temple complex near Palitana, 15 August 1949. Indian stamps reflect the country's old and rich cultural heritage. The old inscription of "INDIA POSTAGE" was replaced in 1962 with "भारत INDIA", though three stamps issued between December 1962/January 1963 carried the earlier inscription. India is believed to have the most widely distributed system in the world (China has 57,000, Russia 41,000 and the United States 38,000 offices). This proliferation of offices results from India's history of having many disparate postal systems, eventually unified in the Indian Union after Independence. India has been divided into 22 postal circles, each circle headed by a Chief Postmaster General. Each Circle is further divided into Regions comprising field units, called Divisions, headed by a Postmaster General, and further divided into units headed by SSPOs & SPOs and Sub Divisions headed by ASPs and IPS. Other functional units like Circle Stamp Depots, Postal Stores Depots and Mail Motor Service exist in various Circles and Regions. Besides the 22 circles, there is a special Base Circle to provide the postal services for the Armed Forces of India. The Base Circle is headed by an Additional Director General, Army Postal Service holding the rank of a Major General. Gandhi, Nehru and other historic personalities continued to appear on the postal issues coming from the country since Independence, with almost half a century seeing the Gandhi definitives of denominations most frequently used in the era concerned, becoming synonymous with a postage stamp to the Indian people of that respective time period. New themes are now finding their place on Indian postage stamps, with some stamps issued jointly with postal agencies of other countries, renewable energy sources, the local flora and fauna and even the special annual issues wishing season's greetings. On 9 March 2011 India Post launched an online e post office. The portal provides electronic money orders, instant money orders, stamps for collectors, postal information, tracking of express and international shipments, PIN code search and registration of feedback and complaints online.
Ұлттық филателиялық мұражай
1968 жылғы 6 шілдеде Нью-Делиде Үндістанның Ұлттық филателиялық мұражайы ашылды. Оның бастауы 1962 жылғы 18 қыркүйекте Филателиялық кеңес комитетінің отырысында болды. Үндістан почта маркаларының үлкен жинағынан басқа, онда Үндістанның конфедеративтік және феодативтік штаттарының үлкен жинағы, ертедегі эскиздер, сынамалар және түс сынақтары, "шет елде қолданылған" үнді почта маркаларының жинағы, сондай-ақ ертедегі үнді пошта карточкалары, пошталық конверттері және тақырыптық жинақтар бар. 2011 жылдың 12-18 ақпаны аралығында Үндістанның алғашқы ресми әуе почтасының жүз жылдығына орай халықаралық филателиялық көрме өтті. INDIPEX 2011 іс-шарасының құрметіне Үндістан почтасы Махатма Гандидің суреті бар арнайы марка шығарды. Ол Гандидің өзін-өзі анықтау және тәуелсіздік символы ретінде ұсынған қолмен тоқылған матаға басылған. Презентациялық жинақ 2011 жылдың 12 ақпанында Үндістанның астанасы Нью-Делиде өткен INDIPEX 2011 әлемдік филателиялық көрмесінде Үндістан Президенті Пратибха Патил тарапынан жарияланды.