Қүлкіден өлім: Сирек кездесетін жағдайлар мен себептері

Кіріспе

Өлім себебі

Күлімсіреуден немесе күлуден болатын өлім – өте сирек кездесетін өлім түрі, көбінесе жүрек тоқтауына немесе тыныс алудың қиындауына алып келеді, бұл өз кезегінде күлімсіреу немесе күлуден туындайды. Бұл құбылыс сирек болғанымен, ежелгі Греция дәуірінен бері қазіргі заманға дейін тіркелген жағдайлар бар. Көбінесе "күліп өлді" деген тіркес гипербола ретінде қолданылады.

Патофизиология

Күлімдеу әдетте зиянсыз. Дегенмен, қалыпты күлімдеуден ауытқу тудыратын бірнеше патологиялар өлімге алып келуі мүмкін. Мидың көпіріші мен сопақша миының инфаркті псевдобульбарлық синдромды тудыруы мүмкін. Күлімдеуге байланысты тыныс алудың тоқтауы (асфиксия) организмнің оттегі тапшылығынан тоқтауына әкелуі мүмкін. Күлкі атония мен құлауға ("агеластикалық синкоп") себеп болуы мүмкін, бұл өз кезегінде жарақатқа соқтыруы мүмкін. Сондай-ақ күлкіге байланысты синкоп, катаплексия және Безольд-Жариш рефлексі туралы да қараңыз. Геластикалық ұстамалар гипоталамустың ошақты зақымдануынан туындауы мүмкін. Зақымның мөлшеріне байланысты, эмоционалдық тұрақсыздық жедел жағдайдың белгісі болуы мүмкін, өлімнің өзіне себеп емес. Геластикалық синкоп сонымен қатар шашақаның (церебеллум) да әсеріне ұшырауы мүмкін.

Атақты істер

Зексис, б.з.д. V ғасырындағы грек суретшісі, қарт әйелдің суретіне күліп көз жұмған деп айтылады. Хрисипп, сондай-ақ "өз әзіліне күліп өлген адам" деп те белгілі, б.з.д. III ғасырындағы грек стоигі, ашыған инжірді есек жеп жатқанын көргеннен кейін күліп қайтыс болды; ол құлға оны сұйылтпаған шараппен шаюға бұйрық берді, сосын "тымыршылап күліп, өлді" (Диоген Лаэртский 7.185). 1410 жылы Арагон королі Мартин асқазанның ауруы мен бақыланбайтын күлкінің салдарынан қайтыс болды делінеді. 1556 жылы Пьетро Аретино "көп күлгеннен тұншығып қайтыс болды". 1660 жылы шотланд аристократы, ғалым және Франсуа Рабле еңбектерін ағылшын тіліне алғаш аударған Томас Уркхарт, II Карл таққа отырғанын естігенде күліп қайтыс болды. 1920 жылдың 14 қазанында Австралияның Лейхардт қаласындағы Лофтус көшесінде тұратын 56 жастағы Артур Кобкрофт, бес жыл бұрынғы газетті оқып, 1915 жылғы бағалардың 1920 жылғы бағалармен салыстырғандағы айырмасына қызықты. Ол әйеліне осы туралы айтып, күліп кетті, содан кейін құлап, қайтыс болды. Никсон деген дәрігер шақырылып, өлімнің себебі шамадан тыс күлкіге байланысты жүрек жеткіліксіздігі екенін мәлімдеді. 1965 жылдың 30 қазанында Филиппиндегі Манила қаласында 24 жастағы аға шебер, достарын күлдірумен белгілі болған, достарына әзіл айтып жатқанда қайтыс болды. Аға шебердің достары полицияға айтқандай, әзіл өте күлкілі болғандықтан, ол бақыланбайтын күлкіге ұшырап, есінен танып, ауруханаға жеткізілді, бірақ медициналық көмек алғанға дейін қайтыс болды. Барт Кингтің "Ұлдарға арналған үлкен кітап" атты кітабында оқиға анекдот түрінде баяндалған, онда әзілді аға шеберге достары айтқан, ал ол "күліп жылап, құлап, содан кейін қайтыс болды". 1975 жылдың 24 наурызында Англияның Кингс-Линнен тұратын Алекс Митчелл "Кунг-фу каперлері" эпизодын көру кезінде күліп қайтыс болды. Эпизодта килт киген шотланд еркегі, сыбызғысымен Ланкастерлік жекпе-жек өнерінің шебері "Экитхэмпке" қарсы күреседі, ол қара қанмен қаруланған. 25 минут бойы тоқтаусыз күлгеннен кейін Митчелл диванға құлап, жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Оның жесірі кейін The Goodies тобына Митчеллдің соңғы сәттерін осылай жағымды еткені үшін алғыс хат жіберді. 2012 жылы оның немересіне мұрагерлік ұзақ QT синдромы (жүрек ритмі бұзылысы) диагнозы қойылғаннан кейін, Митчелл осы жағдайға байланысты жүрек тоқтауынан қайтыс болған болуы мүмкін. 1989 жылы "Ванда деп аталатын балық" фильмінің көрсетілімі кезінде 56 жастағы даниялық аудиолог Оле Бенцен күліп қайтыс болды деп хабарланды. 2003 жылы Тайландтың солтүстігінде мұзды сусын сатушы, ұйықтағанда күліп қайтыс болды. Бір сейсенбі күні кешке Дамнен Саен, 52 жастағы, Пхукет ауданындағы үйінде ұйықтап жатқанда, ол мысқылдап күле бастады. Газеттерде Дамненнің әйелі күйеуін күліп жатқанда оятуға бірнеше рет тырысқаны жазылған. Екі минут күлгеннен кейін Дамнен шаршембі күні тыныс алмай қалды. Облыстың дәрігері бұл жағдайды ерекше деп атап, Дамненнің жүрек ауруынан қайтыс болғанын болжайды. Алайда, оның бұрыннан жүрек ауруы болмаған және ол бір күн бұрын қалыпты түрде жүргені хабарланғандықтан, олардың бұл туралы нақты мәліметтері жоқ.

Zeuxis, a 5th century BC Greek painter, is said to have died laughing at the humorous way in which he painted an old woman. Chrysippus, also known as "the man who died from laughing at his joke", is a 3rd century BC Greek Stoic philosopher who died of laughter after he saw a donkey eating his fermented figs; he told a slave to give the donkey undiluted wine to wash them down, and then, "having laughed too much, he died" (Diogenes Laërtius 7.185). In 1410, King Martin of Aragon is said to have died from a combination of indigestion and uncontrollable laughter. In 1556, Pietro Aretino "is said to have died of suffocation from laughing too much". In 1660, Thomas Urquhart, the Scottish aristocrat, polymath, and first translator of François Rabelais' writings into English, is said to have died laughing upon hearing that Charles II had taken the throne. On October 14, 1920, 56 year old Arthur Cobcroft, a dog trainer from Loftus Street, Leichhardt, Australia, was reading a five year old newspaper and was amused at the prices for some commodities in 1915 as compared to 1920. He made a remark to his wife regarding this and burst into laughter, and in the midst of it, he collapsed and died. A doctor surnamed Nixon was called in, and stated that the death was due to heart failure, brought by excessive laughter. During the night of October 30, 1965 in Manila, Philippines, a 24 year old carpenter who was well known for making his companions laugh was telling jokes to his friends. The joke, which the carpenter's friends told police, was so funny that it caused the carpenter to fall in an uncontrollable fit of laughter from which he then fainted; he was brought to the hospital, but died before he could be given medical help. The book The Big Book of Boy Stuff by author Bart King recounts the incident in anecdotal form, where the carpenter was instead told the joke by his friends rather than himself, and "laughed until he cried, collapsed, and then died." On March 24, 1975, Alex Mitchell, from King's Lynn, England, died laughing while watching the "Kung Fu Kapers" episode of The Goodies, featuring a kilt clad Scotsman with his bagpipes battling a master of the Lancastrian martial art "Eckythump", who was armed with a black pudding. After 25 minutes of continuous laughter, Mitchell then slumped on the sofa and died from heart failure. His widow later sent The Goodies a letter thanking them for making Mitchell's final moments of life so pleasant. Diagnosis of his granddaughter in 2012 of having the inheritable long QT syndrome (a heart rhythm abnormality) suggests that Mitchell may have died of a cardiac arrest caused by the same condition. In 1989, during the initial run of the film A Fish Called Wanda, a 56 year old Danish audiologist named Ole Bentzen reportedly laughed himself to death. In 2003, an ice cream truck driver in Northern Thailand, died soon after he began laughing in his sleep. One late Tuesday night, Damnoen Saen um, 52, was asleep in his home in Mueang Phuket district when he started mumbling and laughing. Newspapers reported that Damnoen's wife made several attempts to wake up her husband as he was laughing. To no avail, Damnoen stopped breathing on Wednesday, after about two minutes of laughing. A doctor in the province calls this an unusual case and suspects Damnoen may have died from heart complications. However, they are unsure as he had no prior history of heart problems and was reported to have been walking normally the day before.