Кіріспе
Анорексияны насихаттау – нервтік анорексиямен байланысты мінез-құлықтарды қолдау және тарату. Оны көбінесе «про-ана» немесе «ана» деп атайды. «Про-мия» деген термин нервтік булимияны білдіреді және кейде «про-ана» терминімен шатастырылып қолданылады. «Про-ана» топтарының көзқарастары әртүрлі. Көпшілігі анорексиямен күресіп жатқан адамдарға баға берусіз орта құруды мақсат етеді; олар өз аурулары туралы ақылдасып, сауығуды қалайтын адамдарға көмектесе алатын жер. Ал кейбіреулері анорексияның психикалық ауру екенін мойындамай, оны дәрігерлер мен отбасы мүшелері құрметтеуі тиіс өмір салтының таңдауы деп санайды.
Promotion of anorexia is the promotion of behaviors related to the eating disorder anorexia nervosa. It is often referred to simply as pro ana or ana. The lesser used term pro mia refers likewise to bulimia nervosa and is sometimes used interchangeably with pro ana. Pro ana groups differ widely in their stances. Most claim that they exist mainly as a non judgmental environment for anorexics; a place to turn to, to discuss their illness, and to support those who choose to enter recovery. Others deny anorexia nervosa is a mental illness and claim instead that it is a lifestyle choice that should be respected by doctors and family.
Мәдениет
Тамақ ішудің бұзылыстарын емдеумен айналысатын медицина қызметкерлері, емделу бағдарламаларындағы пациенттердің көбінесе "симптоматикалық жиынтыққа" бірігіп, эмоционалдық қолдау мен мойындау алуға тырысатынын ұзақтан бері байқап келген. Осы орайда, анорексиямен ауыратын адамдар өз жағдайын бірлесіп қалыпты жағдайға келтіріп, оны ауру деп емес, өзін-өзі бақылаудың жетістігі және өздерінің жеке басының маңызды бөлігі деп қорғайды. Өзін аштыққа салу, ауру емес, өмір салтының таңдауы ретінде қабылдана бастайды.
Шығармашылық
Проаналық сайттар көбінесе (2010 жылғы сауалнамада 84%) проаналық блогерлер, форум мүшелері және әлеуметтік желілердегі топтар да бір-бірін одан да салмақ жоғалтуға шақыру үшін жігерлендіретін суреттер жариялайды. Керісінше, "кері жігерлендіру" майлы тағамдардың немесе артық салмақты адамдардың суреттерін көрсетеді, олардың мақсаты жиркеніш сезімін тудыру. Жігерлендіруді қолдаушылар мен қарсыластары арасында үлкен дау бар; кейбіреулер жігерлендіру тамақтану тәртібін бұзуды "дәріптейді" деп санайды, ал кейбір жігерлендіру блогерлері оның мақсаты салмақты денсаулыққа қауіпсіз жоғалтуға қолдау көрсету екенін айтады. Видео бөлісу сайттарында жігерлендіретін видеолар кеңінен таралған, проаналық блогтар көбінесе жігерлендіретін жазбаларды жариялайды, ал көптеген проаналық форумдарда жігерлендіруді бөлісуге арналған тақырыптар бар. Жігерлендіру мантрлар, цитаталар немесе поэзия мен танымал музыкадан алынған үзінділер түрінде де болуы мүмкін (2003 жылғы сауалнамада сайттардың 94%-ы). Жігерлендіру көбінесе рухани аскетизмге ұқсас, ораза ұстауды дене тазалығының метафоралары арқылы, тамақты күнә мен жеп-жеңілдік арқылы, ал арықты – періштелер мен олардың ұшуы арқылы бейнелейді. "Ананың сенімі" және "Жұқа өсиеттер" сияқты насихаттар да жиі кездеседі.
Шағым
Проананы зерттейтін әлеуметтік зерттеушілер оның танымалдылығын әртүрлі түсіндіреді, кейбіреулері оны қазіргі заманғы тұтынушылықты жобау ретінде сипаттайды, ал басқалары проана тамашалау бұзылыстарынан эмоционалды түрде стресс алған адамдар үшін қабылдану механизмі ретінде жұмыс істейді деп санайды. Дегенмен, көпшілігі проана сайттарының екі негізгі ерекшелігіне келіседі: Алдымен, проана сайттары тамашалау бұзылысы жоқ адамдарды (бірінші кездесуде салмақ жоғалтуға арналған кеңестер мен тәсілдерді іздейтіндер) және тамашалау бұзылысы бар адамдарды (өздерінің бұзылған мінез-құлқыларын жасыру немесе тым көп жаттығулар мен қатаң диетадан туындаған физикалық зиянды азайту туралы кеңес іздейтіндер) тартады. Проана сайттары өз мүшелеріне мықты қауымдастық және ортақ идентичность сезімін сыйлайды.
Initially, pro ana sites attract both the non eating disordered (who first visit seeking tips and techniques for losing weight) and the eating disordered (who seek advice on hiding their disordered behaviors or minimizing the physical damage caused by over exercising and severe calorie restriction). Pro ana sites give their members a strong sense of community and common identity.
Мода
Қызыл білезіктер анорексиямен ауыратын адамдардың арасында кең таралған, өзін-өзі анықтаудың сыпайы жолы ретінде және тамақ ішуден аулақ болуға шақыру үшін қолданылады. Pro-mia жақтастары көк немесе күлгін түсті білезіктер тағады. Мұндай білезіктердің көпшілігі – қарапайым, моншақтан жасалған бұйымдар, олар онлайн аукциондарда жылдам сатылады.
Көрмешілік
2009 жылы Католик Университеті Лёвен (Katholieke Universiteit Leuven) фламандтық 711 орта мектеп оқушысын (жасы 13–17 аралығында) сауалнамаға тартты. Сауалнама нәтижесінде, қыздардың 12,6%-ы және ұлдардың 5,9%-ы про-ана сайттарына кем дегенде бір рет кіргенін хабарлады. Тағы бір 2009 жылғы сауалнамада, ата-аналық бақылау бағдарламасын ұсынатын CyberSentinel компаниясы 6–15 жас аралығындағы 1500 әйел интернет қолданушысын зерттеді. Олардың үштен бірі диеталық кеңестерді онлайн іздегенін, ал бестен бірі диета бойынша кеңес алу үшін әлеуметтік желілерде немесе чаттарда басқалармен хабарласқанын мәлімдеді. Про-ана сайттарына кіретіндердің арасында бұрыннан тамақтану тәртібі бұзылғандар да бар: 2006 жылы Стэнфорд Медицина мектебінде тамақтану тәртібі бұзылған пациенттер арасында жүргізілген сауалнама көрсеткендей, 35,5%-ы про-ана сайттарына кірген, олардың 96,0%-ы осындай сайттардан салмақ жоғалтудың немесе тазалаудың жаңа әдістерін білген (ал қалпына келтіру сайттарын көретіндердің 46,4%-ы жаңа әдістерді үйренген).
Тиімділігі
Проаналық сайттар тамақтану бұзылыстары бар және жоқ адамдардың тамақтану мінез-құлқына теріс әсер етуі мүмкін. Тамақтану бұзылыстары жоқ адамдармен жүргізілген бір зерттеуде қатысушылардың 84% -і ED (тамақтану бұзылыстары) сайттарын қарағаннан кейін аптасына орташа есеппен 2470 калория (301-ден 7851-ге дейін) азайғанын көрсетті. Қатысушылардың тек 56% ғана тамақтану мөлшерінің азайғанын сезінді. Проаналық сайттар танымдық қабілеттерге және эмоционалдық жағдайға теріс әсер етуі мүмкін. Проаналық сайттарды қараған, бірақ мода немесе үйдің сәніне арналған бақылау сайттарын қарамайтын әйелдерде жағымсыз эмоциялардың күшеюі, өзін-өзі бағалаудың төмендеуі, дене келбетіне деген сенімсіздік және өзін тартымды санамау сезімі байқалды. Сол сияқты, 2009 жылы Лёвенде жүргізілген сауалнамада проаналық сайттарды қараған қыздарда дене пішініне қанағаттанбаушылық және дене бітіміне қатысты теріс пікірлер жиі кездесті.
Әлеуметтік қолдау мен аурудың асқынуы
Проана сайттарынан өзгеше, қалпына келтіру сайттары салауатты мінез-құлық пен ойлау қабілеттерін дамытуға және сақтауға көмектесу үшін құрылған. Тамақтанып қалу бұзылыстарымен ауыратын жасөспірімдер арасында pro ana және pro recovery веб-сайттарын қолдану туралы зерттеу, жасөспірімдердің екі түрлі сайтты да тамақтанып қалу бұзылыстарын одан әрі күшейту үшін пайдаланғанын көрсетті. Pro ana сайттарын қарағандардың сыртқы түріне қанағатсыздық, шектеулер мен булимиялық мінез-құлықтары қалпына келтіру сайттарын қарағандармен салыстырылатын болды. Осы зерттеуде pro ana сайттарын пайдаланушылар онлайн қауымдастықтардан офлайн қарым-қатынастарға қарағанда көбірек қолдау сезінгенімен, олар тамақтанып қалу бұзылыстарын жалғастыруға итермеленгенін хабарлады. Pro ana кеңінен таныла бастады. Халықтың және қалпына келтіру ұйымдарының қысымы нәтижесінде Yahoo және GeoCities pro ana сайттарын жапты. Жауап ретінде көптеген топтар қазір өздерін жасыруға тырысады, өз мақсаттарын бейтарап және қалпына келтіруді қолдайтын ретінде көрсетуге ұмтылады (2006 жылғы сауалнамада сайттардың 58% осылай істеді).
Медиа
2001 жылдың қазанында The Oprah Winfrey Show анорексия тақырыбына арналған арнайы бағдарлама шығарды; pro ana қозғалысы қонақтар тобымен қысқаша талқыланды, олар pro ana сайттарының пайда болуына алаңдаушылық білдіріп, оларға қолжетімділікті шектеу үшін сүзгілеу бағдарламаларын пайдалануды ұсынды. PBS телеарнасының "Фронтлайн" бағдарламасының 2008 жылғы қаңтардағы "Интернетте өсу" атты эпизодында да pro ana тақырыбы қысқаша талқыланды. 2009 жылдың сәуір айында Ұлыбританиядағы ITV1 телеарнасында BBC Radio 1 диджеі Fearne Cotton ұсынған "Интернеттегі анорексия туралы шындық" атты зерттеу деректі фильмі көрсетілді. 2012 жылдың сәуір айында Гарвард университетінде сөйлеген сөзінде Vogue Italia редакторы Франка Соцзани тамақтану тәртібін бұзудың соңғы кездегі өсуіне сән индустриясы ықпал етуі мүмкін екенін мойындады, бірақ индустрияны кінәлаудың әділдігіне күмәндеді: "Бұлдың бәрі сәнге қалай байланысты болуы мүмкін? Егер Твигги бүгін анорексиямен ауыратын адам деп есептелсе, ол 60-шы жылдары неге дау тудырмады және анорексияны қолдаушылардың қатарын құрмады?" Соцзанидің пікірінше, pro ana сайттары тамақтану тәртібін бұзуды насихаттауда тиімдірек, ал семіздік – денсаулық сақтау саласындағы маңызды мәселе, азық-түлік индустриясы осы мәселені усуратқандығы үшін сынға ұшырамайды. 2014 жылы Lifetime телеарнасының "Субурбияда ашаршылық" атты фильмінде pro ana блогтары мен форумдарының бар екендігі көрсетілді. Фильмде поляк актрисасы Изабелла Мико өзінің блогының жанкүйерлеріне діни ынтамен анорексияны насихаттайтын, интернеттегі әдемі модель және модератор "Көбелек Ана" рөлін ойнады. Бұл жасөспірім Ханнаны (Лора Виггинс) ауыр анорексияға түрткілейді; сонымен қатар, бұл Lifetime телеарнасының ерлер мен ұлдар арасындағы анорексия мәселесіне арналған алғашқы фильмі болды, Ханнаның ағасы Лео анорексиядан зардап шегетіні және кейіннен бұл аурудың салдарынан қайтыс болғаны белгілі болды.
Өнер
Фотограф Ивонн Тейннің "Отыз екі килограмм" атты көрмесі 2008 жылдың мамыр айында Берлиндегі Postfuhramt көркемсурет көрме орталығында және 2009 жылдың қаңтар айында Вашингтондағы Гёте институтында көрсетілді. Көрмеде жас әйелдердің сүйектей арық көрінуі үшін цифрлық түрде өңделген фотосуреттері ұсынылды. Тейн бұл фотосуреттердің Pro-ana идеологиясын қысымға алып, сатиралық тұрғыдан көрсету мақсатында жасалғанын айтты. Дегенмен, көрменің көптеген суреттері кейіннен онлайн желіде "арықтануға шабыттандыру" ретінде таралды.
Әлеуметтік желілер қызметі
2001 жылдың шілдесінде Yahoo, ANAD-тан шағым хат алғаннан кейін, Yahoo Clubs (қазіргі Yahoo Groups) қызметінен про-ана сайттарды алып тастай бастады, себебі мұндай сайттар өзіне зиян келтіруді қолдайды және бұл олардың қызмет көрсету шарттарын бұзу болып табылады. LiveJournal осы мәселе бойынша ресми мәлімдеме жасаған жоқ. 2007 жылдың тамызында бір қызметкер өз желісінде орналасқан про-ана қауымдастығына қатысты келіп түскен шағымды қараудан бас тартты, оның түсіндірмесі бойынша:
«Анорексиямен ауыратын адамдарды емдеу үшін про-анорексия қауымдастықтарын жабу жеткіліксіз. Алайда, олардың болуына жол берудің бірнеше артықшылықтары бар. Оларға қосылған адамдар өздерінің денелеріне қатысты сезімдерімен жалғыз емес екеніне көз жеткізеді. Сонымен қатар, қауымдастықтағы адамдардың достары мен туыстары олардың ауруын ертерек анықтап, кәсіби көмек алуға көмектеседі». Facebook қызметкерлері про-анаға қатысты топтарды іздеп тауып, оларды үнемі өшіріп отырады. Онлайн-сервистің өкілі мұндай беттердің басқаларға өзіне зиян келтіруді насихаттау арқылы сайттың қызмет көрсету шарттарын бұзатынын мәлімдеді. MySpace про-ана материалдарына тыйым салмайды және «жеу бұзылыстарымен ауыратын пайдаланушыларға қолдау көрсету топтарын «про» анорексия немесе булимия деп аталатын топтардан ажырату өте қиын. Біз бұл топтарды цензуралаудың орнына b eat сияқты ұйымдармен серіктестік құруға тырысамыз» деді. MySpace про-ана мүшелерінің профильдері арқылы про-қалпына келтіру ұйымдарының баннерлік жарнамаларын таратуды жөн көрді. Microsoft компаниясының өкілі мұндай сайттардың «пайдаланушылар жасаған және біздің сайттарымызда көрінетін контентке қатысты барлық ережелерді бұзатынын» мәлімдеді. 2008 жылдың қыркүйегінде Сан-Себастьян қаласында орналасқан испан тіліндегі веб-портал Guipúzcoa провинциялық прокурорының және vertical align=sup талабы бойынша өзінің про-ана форумдарын алып тастады, ол «бұл форумдарда таратылатын зиянды және жалған ақпарат заңсыз болмаса да, кәмілетке толмағандардың дұрыс дамуына кедергі келтіруі мүмкін» деді. 2012 жылдың ақпан айында NEDA-мен кеңескеннен кейін блог хостинг қызметі Tumblr өзінің микроблог платформасында «өзіне зиян келтіруді белсенді түрде насихаттайтын немесе дәріптейтін» блогтарды жабатынын жариялады, соның ішінде жеу бұзылыстары да бар. Сондай-ақ, Tumblr жеу бұзылыстарымен ауыратын адамдарға көмектесетін ұйымдардың аттарымен ескертулерді көрсетті. Осыған қарамастан, Tumblr про-ана микроблогтары үшін ірі орталық болып қала береді. Pinterest, фотосуреттерді бөлісуге арналған әлеуметтік желі, 2012 жылдың наурыз айында өзінің шарттарын өзгертіп, про-ана контентіне тыйым салды. Instagram да соған ілесіп, 2012 жылдың сәуірінде өзінің фотосуреттерді бөлісу платформасындағы про-ана хэштегтері бар кез келген аккаунтты дереу өшіретінін жариялады. TikTok алгоритмі про-ана контентін күшейтуіне сын айтылды.
Suspending pro anorexia communities will not make anyone suffering from the disorder become healthy again. Allowing them to exist, however, has several benefits. It reassures those who join them that they are not alone in the way they feel about their bodies. It increases the chance that the friends and loved ones of the individuals in the community will discover their disorders and assist them in seeking professional help. Facebook staff seek out and regularly delete pro ana related groups. A spokesperson for the online service has stated that such pages violate the site's terms of service agreement by promoting self harm in others. MySpace does not ban pro ana material and has stated that "it's often very tricky to distinguish between support groups for users who are suffering from eating disorders and groups that might be termed as 'pro' anorexia or bulimia. Rather than censor these groups, we are working to create partnerships with organisations like b eat." MySpace has chosen instead to cycle banner advertisements for pro recovery organizations through pro ana members' profiles. A Microsoft spokesperson stated that such sites "infringe all the rules on content created by users and visible on our sites". In September 2008, San Sebastián based Spanish language web portal vertical align=sup removed its pro ana forums at the request of the provincial prosecutor for Guipúzcoa and the vertical align=sup, who stated that "while not illegal, the harmful and false information in such forums being disseminated to minors will impair their proper development." In February 2012, after consulting with NEDA, the blog hosting service Tumblr announced that it would shut down blogs hosted on its microblogging service which "actively promote or glorify self harm," including eating disorders, and display warnings with names of organizations that can help facilitate recovery in people affected by eating disorders, on searches for common pro eating disorder terms. Despite this, Tumblr remains a large hub for pro ana microblogging. Pinterest, a social photo sharing site, similarly amended its TOS in March 2012 to ban pro ana content, Instagram followed suit and announced in April 2012 that it would summarily disable any accounts on its photo sharing service with pro ana specific hashtags on images. TikTok's algorithm has been criticized for amplifying pro ana content.
Саясат
Ұлыбританияда 40 депутат 2008 жылдың ақпан айында либерал-демократтар партиясының Чедл округінен сайланған депутаты Марк Хантер ұсынған ұсынысқа қол қойды. Бұл ұсыныс Ұлыбританиядағы тамақтану тәртібін бұзу туралы ұлттық хабардарлық аптасымен бірге келе жатты. Ұлыбританияда Шығыс Данбартоншир округінен сайланған либерал-демократ мүшесі Джо Свинсон 2009 жылдың қазан айында өткен дебаттарда және кейін 2010 жылдың ақпан айында ұсынылған ерте күнгі ұсыныста жарнама берушілерді осындай ескертулерді өз еркімен қабылдауға шақырды. Ол "мұндай суреттер адамдарды көбінесе жоқ нәрсеге сендіруі мүмкін" және "жасөспірімдер мен әйелдер журналдардағы осы суреттерді көріп, өздеріне қанағаттанбайтындық сезінеді" деп мәлімдеді. 2008 жылдың сәуірінде Франция Ұлттық Ассамблеясына UMP партиясының депутаты Валери Бойер "адамды ұзақ мерзімді тамақтануды шектеу арқылы тым арықтануға итермелейтін" материалды тыйым салатын заң жобасын енгізді. Бұл заң бойынша қылмыскерге 30 000 евро айыппұл салынып, екі жылға бас бостандығынан айырылады (егер өлімге әкеп соқса, 45 000 евроға дейін және үш жылға дейін). Денсаулық сақтау министрі Розелин Башело заң жобасын қолдап, "жас қыздарға дәрігерлеріне жалған айтуға кеңес беру, қай тағамды құсу оңай екенін айту, оларды кез келген тағамды жеген сайын өздерін азаптауға шақыру – бұл сөз бостандығының бір бөлігі емес" деді. Заң жобасы Ұлттық Ассамблеяда қабылданды, бірақ Сенатта тоқтап қалды, онда 2008 жылғы маусымдағы Әлеуметтік мәселелер комитеті мұндай заңнамаға қарсылық білдіріп, оның орнына мектептер мен дәрігерлердің ерте сақтандыру бағдарламаларын ұсынды. Кейін Бойер 2009 жылдың қыркүйегінде фотосуреттердегі дене бөліктері ретушталған жағдайда жауапкершілікті алып тастауды талап ететін заң жобасын ұсынды. Бұл заң жобасы негізінен жарнамалық фотосуреттерге бағытталған, бірақ цифрлық түрде өңделген фотосуреттерге, соның ішінде әсерлі монтаждарға да қолданылуы мүмкін. Ол әрбір бұзушылық үшін 37 500 евро айыппұл салуды және әр жарнаманың құнының 50%-ға дейін айыппұл салуды көздейді. Заң жобасы бірінші оқылымда қабылданбады және Әлеуметтік мәселелер комитетіне жіберілді. 2009 жылдың сәуірінде Нидерландының Жастар және Отбасы министрі Андре Рувует Нидерландыдағы хостинг қызметтеріндегі барлық "про-ана" сайттарына ескертулер қосуға шақырды, бұл туралы ол блог хостингтік punt.nl компаниясының 2006 жылы осындай ескертулерді сәтті сынап көргенін айтты. Дегенмен, Нидерландылық хостинг провайдерлер қауымдастығы "Интернет – көптеген жағымсыз нәрселерге толы әлемнің көрінісі" және оның мүшелері хостингтік мазмұнды бақылау және бас тарту үшін жауапты бола алмайды деп мәлімдеді. 2012 жылдың наурызында Израиль Кнессеті Кадима партиясының депутаты Рейчел Адато мен Ликуд партиясының депутаты Дэнни Данон демеушілік еткен, модельдердің дене пішінін өзгерту үшін ретушталған жарнамаларда бұл фактіні толық ашуды талап ететін заң жобасын қабылдады. Бұл заң жобасы шетелдік және жергілікті өндірістің жарнамаларына да қатысты. Сонымен қатар, жарнамаларда бейнеленген модельдердің дене массасының индексінің (BMI) ең төменгі шегі 18,5 деп белгіленді (Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының нұсқаулары бойынша салмақ жетіспеушіліктің шегі).
Танымал мәдениет
2009 жылдың қараша айында "Women's Wear Daily" журналына берген сұхбатында модель Кейт Мосс өзінің ұраны ретінде танымал фразаны келтірді: "Жұқа болу сезімі ешқандай тағамнан тәтті". Мосс, әсіресе тамақтану тәртібін бұзудан емделуге көмектесетін ұйымдар тарапынан, про-ананы қолдағаны үшін кеңінен сынға ұшырады. Оның агенттігі "Storm" былай деп мәлімдеді: "Бұл Кейттің кең ауқымды сұхбат барысында берген толық жауаптың бір бөлігі, өкінішке орай, контекстінен шығарылып, дұрыс түсінілмеді". Дегенмен, Мосс әлемдік сән индустриясында "героиндік стиль" трендін танымал етуге көмектескенімен белгілі, ол подиумда шаршаған, өте арық және нәзік денелі модельдерді пайдаланады.